«Οι ψηφιακές αριθμομηχανές υπάρχουν από τη δεκαετία του ’80, αλλά ακόμη μαθαίνουμε να κάνουμε πολλαπλασιασμό και διαίρεση με το χέρι. Με αντίστοιχο τρόπο οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε και το θέμα της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ). Μπορεί να ακούγεται λίγο αντιφατικό, αλλά το βασικό αποτέλεσμα του προγράμματος Τεχνητή Νοημοσύνη στα Σχολεία είναι να προσδιορίσουμε τα σημεία της εκπαιδευτικής διαδικασίας στα οποία δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείται η ΤΝ».
Ο Πρόδρομος Τσιαβός, επικεφαλής του Τμήματος Ψηφιακής Ανάπτυξης και Καινοτομίας του Ιδρύματος Ωνάση, περιγράφει την ουσία πίσω από ένα εγχείρημα που βάζει τις βάσεις για την ένταξη της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης (Generative AI) στην ελληνική εκπαίδευση. «Το πρόγραμμα δεν αναζητά δοκιμαστές, αλλά πρωτοπόρους», ξεκαθαρίζει στην «Κ».
Σε πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ, η Ελλάδα βρίσκεται στις πρώτες θέσεις παγκοσμίως ως προς τον ρυθμό αύξησης χρήσης εργαλείων παραγωγικής ΤΝ, όπως το ChatGPT.
Το πιλοτικό πρόγραμμα που ανακοινώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2025 -διά στόματος πρωθυπουργού- και αποτελεί συνεργασία της ελληνικής πολιτείας, του Ιδρύματος Ωνάση και της Open AI, ολοκληρώνει μέσα στον Φεβρουάριο τη δεύτερη φάση του, αυτή της εκπαίδευσης των καθηγητών. Από τον Μάρτιο του 2026 περνά στην τρίτη και τελευταία φάση, κατά την οποία αναμένεται η εφαρμογή του σε 20 δημόσια λύκεια -Πρότυπα, Πειραματικά και Ωνάσεια- σε όλη τη χώρα.
«Βλέπουμε ότι οι εκπαιδευτικοί έχουν τεράστιο ενδιαφέρον και ουσιαστική συμμετοχή. Σύμφωνα με τα πρώτα στοιχεία που έχουμε συλλέξει, πάνω από το 80% όσων προσκλήθηκαν στο πρόγραμμα συμμετέχει ενεργά», σημειώνει ο κ. Τσιαβός. «Πιστεύω ότι αυτό συμβαίνει επειδή χρησιμοποιούν ήδη την παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη και επιπλέον αισθάνονται την ανάγκη να αποκτήσουν τη σχετική εκπαίδευση, προκειμένου να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα της συντριπτικής χρήσης της από τους μαθητές», προσθέτει.
Τι έμαθα από το ChatGPT Edu
Η Ειρήνη Ζυγούρη, καθηγήτρια Πληροφορικής στο Δημόσιο Ωνάσειο Γενικό Λύκειο Θεσσαλονίκης, βρίσκεται ανάμεσα στους πρώτους εκπαιδευτικούς που δήλωσαν συμμετοχή στο πρόγραμμα.
«Αυτό που θεωρώ πιο σημαντικό είναι η επιμονή στην κριτική στάση απέναντι στην τεχνολογία και την καλλιέργεια κουλτούρας ασφαλούς πειραματισμού μέσα στην πλατφόρμα ChatGPT Edu, στον χώρο εργασίας κάθε σχολικής μονάδας», λέει στην «Κ». «Μέχρι πρότινος αντιλαμβανόμουν κυρίως την ΤΝ ως ένα σύνολο εργαλείων υποστήριξης, κυρίως σε βοηθητικό ρόλο για τον εκπαιδευτικό. Η επιμόρφωση ανέδειξε ότι η ΤΝ μπορεί να λειτουργήσει ως παράγοντας αλλαγής όχι μόνο στην οργάνωση του μαθήματος αλλά και στον τρόπο που νοηματοδοτούμε τη μάθηση και την αξιολόγηση», προσθέτει.
Σύμφωνα με την ίδια, ο εκπαιδευτικός καλείται πλέον να διαδραματίσει έναν διαφορετικό και πιο απαιτητικό ρόλο, λειτουργώντας ως επιστημονικό και παιδαγωγικό «φίλτρο» ανάμεσα στον μαθητή και στον τεράστιο όγκο των δεδομένων που παράγει η ΤΝ.
