Στον Αγιο Δημήτριο, στο ρέμα της Πικροδάφνης, τρία σπίτια εκκενώθηκαν με παρέμβαση της αστυνομίας. Στο ίδιο σημείο, στην προηγούμενη κακοκαιρία, προκλήθηκε καθίζηση πέντε μέτρων. Στη λεωφόρο Βουλιαγμένης διεκόπη η κυκλοφορία.
Το ρέμα της Εσχατιάς πλημμύρισε, ξυπνώντας μνήμες από τη φονική πλημμύρα στη Μάνδρα.
Το ρέμα Βαλανάρη στα Σπάτα υπερχείλισε, καλύπτοντας τον δρόμο.
Στην Καλλιθέα, η στάθμη του Ιλισού ανέβηκε, πανικοβάλλοντας τους κατοίκους.
Παρόμοια ήταν η ανησυχία για «φούσκωμα» του Κηφισού. Αγιος Δημήτριος, Ανω Γλυφάδα, Βάρη, Κερατσίνι, Πέραμα, Σαλαμίνα, Αλιμος, Δυτική Αττική περιλαμβάνονται στη λίστα των περιοχών της Αττικής στις οποίες τα έντονα καιρικά φαινόμενα προκάλεσαν χάος.
Και όμως, για την επιστημονική κοινότητα το χάος δεν ήταν τίποτα περισσότερο από την επιβεβαίωση των πορισμάτων που έχουν κατατεθεί στις αρμόδιες αρχές εδώ και καιρό. Στα γραφεία του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (ΕΑΑ) και του Πανεπιστημίου Αθηνών, οι περιοχές που επλήγησαν ήταν ήδη κυκλωμένες με κόκκινο χρώμα με ακρίβεια οικοδομικού τετραγώνου, στο πλαίσιο χαρτογράφησης των ευάλωτων σε φυσικές καταστροφές περιοχών της Αττικής.
Μάλιστα το ΕΑΑ είχε προειδοποιήσει για τα ευάλωτα σημεία στο ρέμα της Πικροδάφνης στην προηγούμενη πλημμύρα, της 29ης Δεκεμβρίου του 2025. Μεταξύ αυτών των σημείων είναι τα τρία σπίτια που προχθές χρειάστηκε να εκκενωθούν.
Το ερώτημα είναι γιατί αυτή η πληροφορία παραμένει κλειδωμένη στα συρτάρια των υπηρεσιών και δεν βρίσκεται στα χέρια των πολιτών. Στελέχη της Περιφέρειας Αττικής απαντούν πως η δημοσιοποίηση των χαρτών θα προκαλέσει αναστάτωση στους πολίτες, ενώ ένας άλλος λόγος είναι ότι θα υποβαθμίσει την αξία των ιδιοκτησιών στις περιοχές αυτές.
Ειδικότερα, το κέντρο BEYOND του ΕΑΑ δημιούργησε το 2021 –με χρηματοδότηση από την Περιφέρεια Αττικής– πλατφόρμα υψηλής ευκρίνειας για τους κινδύνους που διατρέχουν περιοχές και κτίρια από πλημμύρες, φωτιά και σεισμό σε περιοχές της Αττικής.
Για τον πλημμυρικό κίνδυνο επιλέχθηκαν πέντε λεκάνες απορροής, οι οποίες καλύπτουν μεγάλο μέρος του λεκανοπεδίου.
Πρόκειται για κάποιες από τις περιοχές που επλήγησαν περισσότερο στην τελευταία πλημμύρα και παρουσιάζουν πολύ υψηλό κίνδυνο:
• Λεκάνη απορροής Πικροδάφνης (Δήμοι Αγίου Δημητρίου, Αλίμου, Ηλιούπολης και Παλαιού Φαλήρου).
• Λεκάνη απορροής Κουλουριώτικου ρέματος (Δήμος Μεγαρέων).
• Λεκάνη απορροής ρεμάτων Σούρες και Αγία Αικατερίνη (Δήμος Μάνδρας – Ειδυλλίας).
• Λεκάνη απορροής Σαρανταποτάμου (Δήμος Ελευσίνας).
• Λεκάνη απορροής Κηφισού (Δήμοι Αγίων Αναργύρων – Καματερού, Αθηναίων, Αιγάλεω, Αχαρνών, Ιλίου, Καλλιθέας, Κηφισιάς, Μεταμορφώσεως, Μοσχάτου – Ταύρου, Νίκαιας – Αγίου Ιωάννη Ρέντη, Περιστερίου, Πειραιώς, Νέας Φιλαδέλφειας – Νέας Χαλκηδόνας).
