Εχει δει ανθρώπους να αλλάζουν και να αποτραβιούνται από τον κύκλο του αίματος. Είναι συνειδητή η απόφασή τους, λέει, και οι αφορμές πολλές: η γέννηση ενός παιδιού, η φροντίδα ενός ηλικιωμένου γονιού, η δολοφονία ενός καλού φίλου. Μπορεί να φοβούνται ότι η επόμενη σφαίρα προορίζεται για τους ίδιους, ή ότι σε περίπτωση ακόμη μιας υποτροπής και σύλληψης θα βγουν από τη φυλακή στα βαθιά γεράματα. Εχοντας αποκτήσει σπάνια πρόσβαση στον κόσμο τους η ανθρωπολόγος Γεωργία Λιπ εδώ και περίπου δύο δεκαετίες μελετά τις συμμορίες του Λος Αντζελες και προσπαθεί να δείξει στα μέλη τους ότι υπάρχει και εναλλακτικός δρόμος, μακριά από το έγκλημα.
Η Γεωργία Λιπ, Ελληνίδα ομογενής δεύτερης γενιάς (το ελληνικό επώνυμό της είναι Κακλαμάνου), διδάσκει στο τμήμα Κοινωνικής Πρόνοιας του UCLA από το 1992 και είναι ειδική σε ζητήματα συμμοριών και επίλυσης κρίσεων. Εχει ερευνήσει σε βάθος τη διαβόητη συμμορία MS-13, η οποία είχε μονοπωλήσει το ενδιαφέρον του Ντόναλντ Τραμπ κατά την πρώτη προεδρική θητεία του. Και στις ημέρες μας το θέμα των συμμοριών κρατήθηκε ψηλά στην αμερικανική προεδρική ατζέντα, σε αρκετές περιπτώσεις για να δικαιολογηθεί η σκληρή μεταναστευτική πολιτική και η πρακτική των μαζικών απελάσεων.
Λίγες ώρες προτού μιλήσει στην «Κ» η κ. Λιπ είχε επισκεφθεί, όπως συνηθίζει, την οργάνωση Homeboy Industries. Επί 30 συναπτά έτη αυτό το πρόγραμμα παρέμβασης –ένα από τα μεγαλύτερα στις ΗΠΑ– παρέχει ευκαιρίες επανένταξης σε πρώην μέλη συμμοριών. Η καθηγήτρια του UCLA επικοινωνεί καθημερινά με ανθρώπους που έχουν περάσει από εκεί. «Είναι μια δέσμευση ζωής για εμένα, κάτι που πάντα θα κάνω. Νοιάζομαι για αυτούς τους ανθρώπους», λέει.
Εχει ερευνήσει σε βάθος τη διαβόητη MS-13, η οποία είχε μονοπωλήσει το ενδιαφέρον του Ντόναλντ Τραμπ για να δικαιολογηθεί η σκληρή μεταναστευτική πολιτική.
Πρώην μέλη συμμοριών έχουν δώσει διαλέξεις σε τάξεις της ή έχουν απαγγείλει στους φοιτητές της ποιήματα που έγραψαν. Η ίδια σε πολλές περιπτώσεις καλείται ως τεχνική σύμβουλος σε δίκες –ειδικά σε υποθέσεις στις οποίες εμπλέκονται ανήλικοι κατηγορούμενοι– για να εξηγήσει σε δικαστές και ενόρκους πώς λειτουργούν οι συμμορίες και πώς στρατολογούν τα μέλη τους. Οταν ξεκίνησε το ερευνητικό της έργο οι ανθρωποκτονίες στο Λος Αντζελες έφταναν τις 1.200 σε ετήσια βάση. Πλέον, σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής διαθέσιμα στοιχεία, υπολογίζονται σε 230 για το 2025. Ο αριθμός παραμένει μεγάλος, τονίζει η κ. Λιπ, αλλά έχει μειωθεί αισθητά σε σχέση με το παρελθόν.