«Με προβληματίζει το ενδεχόμενο οι μαθητές να εκτεθούν σε περιεχόμενο που δεν έχει ελεγχθεί επαρκώς ή να καλλιεργηθεί η εντύπωση ότι “αφού το λέει η ΤΝ, είναι σωστό”».
«Εάν η ΤΝ εισαχθεί στα σχολεία χωρίς σαφές παιδαγωγικό πλαίσιο, υπάρχει ο κίνδυνος να χρησιμοποιηθεί απλώς ως “συντόμευση” για την παραγωγή απαντήσεων, εργασιών ή κειμένων. Σε αυτή την περίπτωση, υπονομεύεται η κριτική σκέψη. Με προβληματίζει το ενδεχόμενο οι μαθητές να εκτεθούν σε περιεχόμενο που δεν έχει ελεγχθεί επαρκώς ή να καλλιεργηθεί η εντύπωση ότι “αφού το λέει η ΤΝ, είναι σωστό”», σημειώνει ξεκαθαρίζοντας ότι χρειάζονται σαφείς οδηγίες και υλικό διδακτικής υποστήριξης πριν από την πρακτική εφαρμογή στους μαθητές.
«Είναι ανάγκη να καθοριστεί αυτό το πλαίσιο, καθώς και να μας δοθούν σαφείς κατευθυντήριες γραμμές από την Πολιτεία για το τι επιτρέπεται, πώς προστατεύονται τα δεδομένα, πώς ενσωματώνεται η χρήση της ΤΝ στην αξιολόγηση και πώς διασφαλίζεται το ότι δεν αυξάνονται οι ανισότητες μεταξύ σχολείων ή μαθητών».
Μέσω του προγράμματος θα χορηγηθούν συνολικά περισσότερες από 500 άδειες σε εκπαιδευτικούς και 5.000 άδειες σε μαθητές για τη χρήση του ChatGPT Edu.
Για τη Μάρθα Κατσαρού, καθηγήτρια Βιολογίας στο Ωνάσειο Λύκειο Κολωνού, η επιμόρφωση μέσα από το συγκεκριμένο πρόγραμμα αποτελεί συνειδητή επιλογή, καθώς θεωρεί πως είναι αδύνατον η τεχνητή νοημοσύνη να απουσιάζει από τη μελλοντική εκπαίδευση.
«Στη δική μας περίπτωση η ΤΝ μπορεί να γίνει βοηθητική, διότι έχουμε τη δυνατότητα να κρίνουμε ακόμη και τις απαντήσεις της. Δεν θα τη χρησιμοποιούμε αμιγώς στην τάξη, αλλά ως ενίσχυση στη διερεύνηση, στον έλεγχο πηγών και τον αναστοχασμό», επισημαίνει.
Η ίδια δεν συμμερίζεται την άποψη ότι εργαλεία όπως το ChatGPT μπορούν να μετατρέψουν τους μαθητές σε «δοκιμαστές» μιας τεχνολογίας που τους αφαιρεί την κριτική σκέψη. «Από τη δική μου εμπειρία χρήσης, η εύκολη πληροφορία που μου δίνεται με βάζει στη διαδικασία να έχω ανοιχτό το μυαλό μου και να κρίνω εάν το αποτέλεσμα που μου παρουσιάζει είναι σωστό ή λάθος, ώστε να μην πέσω σε κάποια παγίδα. Είτε αφορά τη σύνταξη ενός κειμένου είτε μια βιβλιογραφία, μπαίνω στη διαδικασία να εξετάσω την ορθότητά του», αναφέρει.
«Εχει συμβεί να εντοπίζω εργασίες μαθητών που έχουν παραχθεί μέσω του ChatGPT. Σε αυτή την ηλικία τα παιδιά δεν έχουν την ωριμότητα του λόγου που διαθέτει αυτό το εργαλείο».
Η Μάρθα Κατσαρού έχει ήδη αντιληφθεί πως η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να εξοικονομήσει πολύτιμο χρόνο για τον εκπαιδευτικό, παράγοντας -με την απαραίτητη ανθρώπινη εποπτεία- φύλλα εργασίας ή διαγωνισμάτων. Παράλληλα, παρακολουθώντας την καθημερινή σχέση των μαθητών της με την ΤΝ θα προσπαθήσει -όπως λέει- με την ολοκλήρωση του προγράμματος να αλλάξει την άκριτη χρήση της από τους εφήβους.
