Οι άνθρωποι που θα πάθουν ρήξη ανευρύσματος της κοιλιακής αορτής (ΑΚΑ) έχουν πάνω από 80% πιθανότητες να μην καταφέρουν να επιβιώσουν. Πρόκειται για τη 13η πιο συχνή αιτία θανάτου και την τρίτη πιο συχνή αιτία αιφνίδιου θανάτου στον δυτικό κόσμο, ακριβώς μετά το οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου και το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο. Ακόμα περισσότερο οι ασθενείς που έχουν ανεύρυσμα κοιλιακής αορτής συχνά δεν το έχουν εντοπίσει πριν πάθουν ρήξη ακριβώς γιατί μπορεί να μην έχει κανένα σύμπτωμα.
Ομάδα ερευνητών από επτά πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα ανάπτυξε την εφαρμογή SAFE-AORTA με βάση την τεχνητή νοημοσύνη, που μπορεί να προβλέψει εάν και πότε ένας ασθενής κινδυνεύει να πάθει ρήξη κοιλιακής αορτής έτσι ώστε να χειρουργηθεί και να αποφύγει μεγάλο ποσοστό κινδύνου.
Η εφαρμογή SAFE-AORTA, μετά το δοκιμαστικό στάδιο διάρκειας ενός έτους, θα είναι έτοιμη να χρησιμοποιηθεί στην πράξη από τους γιατρούς.
Ο Χρήστος Μανόπουλος, υπεύθυνος συντονισμού και επικοινωνίας του έργου SAFE-AORTA και διευθυντής του Εργαστηρίου Βιορευστομηχανικής και Βιοϊατρικής Τεχνολογίας της Σχολής Μηχανολόγων Μηχανικών του ΕΜΠ, εξηγεί πώς λειτουργεί η εφαρμογή, η οποία μετά το δοκιμαστικό στάδιο διάρκειας ενός έτους θα είναι έτοιμη να χρησιμοποιηθεί στην πράξη από τους γιατρούς.
Εντοπίζεται τυχαία
Το ανεύρυσμα της κοιλιακής αορτής τις περισσότερες φορές εντοπίζεται τυχαία κατά τη διάρκεια ενός τσεκάπ. Ωστόσο μπορεί να διαγνωσθεί «και με έναν υπέρηχο άνω-κάτω κοιλίας αν ο γιατρός το κοιτάξει, αν δηλαδή δει και την αορτή που είναι κάπως λίγο προς τα πίσω. Συνήθως σε αυτού του είδους το υπερηχογράφημα εξετάζονται άλλα όργανα, αλλά τα τελευταία χρόνια οι γιατροί κοιτάζουν και την αορτή», λέει ο κ. Μανόπουλος.
Η κοιλιακή αορτή έχει διάμετρο 2-2,5 εκατοστά ως φυσιολογική τιμή. Με βάση τη διεθνή πρακτική αν ξεπεράσει τη διάμετρο των 5,5 εκατοστών, τότε ο ασθενής πρέπει να χειρουργηθεί γιατί κινδυνεύει να πάθει ρήξη.
Από την άλλη, το μέγεθος της αορτής δεν είναι η μόνη παράμετρος την οποία χρειάζεται να λάβουν υπόψη τους οι γιατροί. «Υπάρχουν περιστατικά που έχει σπάσει και στα 3,5 εκατοστά και άλλα στα 8 εκατοστά», επισημαίνει ο καθηγητής. Το συγκεκριμένο εργαστήριο βρίσκεται εδώ και πολλά χρόνια σε συνεργασία με τους γιατρούς των αγγειοχειρουργικών κλινικών στο νοσοκομείο «Αττικόν» και το πανεπιστημιακό νοσοκομείο Λάρισας, οπότε αποφάσισαν να προσπαθήσουν να βρουν μια λύση.