Οπως επισημαίνει η ίδια, η συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων που απελαύνονται αυτή την περίοδο από τις ΗΠΑ δεν έχουν κάποια εμπλοκή σε βίαια εγκλήματα ή ποινικό παρελθόν. Δεν ανήκουν σε κάποια συμμορία. «Το μόνο “έγκλημά” τους είναι ότι δεν βρίσκονταν νόμιμα στη χώρα, αλλά αυτό είναι μια διοικητική παράβαση. Είναι άνθρωποι που έχουν δουλέψει σκληρά, κηπουροί, οικοδόμοι, καθαριστές, φροντιστές ασθενών. Είναι τραγικό αυτό που τους συμβαίνει. Γνωρίζω προσωπικά ένα ζευγάρι που απελάθηκε, τα παιδιά τους που γεννήθηκαν εδώ έμειναν πίσω ως Αμερικανοί πολίτες και την επιμέλεια ανέλαβε η θεία τους», λέει. «Η κυβέρνηση επικαλείται ως πρόφαση ότι όσοι απελαύνονται είναι μέλη συμμοριών και εγκληματίες, αλλά αυτό δεν έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα».
Οι ρίζες
Η MS-13, η συμμορία στην οποία είχε επικεντρωθεί ο Τραμπ, δημιουργήθηκε προ δεκαετιών σε αμερικανικό έδαφος, όπως επισημαίνει και η κ. Λιπ. «Η MS-13 ξεκίνησε τη δράση της στο Λος Αντζελες, κυρίως από μετανάστες που προέρχονταν από το Ελ Σαλβαδόρ», λέει στην «Κ». «Μόνο μέσω απελάσεων ανέπτυξαν έπειτα δράση στην Κεντρική Αμερική, όχι μόνο στο Ελ Σαλβαδόρ, αλλά και στη Γουατεμάλα και στην Ονδούρα. Πολλοί δεν θέλουν να το αποδεχθούν αυτό. Θεωρούν ότι η συμμορία ήρθε από το Ελ Σαλβαδόρ στις ΗΠΑ για να προκαλέσει χάος. Ισχύει, όμως, το αντίστροφο. Πρόκειται για μια πολύ βίαιη συμμορία που δραστηριοποιείται στη διακίνηση ναρκωτικών και όπλων και έχει επαφές με το καρτέλ της Σιναλόα στο Μεξικό, το οποίο προμηθεύει τις εγκληματικές ομάδες στη δυτική ακτή των ΗΠΑ».
Οι επιφυλάξεις
Οι δημόσιες τοποθετήσεις του Τραμπ για τη συμμορία δεν θορύβησαν ιδιαίτερα τα ενεργά μέλη της, εκτιμά η Γεωργία Λιπ. «Για εκείνους λειτουργούσε ως η καλύτερη διαφήμιση, έχτιζαν τη φήμη τους», λέει. Κατά τη δεύτερη θητεία του ο Τραμπ έχει συνάψει συμφωνία με τον πρόεδρο του Ελ Σαλβαδόρ, βάσει της οποίας έγιναν δεκτοί και φυλακίστηκαν στη χώρα της Κεντρικής Αμερικής περισσότεροι από 200 μετανάστες που απελάθηκαν από τις ΗΠΑ, ανάμεσά τους και υπήκοοι Βενεζουέλας. Ωστόσο, σύμφωνα με αμερικανικά δημοσιεύματα, εκφράζονται επιφυλάξεις εάν σε όλες αυτές τις περιπτώσεις οι απελαθέντες είχαν όντως κάποια σχέση με συμμορίες.
Μία από τις τακτικές των μελών της MS-13 είναι να προσεγγίζουν εφήβους οι οποίοι βρίσκονται σε ευάλωτη θέση. Σε κάποιες περιπτώσεις δεν στρατολογούν μόνο νεαρούς άνδρες, αλλά και γυναίκες. Η κ. Λιπ αναγνωρίζει τις συστηματικές προσπάθειες που έχουν γίνει επί σειράν ετών από τις αμερικανικές αστυνομικές αρχές για να συλληφθούν μέλη της MS-13 και να περιοριστεί η εγκληματική τους δράση. Οπως παρατηρεί, πλέον δεν αποτελούν την ίδια απειλή με παλαιότερα.
Πώς μπορεί κάποιος να αποσχιστεί από αυτούς; Η ανθρωπολόγος αναφέρει ότι στην MS-13, όπως και σε άλλες συμμορίες, κάποιο μέλος πρέπει να ζητήσει άδεια για να αποχωρήσει. «Αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις ξεμακραίνουν, λένε ότι δεν θα είναι πλέον ενεργοί, αλλά ούτε θα παρέμβουν στις δράσεις της συμμορίας», επισημαίνει η κ. Λιπ. «Διατρέχουν κίνδυνο εάν συνεργαστούν με την αστυνομία και αποκαλύψουν πληροφορίες».
