Σε λίγους μήνες ο 30χρονος Αγγελος Δ. θα γίνει για πρώτη φορά πατέρας. Αυτή την εβδομάδα μετακομίζει με τη σύντροφό του σε καινούργιο σπίτι – σύντομα δεν θα χωράνε στο παλιό. Εκεί το ενοίκιο ανερχόταν σε 350 ευρώ τον μήνα. Τώρα θα δίνουν 750 ευρώ – το 50% του μισθού του. «Εχω αγχωθεί πολύ», λέει στην «Κ». Οχι επειδή φοβάται ότι δεν θα μπορούν να πληρώσουν το ενοίκιο. «Αλλά μάλλον θα πρέπει να αλλάξουμε τον τρόπο που ζούμε».
Σύμφωνα με έρευνα του Eurofound, του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβίωσης και Εργασίας, σε ορισμένες περιοχές της Ε.Ε., για να νοικιάσει κάποιος ένα διαμέρισμα με δύο δωμάτια θα πρέπει να ξοδέψει περισσότερο από το 80% του μισθού του. «Eχοντας ήδη αναγνωρίσει τη στέγαση ως σημαντικό παράγοντα ψυχικής υγείας, αυτή είναι μια κρίση που ξεπερνάει τα όρια», γράφουν οι ερευνητές της έκθεσης που δημοσιεύθηκε χθες.
Παραθέτουν και ευρήματα της Flow Neuroscience, μιας εταιρείας που αναπτύσσει εργαλεία διέγερσης του εγκεφάλου για τη θεραπεία της κατάθλιψης, κατά την οποία οι πιέσεις που δημιουργεί η στεγαστική κρίση επηρεάζουν σημαντικά μια ολόκληρη γενιά. «Σύμφωνα με τα δεδομένα, η οικονομικά απρόσιτη στέγαση συμβάλλει στην κρίση ψυχικής υγείας, διατηρώντας τους ανθρώπους σε συνεχή κατάσταση στρες. Οταν η στέγαση είναι ανασφαλής, το μυαλό παραμένει επικεντρωμένο στην επιβίωση», αναφέρει η Χάνα Νέρνι, κλινική ψυχίατρος και διευθύντρια της εταιρείας.
Αποτελεί κρίση, τονίζει, που επιβαρύνει περισσότερο τη νέα γενιά. Σύμφωνα με τη Eurostat, περίπου 10% των ατόμων ηλικίας 15-29 ετών επιβαρύνονται υπερβολικά από τα κόστη στέγασης, σε αντίθεση με περίπου 8% από όλες τις υπόλοιπες ηλικιακές ομάδες.
Το τελευταίο δεκαήμερο του μήνα, όταν πλησιάζει η πληρωμή του μηνιαίου ενοικίου της, η 28χρονη φωτογράφος Αφροδίτη Χουλάκη δυσκολεύεται ψυχολογικά. «Αγχώνομαι πάρα πολύ, σε σημείο να ξυπνάω μες στον ύπνο μου», δηλώνει στην «Κ». Τονίζει ότι είναι ελεύθερη επαγγελματίας. «Καθυστερούν πάντα οι πληρωμές», εξηγεί, ενώ το ενοίκιο απορροφά το ένα τρίτο του μισθού της.
Το 29,1% των νοικοκυριών στις αστικές περιοχές και το 27,7% στις αγροτικές δαπανούν πάνω από 40% του εισοδήματός τους για στέγαση.
Τον αντίκτυπο των αυξήσεων στα ενοίκια, βέβαια, δεν αισθάνεται μόνο η συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα. Σύμφωνα με φετινή έκθεση της διαΝΕΟσις, από το 2018 μέχρι σήμερα η Ελλάδα παρουσιάζει το υψηλότερο ποσοστό υπέρμετρης επιβάρυνσης του κόστους στέγασης ανάμεσα στα κράτη-μέλη της Ε.Ε. Το 29,1% των νοικοκυριών στις αστικές περιοχές και το 27,7% στις αγροτικές δαπανούν πάνω από 40% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για την κάλυψη των αναγκών στέγασης.