«Εχει συμβεί να εντοπίσω εργασίες μαθητών μου που έχουν παραχθεί μέσω του ChatGPT. Σε αυτή την ηλικία τα παιδιά δεν έχουν την ωριμότητα του λόγου που διαθέτει αυτό το εργαλείο, για να πιστέψει κανείς ότι μπορούν να εκφραστούν με αυτόν τον τρόπο. Οταν το εντοπίζω, τους καλώ και το συζητάμε», τονίζει η ίδια και προσθέτει: «Το σχολείο οφείλει να μεταδώσει στα παιδιά τρόπους ελέγχου, βελτίωσης και υπεύθυνης αξιοποίησης της τεχνολογίας. Να τους διδάξει όχι την αποφυγή της ΤΝ, αλλά τη σωστή, συνετή και διαφανή χρήση της. Ολοκληρώνοντας το πρόγραμμα περιμένω να έχω μία καλύτερη πληροφόρηση που θα αξιοποιήσω μέσα στην τάξη».
«Κόκκινες γραμμές»
Μέσω του προγράμματος θα χορηγηθούν συνολικά περισσότερες από 500 άδειες σε εκπαιδευτικούς και 5.000 άδειες σε μαθητές για τη χρήση του ChatGPT Edu, ενώ ταυτόχρονα προγραμματίζεται η έκδοση κανονιστικών πράξεων και πολιτικών για την υλοποίηση της νομοθεσίας γύρω από τη χρήση της ΤΝ στα σχολεία, καθώς και η συστηματική υποστήριξη εκπαιδευτικών και μαθητών τεχνολογικά, παιδαγωγικά και ψυχολογικά σε όλη τη διαδικασία.
Ο επικεφαλής του Τμήματος Ψηφιακής Ανάπτυξης και Καινοτομίας του Ιδρύματος Ωνάση, σημειώνει ωστόσο τις «κόκκινες γραμμές», προκειμένου το πρόγραμμα να μπορέσει να γίνει εργαλείο συνεργασίας και όχι υποκατάστασης μέσα στην τάξη.
«Παιδαγωγικά, κατ’ ελάχιστον, θα πρέπει να ορίζεται το πότε, πώς και πού χρησιμοποιείται παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη. Δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείται υλικό τρίτων για την παραγωγή αποτελεσμάτων και η ίδια η χρήση της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης πρέπει να είναι σαφής και διαφανής όταν γίνεται τόσο από τον διδάσκοντα όσο και από τον μαθητή».
Δεν θα πρέπει να επαναληφθούν τα λάθη που έγιναν με τα κοινωνικά δίκτυα και τα κινητά τηλέφωνα, και που τώρα είναι πολύ δύσκολο να αντιμετωπιστούν.
Ο ίδιος επισημαίνει ότι θα υπάρξουν αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο θα γίνονται τόσο η προετοιμασία όσο και η παράδοση και εξέταση των μαθημάτων. «Θα αυξηθεί η έμφαση στη διαδικασία και στον τρόπο που καταλήγουμε σε ένα αποτέλεσμα, χωρίς να περιορίζεται η μαθησιακή διαδικασία στο αποτέλεσμα καθαυτό. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να υπάρξει ένα πολύ μεγάλο μέρος μαθημάτων που η ΤΝ ρητά δεν θα πρέπει να αποτελεί μέρος τους, ενώ, όταν αυτό θα συμβαίνει, θα πρέπει να είναι απολύτως σαφές, σχεδιασμένο και συνειδητό. Επιπλέον, τουλάχιστον στην πρώτη φάση εφαρμογής της ΤΝ η χρήση της για οποιαδήποτε μορφή αξιολόγησης αποτελεί “κόκκινη γραμμή”», σημειώνει και εξηγεί γιατί θα πρέπει να υπάρχει ψυχοκοινωνική υποστήριξη και ενημέρωση των σχολικών ψυχολόγων γύρω από την εισαγωγή αυτής της τεχνολογίας στα σχολεία.
«Δεν θα πρέπει να επαναληφθούν τα λάθη που έγιναν με τα κοινωνικά δίκτυα και τα κινητά τηλέφωνα, και που τώρα είναι πολύ δύσκολο να αντιμετωπιστούν. Η χρήση της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια απλή τεχνική δεξιότητα, αλλά ολιστικά σε σχέση με τη γνωσιακή και ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του παιδιού», καταλήγει ο κ. Τσιαβός.
