Χωρίς τα αναμενόμενα αποτελέσματα ολοκληρώθηκε το πιλοτικό πρόγραμμα «Κοινωνική στέγαση για τις πλέον ευάλωτες ομάδες» στον Δήμο Αθηναίων. Παρότι ο στόχος ήταν να ανακαινιστούν συνολικά 70 σπίτια ιδιωτών με επιδότηση του προγράμματος ώστε έπειτα να διατεθούν με χαμηλά μισθώματα σε ευάλωτα νοικοκυριά, ο τελικός αριθμός των ανακαινισμένων κατοικιών έφτασε τις 15.
Το πρόγραμμα χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης, με υπεύθυνο υπουργείο το Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και φορέα υλοποίησης τον Δήμο Αθηναίων. Από τον συνολικό προϋπολογισμό του 1 εκατομμυρίου, ο δήμος κατάφερε να απορροφήσει μόλις τις 300.000 ευρώ και τα υπόλοιπα ανακλήθηκαν. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το υπουργείο, μεγάλο μέρος των εναπομεινάντων 700.000 ευρώ οδηγήθηκαν στο αντίστοιχο πρόγραμμα που υλοποίησε ο Δήμος Θεσσαλονίκης ο οποίος αύξησε τα σπίτια που διατέθηκαν σε ευάλωτες κοινωνικά ομάδες από 30 σε 40, ενώ τα υπόλοιπα χάθηκαν.
Η «Κ» προσπαθώντας να διερευνήσει τις αιτίες της αποτυχίας του προγράμματος στην πρωτεύουσα απευθύνθηκε τόσο στους αρμόδιους φορείς του δήμου όσο και στο υπουργείο, καταγράφοντας ένα μπαλάκι ευθυνών.
Για ολιγωρία του δήμου κάνει λόγο το υπουργείο
Σε γραπτή του δήλωση στην «Κ», το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας κατηγόρησε τον δήμο για ολιγωρία, η οποία οδήγησε στη μη αξιοποίηση του συνόλου του προϋπολογισμού. «Από την πλευρά του Δήμου Αθηναίων δεν ολοκληρώθηκε η αναγκαία προεργασία ούτε κινήθηκαν εγκαίρως οι προβλεπόμενες διαδικασίες, με αποτέλεσμα το έργο να παρουσιάσει σοβαρή καθυστέρηση και, βάσει των εγκεκριμένων χρονοδιαγραμμάτων, να μην μπορεί να επιτύχει τα ορόσημά του. Πρόκειται για ευρωπαϊκό πρόγραμμα με συγκεκριμένους κανόνες, αυστηρές προθεσμίες και σαφή στόχο την αποτελεσματική αξιοποίηση των πόρων, στο οποίο δυστυχώς ο Δήμος Αθηναίων δεν κατάφερε να αντεπεξέλθει στο αρχικό του αίτημα και άρα να εξυπηρετήσει περισσότερους ευάλωτους πολίτες».
«Ηταν λάθος ο σχεδιασμός» σύμφωνα με τον δήμο
Από πλευράς του, ο Δήμος Αθηναίων επισήμανε πως ο σχεδιασμός του προγράμματος ήταν προβληματικό εξαρχής. «Ηταν λάθος ο σχεδιασμός», δήλωσε στην «Κ» η αντιδήμαρχος Κοινωνικής Πολιτικής του Δήμου Αθηναίων, Μαρία Στρατηγάκη, εξηγώντας πως τα χρήματα που δίνονταν από το πρόγραμμα, περίπου 10.000 ευρώ ανά διαμέρισμα, δεν αρκούσαν για την ανακαίνιση και δεν δίνονταν επιπλέον κίνητρα στους ιδιοκτήτες ώστε να τα διαθέσουν με χαμηλότερο ενοίκιο.
Ο διευθύνων σύμβουλος της Αναπτυξιακής Αθηνών, Ιωάννης Γεωργίζας, σημείωσε μιλώντας στην «Κ» πως παρότι έγινε μεγάλη εκστρατεία για την προσέλευση ιδιοκτητών, δεν εκδηλώθηκε ενδιαφέρον. Σύμφωνα με τον κ. Γεωργίζα, η Αναπτυξιακή αιτήθηκε στο υπουργείο να αλλάξουν οι προδιαγραφές του προγράμματος ώστε να μπορέσουν να ενταχθούν διαθέσιμα δημοτικά κτίρια, μοντέλο που ακολούθησε πολύ επιτυχημένα ο Δήμος Θεσσαλονίκης και η αναπτυξιακή του εταιρεία, ωστόσο το αίτημα δεν έγινε δεκτό. Μάλιστα ο ίδιος επισήμανε ότι είχαν εντοπιστεί κτίρια του δήμου που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τον σκοπό αυτό.
Το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας διέψευσε ότι έχει λάβει αίτημα για αλλαγή των όρων. «Ο Δήμος Αθηναίων ουδέποτε υπέβαλε στο υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας αίτημα για τροποποίηση του πλαισίου ή των όρων του συγκεκριμένου προγράμματος».
Το 50% των κατοίκων του Δήμου Αθηναίων στο ενοίκιο
Στο πλαίσιο των κοινωνικών προγραμμάτων που υλοποιεί, ο δήμος διαθέτει περίπου 170 κοινωνικά διαμερίσματα στα οποία στεγάζονται 176 άτομα. Η δημοτική αρχή στην προσπάθειά της να αντιμετωπίσει το οξύ στεγαστικό πρόβλημα καθώς και να προσελκύσει ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις, συνέταξε και εξέδωσε τον Νοέμβριο μια Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική.