Σύμφωνα με την Αλεξία Τσούνη, επιστημονική υπεύθυνη του κέντρου BEYOND με επικεφαλής τον Χάρη Κοντοέ, η τεχνολογία επιτρέπει πλέον τη χαρτογράφηση της ευαλωτότητας σε επίπεδο οικοδομικού τετραγώνου. «Δεν καταγράφουμε απλώς πού θα βρέξει, αλλά την αντοχή των κτιρίων και την πυκνότητα του πληθυσμού. Ξέρουμε πού υπάρχουν ηλικιωμένοι, από ποια υλικά είναι κατασκευασμένο το κάθε σπίτι και πόσο ανθεκτικό είναι, πού υπάρχουν γηροκομεία και ορφανοτροφεία, όπου η διαφυγή καθίσταται δύσκολη και επικίνδυνη», αναφέρει.
«Μέσω της μελέτης προτείναμε συγκεκριμένα καταφύγια και οδούς διαφυγής, επιλέγοντας κεντρικούς δρόμους για να αποφευχθεί το μποτιλιάρισμα. Αυτό έγινε προκειμένου να μην επαναληφθεί η τραγωδία στο Μάτι, όπου άνθρωποι εγκλωβίστηκαν και κάηκαν. Σχεδιάσαμε διαδρομές που δεν διασχίζουν ρέματα, ώστε ο πολίτης να μην κινδυνεύσει με πνιγμό προσπαθώντας να φθάσει στο καταφύγιο. Αυτά τα καταφύγια αυτή τη στιγμή δεν είναι θεσμοθετημένα, ούτε υπάρχουν οι απαραίτητες σημάνσεις στους δρόμους», σημειώνει η ίδια.
Η δημοσιοποίηση των χαρτών θα προκαλέσει αναστάτωση, ενώ ένας άλλος λόγος είναι ότι θα υποβαθμίσει την αξία των ιδιοκτησιών στις «κόκκινες» περιοχές, υποστηρίζουν στελέχη της Περιφέρειας.
Πάντως, η Περιφέρεια Αττικής εμφανίζεται καθησυχαστική, προτάσσοντας το «112» ως το σημαντικότερο εργαλείο για τη διαχείριση τέτοιων κρίσεων. Ο διευθυντής του Συντονιστικού Κέντρου, Νίκος Πασσάς, δηλώνει στην «Κ» πως «δεν υπάρχει λόγος δημοσιοποίησης των δεδομένων, καθώς αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει πανικό». «Τα δεδομένα που αφορούν την προστασία των πολιτών αξιοποιούνται από την Πολιτική Προστασία για τη διενέργεια ασκήσεων ετοιμότητας, οι οποίες πραγματοποιούνται τόσο σε σχολεία όσο και σε άλλες περιπτώσεις αρκετά συχνά μέσα στον χρόνο», αναφέρει.
Ταυτόχρονα, ο κ. Πασσάς τονίζει στην «Κ» ότι τα δεδομένα αυτά δεν δημοσιεύονται, «καθώς ο πολίτης λαμβάνει την απαραίτητη πληροφόρηση μέσω δράσεων ευαισθητοποίησης και ενημερωτικών φυλλαδίων. Αν και η πληροφορία υπάρχει, δεν κρίνεται σκόπιμη η δημιουργία μιας εφαρμογής για το ευρύ κοινό, αφού ο πολίτης λαμβάνει την κρίσιμη πληροφορία από το “112”. Η οδηγία “φύγετε προς την τάδε κατεύθυνση” βασίζεται σε επεξεργασμένα δεδομένα που έχει στα χέρια του το Συντονιστικό Κέντρο και εξαρτώνται από τις επικρατούσες συνθήκες (π.χ. φορά ανέμου) εκείνη τη στιγμή. Ο πολίτης δεν μπορεί να αξιοποιήσει αυτή την πληροφορία μόνος του· χρειάζεται τον κεντρικό συντονισμό της πολιτείας», υποστηρίζει.
Η «σύγκρουση»
Αυτή η προσέγγιση, όμως, έρχεται σε σύγκρουση με τις διεθνείς πρακτικές, όπου η διαφάνεια και η ενημέρωση θεωρούνται προϋποθέσεις για την αυτοπροστασία των πολιτών. «Η πλατφόρμα έχει σχεδιαστεί για να είναι απλή και προσβάσιμη στον πολίτη, όμως από εκεί και πέρα είναι απόφαση της Περιφέρειας Αττικής για το αν θα ανοίξει στο ευρύ κοινό», υπογραμμίζει η κ. Τσούνη.