«Στο Πολυτεχνείο λέμε ότι αν ορίσεις ένα πρόβλημα καλά έχεις τη μισή λύση του. Είδαμε τους προβληματισμούς που είχαν στο να βγάλουν μια διάγνωση και πόσες παραμέτρους εξέταζαν και έτσι εμείς που γνωρίζουμε τις τεχνολογικές δυνατότητες που υπάρχουν φτάσαμε να σκεφτούμε αυτή την εφαρμογή». Κάπως έτσι, έπειτα από τουλάχιστον τρία χρόνια δουλειάς προέκυψε το SAFE-AORTA. «Φτιάξαμε ένα σύστημα το οποίο έχει πληθώρα δεδομένων από ασθενείς: αξονικές αγγειογραφίες, εξετάσεις αίματος, μετρήσεις ταχυτήτων του αίματος, υπερήχους, μαγνητικές τομογραφίες, φαρμακευτική αγωγή, φύλο, ηλικία, πίεση, άλλες ασθένειες κ.ά. Στη συνέχεια βάζουμε κάθε νέο ασθενή με τα δικά του δεδομένα μέσα στο σύστημα και αυτό μας προλέγει τι θα συμβεί. Κάτι σαν Πυθία που δεν μασάει φύλλα αλλά δεδομένα», περιγράφει ο διευθυντής του εργαστηρίου.
Διευκρινίζει ωστόσο ότι δεν πρόκειται για διάγνωση αλλά για «ένα εργαλείο-σύστημα υποστήριξης της κλινικής απόφασης για τους γιατρούς που παρακολουθούν τον ασθενή» στους οποίους εναπόκειται και η τελική απόφαση. Η λειτουργία του εργαλείου θα ελεγχθεί στην κλινική πράξη, στους ασθενείς των δύο κλινικών που έδωσαν τα δεδομένα, για να αποδειχθεί αν όσα «προλέγει» προσεγγίζουν και αυτά που οι γιατροί συμπεραίνουν. Επειτα από αυτό το στάδιο μπορεί να εφαρμοστεί, πάντα συμβουλευτικά.
Στην εφαρμογή «θα δημιουργείται για τον κάθε ασθενή ένα ψηφιακό δίδυμο της αορτής του με όλα τα χαρακτηριστικά του, πίεση αίματος, ταχύτητα ροής, ασθένειες, αιματοκρίτης, αν έχει αθηρωματική πλάκα κ.ά. Ο ασθενής θα φοράει ένα έξυπνο ρολόι το οποίο θα παρακολουθεί κρίσιμες λειτουργίες και θα στέλνει τα στοιχεία στο σύστημα. Ο γιατρός θα εξετάζει σε τακτά χρονικά διαστήματα τον ασθενή, αλλά θα παρακολουθεί και το ψηφιακό δίδυμο της αορτής του έτσι ώστε να τον ειδοποιήσει αν χτυπήσει κάποιο καμπανάκι κινδύνου».
Το έργο SAFE-AORTA υλοποιείται στο πλαίσιο της δράσης «Εμβληματικές δράσεις σε διαθεματικές επιστημονικές περιοχές με ειδικό ενδιαφέρον για τη σύνδεση με τον παραγωγικό ιστό», που εντάσσονται στο Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (Ελλάδα 2.0).
Συμμετέχουν το ΕΜΠ, το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, το Πολυτεχνείο Κρήτης, το Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο, το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, το Ιδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών Ακαδημίας Αθηνών (ΙΙΒΕΑΑ) και το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου.
Τα συνεργαζόμενα πανεπιστημιακά ιδρύματα και κλινικές είναι η Μονάδα Ιατρικής Τεχνολογίας και Ευφυών Πληροφοριακών Συστημάτων του Τμήματος Μηχανικών Επιστήμης Υλικών του Παν. Ιωαννίνων (MEDLAB), η Αγγειοχειρουργική Κλινική του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου «Αττικόν» (ΠΓΝΑ) και η Αγγειοχειρουργική Κλινική του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Λάρισας (ΠΓΝΛ).