Σε αυτή διαφαίνεται, μεταξύ άλλων, ο μεγάλος αριθμός κενών διαμερισμάτων καθώς και ο υψηλός ρυθμός αύξησης ενοικίων. Στο κείμενο που έχει στη διάθεσή της η Καθημερινή εκτιμάται πως σχεδόν τα μισά νοικοκυριά (53%) στον Δήμο Αθηναίων κατοικούν σε ενοίκιο. Το ποσοστό αυτό είναι μικρότερο σε σχέση με την υπόλοιπη Περιφέρεια Αττικής (65,23%) αλλά και το σύνολο της χώρας (70,26%). Ακόμα, το 11% του πληθυσμού κατοικεί σε συνθήκες στεγαστικής στενότητας (
Σύμφωνα με τα στοιχεία του δήμου, 7.044 νοικοκυριά, δηλαδή το 8,5% των νοικοκυριών με συνολικά 39.212 μέλη, λαμβάνουν Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα ενώ 19,160 νοικοκυριά (6%) με συνολικά 38.152 μέλη λαμβάνουν Επίδομα Στέγασης.
Κενό ένα στα τρία σπίτια στον δήμο Αθηναίων
Παρά την υψηλή ζήτηση διαμερισμάτων, στον δήμο Αθηναίων υπάρχει ακόμα μεγάλος αριθμός κενών και αναξιοποίητων κατοικιών. Συγκεκριμένα, μία στις τρεις κατοικίες (27%), δηλαδή 117.140 στον αριθμό, καταγράφονται ως κενές. Η συντριπτική πλειονότητα αυτών βρίσκονται σε πολυκατοικίες και έχουν κατασκευαστεί πριν από το 1980. Εκτιμάται πως μέρος των κατοικιών αυτών «χρησιμοποιούνται περιστασιακά, τουριστικά ή μέσω βραχυχρόνιων μισθώσεων (π.χ. Airbnb), γεγονός που δυσχεραίνει την ακριβή εκτίμηση της διαθεσιμότητας κατοικιών για μόνιμη κατοίκηση». Σύμφωνα με στοιχεία του ΔΕΔΔΗΕ ωστόσο, 34.161 ακίνητα με πρώην οικιστική χρήση είχαν κάνει διακοπή ηλεκτροδότησης μεταξύ 1984 και 2024 και παρέμεναν εκτός δικτύου.
Σύμφωνα με τον δείκτη τιμών οικιστικών ακινήτων της ΤτΕ που επικαλείται η στρατηγική, στην περιοχή της Αθήνας μεταξύ 2016 (το έτος με τις χαμηλότερες τιμές μετά την κρίση) και 2024 καταγράφηκε αθροιστική μεταβολή 89,1% (με μέσο ετήσιο ρυθμό αύξησης περίπου 8,27% ανά έτος). Αντίστοιχα, ο Δείκτης Τιμών Ακινήτων του Spitogatos καταγράφει αθροιστική μεταβολή 75,7% για τις τιμές ενοικίασης μεταξύ 2016-2024. Σε αντίθεση με τις τιμές της αγοράς, στην ΑΑΔΕ τον Φεβρουάριο του 2025 ήταν σε ισχύ 237.684 ψηφιακά μισθωτήρια κατοικίας στον Δήμο της Αθήνας, με μέσο μηνιαίο μίσθωμα 321 ευρώ (το 98,5% κυμαίνεται μεταξύ 50 ευρώ και 2000 ευρώ τον μήνα) για κατοικίες με μέση έκταση 60 τ.μ.
Αναφερόμενη στον ρόλο που μπορούν να παίξουν οι δήμοι στην αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης, η Μαριανέλλα Κλώκα, πρόεδρος του Ελληνικού Δικτύου για την Καταπολέμηση της Φτώχειας και τη στεγαστική κρίση δήλωσε πως οι δημοτικές αρχές μπορούν να προσφέρουν λύσεις διαχείρισης του στεγαστικού προβλήματος στους δημότες του, έχοντας κυρίως κατευναστικό χαρακτήρα. «Οι παρεμβάσεις τους μπορούν να είναι ουσιαστικές και αποτελεσματικές, όπως για παράδειγμα το εν εξελίξει σχέδιο του Δήμου Θεσσαλονίκης για την προσιτή κοινωνική κατοικία, το ολοκληρωμένο -επί χάρτου- στρατηγικό σχέδιο του Δήμου Αθηναίων και η συμμετοχή πολλών Δήμων με μικρό αριθμό ωφελούμενων στο πρόγραμμα Στέγαση και Εργασία. […] Παρόλα αυτά, όλα τα παραπάνω θα λέγαμε ότι αποτελούν μάλλον “πιλοτικές” παρεμβάσεις, αν αναλογιστούμε το μέγεθος του προβλήματος και τον πληθυσμό που όλο και περισσότερο σταματά να ιδιοκατοικεί και εκτίθεται στους νόμους που επικρατούν σήμερα στην αγορά των ακινήτων». Οπως διευκρίνισε, το μέγεθος του προβλήματος είναι τέτοιο που υπάρχει ανάγκη κεντρικής στρατηγικής για τη στέγη, με κοινωνικό πρόσημο, που θα αντιμετωπίσει τις αιτίες που δημιουργούν το στεγαστικό πρόβλημα.