Σύμφωνα όμως με πληροφορίες της «Κ», η διαδικασία ανοίγματος της εφαρμογής έχει «κολλήσει» και για έναν ακόμη λόγο: η συγκεκριμένη εφαρμογή θα καταδείκνυε σημεία στα οποία τα ακίνητα ενδέχεται να υποστούν μείωση της εμπορικής αξίας τους. Ομως, ο πολίτης έχει δικαίωμα να γνωρίζει αν το σπίτι που πρόκειται να αγοράσει βρίσκεται σε πλημμυρική ζώνη. Από την πλευρά του, ο κ. Πασσάς αναφέρει πως «αυτό δεν μπορεί να ευσταθεί, διότι όσον αφορά την ευστάθεια των κτιρίων, η υφιστάμενη νομοθεσία είναι επαρκής, τηρείται αυστηρά και τα κτίριά μας αποδεικνύεται ότι αντέχουν».
Η Μάνδρα στο «μικροσκόπιο» παρακολούθησης πλημμυρών
Ενώ το μεγαλύτερο μέρος του λεκανοπεδίου παραμένει «τυφλό» απέναντι στα ακραία φαινόμενα, στην περιοχή της Μάνδρας –μια ζώνη με βαρύ ιστορικό πλημμυρικών καταστροφών– εφαρμόζεται ήδη μια τεχνολογία που μοιάζει να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του 21ου αιώνα. Η Επιχειρησιακή Μονάδα BEYOND του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (ΕΑΑ) έχει αναπτύξει ένα ολοκληρωμένο σύστημα παρακολούθησης που προσφέρει δεδομένα σε πραγματικό χρόνο, τα οποία θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν από πολίτες και τις αρμόδιες υπηρεσίες.
«Το σύστημα ανανεώνεται κάθε πέντε λεπτά. Eχουμε εγκαταστήσει τρεις υδρομετεωρολογικούς και τηλεμετρικούς σταθμούς που παρέχουν συνεχείς μετρήσεις για τη βροχόπτωση, τη στάθμη, τον όγκο και την ταχύτητα του νερού. Eχουμε εικόνα ανά πάσα στιγμή, με χάρτες πλημμύρας που επικαιροποιούνται συνεχώς», εξηγεί η κ. Αλεξία Τσούνη, επιστημονική συνεργάτις του ΕΑΑ με επικεφαλής τον κ. Χάρη Κοντοέ.
Πώς λειτουργεί το σύστημα; Η διαδικασία είναι πλήρως αυτοματοποιημένη. Οι σταθμοί στέλνουν τα δεδομένα στο Αστεροσκοπείο και ένας εξελιγμένος αλγόριθμος επιλέγει αυτόματα το αντίστοιχο σενάριο πλημμύρας (real-time best matching). Το σύστημα συνδυάζει στοιχεία από κάμερες, δορυφόρους και υδρολογικά μοντέλα, επιτρέποντας στις Αρχές να γνωρίζουν ποιος δρόμος έχει πλημμυρίσει και σε τι ακριβώς βάθος.
Το πρόγραμμα αυτό, που λειτουργεί μόνο στη Μάνδρα εδώ και χρόνια, έχει αποδείξει την αξία του στην πράξη. «Τα αποτελέσματα επιβεβαιώθηκαν και στην προηγούμενη πλημμύρα. Αποτελεί το υπόδειγμά μας. Πρόκειται για μια μεθοδολογία υψηλής ακρίβειας που έχουμε παρουσιάσει σε διεθνή συνέδρια και επιστημονικά papers», σημειώνει η κ. Τσούνη.
Παρόλο που το σύστημα θα μπορούσε να στηθεί παντού, προσφέροντας έγκυρη προειδοποίηση και σώζοντας ζωές, η καθολική εφαρμογή του παραμένει ακόμη στα χαρτιά. Μέχρι στιγμής, η Περιφέρεια Αττικής έχει χρηματοδοτήσει τη μελέτη σε πέντε λεκάνες απορροής (Κηφισός, Πικροδάφνη, Μάνδρα, Σαρανταπόταμος, Κουλουριώτικο ρέμα στη Νέα Πέραμο).