Ο μισός μισθός της 40χρονης Μαρίας καταναλώνεται πλέον στο ενοίκιο και στους λογαριασμούς του σπιτιού. «Το 2017 έδινα 300 ευρώ για 55 τ.μ., τώρα δίνω 550 ευρώ για 50 τ.μ. στο κέντρο της Αθήνας», αναφέρει. Εξαιτίας των αυξανόμενων στεγαστικών εξόδων, έχει και περισσότερο άγχος στη δουλειά της, αισθάνεται ότι πρέπει να ανελιχθεί κι άλλο. «Είναι τραγικό αυτό που συμβαίνει με όσους δεν έχουμε δικό μας σπίτι», λέει.
Από όταν ήρθε στην Αθήνα, πριν από έξι χρόνια, ο 35χρονος Σωκράτης συγκατοικούσε τα τελευταία χρόνια σε ένα σπίτι 70 τ.μ. στο Παγκράτι, όπου μετέτρεψαν τον χώρο της τραπεζαρίας σε δεύτερο υπνοδωμάτιο. Παρότι το σπίτι δεν είχε θέρμανση, έδιναν 550 ευρώ τον μήνα. Με το που έληξε το τριετές συμβόλαιο, τους ανακοίνωσαν αύξηση της τάξεως των 100 ευρώ τον μήνα. Αφησαν το σπίτι, κι ο Σωκράτης, αφότου ο συγκάτοικος βρήκε δική του λύση, μετακόμισε αυτόν τον μήνα μόνος του στην πλατεία Βικτωρίας. Προτιμούσε την Κυψέλη, αλλά τα ενοίκια ήταν απαγορευτικά.
Το 2021 ο 40χρονος πλέον Βασίλης Δελής και δύο φίλοι του ξεκίνησαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τη σελίδα «Ξεσπιτόγατος», για να διακωμωδήσουν την κατάσταση που είχε ήδη αρχίσει να επικρατεί. «Εγραφαν στην αγγελία λοφτ κι ήταν ξεκάθαρο πως πρόκειται για παλιό πλυσταριό», αναφέρει στην «Κ».
Πλέον η σελίδα τους στο Facebook αριθμεί περισσότερα από 68.500 μέλη. Με βάση τις αμέτρητες ιστορίες που έχουν διαβάσει τα τελευταία χρόνια, ξεχωρίζει τρεις σχετικές καταστάσεις άγχους. «Να σε διώξουν από το σπίτι σου, είτε λόγω αύξησης ενοικίου είτε επειδή το θέλουν για να μείνουν τα παιδιά τους ή για βραχυχρόνια μίσθωση. Δεύτερο είναι το στρες να μη βρίσκεις σπίτι», σημειώνει, τονίζοντας ότι πλέον οι ιδιοκτήτες έχουν τρομερές απαιτήσεις – από πολλά ενοίκια εγγύησης μέχρι το να μην έχεις παιδιά. «Τρίτο είναι το άγχος της διαβίωσης μέσα σε σπίτια πολύ παλιά, χειροτερεύοντας τις συνθήκες διαβίωσης. Πολλοί επιστρέφουν στο σπίτι των γονιών τους, δεν μπορούν να αυτονομηθούν», εξηγεί. Χρήστες της σελίδας τους έχουν κατά καιρούς γράψει μέχρι κι ότι, λόγω της στεγαστικής κρίσης, θέλουν να αυτοκτονήσουν, δηλώνει ο κ. Δελής.
«Το σπίτι δεν είναι μόνο ο τοίχος, τα τετραγωνικά», λέει στην «Κ» ο ψυχίατρος – ψυχαναλυτής Σάββας Σαββόπουλος. «Είναι ένας ψυχικός τόπος που σου προσφέρει ασφάλεια. Αν η στέγη αποτελεί άπιαστο όνειρο, το άτομο νιώθει εκτεθειμένο, ειδικά οι νέοι που θέλουν να χειραφετηθούν, δημιουργείται πρόβλημα στη συγκρότηση της αυτονόμησης», συμπληρώνει. Αισθάνονται αμφιθυμία, θυμό, ντροπή. Κι όχι μόνο οι νέοι. Πολλοί ασθενείς του, σημειώνει, δυσκολεύονται πολύ τα τελευταία χρόνια λόγω των υψηλών ενοικίων. «Εμφανίζουν άγχος και κατάθλιψη», εξηγεί, «βυθίζονται στη σύγκριση και στην αυτομομφή».
