Μια παρέα συζητά το ζήτημα του ΟΠΕΚΕΠΕ και των αγροτικών επιδοτήσεων που εδώ και μήνες απασχολεί το σύνολο της πολιτικής και της κοινωνίας. Η συζήτηση είναι πολύ έντονη ως συνέπεια της οξύτητας του πολιτικού διαλόγου και της πόλωσης που έχει προκαλέσει. Οσοι δεν έχουν παρακολουθήσει την υπόθεση από την αρχή μπαίνουν στη Wikipedia για να διαβάσουν μια περίληψη όσων έχουν συμβεί.
Το λήμμα που βλέπουν έχει τίτλο «Σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ» και το κείμενο που διαβάζουν είναι αποτέλεσμα διαφωνιών, διαπραγματεύσεων και ανταλλαγής επιχειρημάτων για το αν η λέξη «σκάνδαλο» ή άλλες φράσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν όσο η υπόθεση βρίσκεται σε εξέλιξη. Αυτός ο «διορθωπόλεμος», όπως τον λένε οι συντάκτες της ελληνικής Wikipedia, θα συνεχιστεί μέχρι που κάποια στιγμή –όταν ηρεμήσουν τα πνεύματα- θα διαμορφωθεί το τελικό λήμμα το οποίο θα είναι ουδέτερο και αντικειμενικό χωρίς κανέναν πολιτικό χρωματισμό.
Απαράβατοι κανόνες
Η κοινότητα της ελληνικής Wikipedia είναι μια μικρογραφία του έξω κόσμου. Oσα συζητούν με έντονο τρόπο οι πολίτες τα συζητούν εξίσου έντονα οι συντάκτες της ηλεκτρονικής εγκυκλοπαίδειας όταν πρόκειται να συνταχθεί το λήμμα για κάποιο θέμα που διχάζει ή όταν οι διατυπώσεις στο κείμενο που έχει δημοσιευτεί προκαλούν διαφωνίες για το ύφος ή την ουδετερότητά τους. Επομένως, ο διάλογος για το πώς θα γραφτεί το λήμμα για τον ΟΠΕΚΕΠΕ είναι συνεχής. Και προς το παρόν οι διαχειριστές της ελληνικής Wikipedia δεν είναι ικανοποιημένοι από το αποτέλεσμα.
«Η συζήτηση είναι εν εξελίξει καθώς έχει γίνει μια σειρά επισημάνσεων από διάφορους χρήστες σχετικά με το ύφος και την ουδετερότητα του περιεχομένου. Αυτό συμβαίνει σε κάθε λήμμα που αφορά γεγονότα της επικαιρότητας, διότι σε αυτή τη φάση πολλοί γράφουν με το θυμικό τους», λέει στην «Κ» ο Δημήτρης Λιούρδης, ο οποίος είναι ένας από τους διαχειριστές της ελληνικής Wikipedia. Η διαφορά είναι ότι ενώ οι πολίτες έχουν το δικαίωμα να παραμείνουν προσκολλημένοι στις όποιες απόψεις τους, στη Wikipedia πρέπει να τηρούνται απαράβατοι κανόνες όπως αυτός της απόλυτης ουδετερότητας και της αξιοπιστίας των πηγών.
Αυτός ο έντονος διάλογος γίνεται σε μια περίοδο στην οποία η Wikipedia δέχεται σφοδρές επιθέσεις, κυρίως στις ΗΠΑ από τον κύκλο του Ντόναλντ Τραμπ. Ο Eλον Μασκ την έχει χαρακτηρίσει «Wokepidia», προσπαθώντας ταυτόχρονα να προωθήσει τη δική του «Grokepedia», η οποία δεν είναι γραμμένη από ανθρώπινα χέρια αλλά με τεχνητή νοημοσύνη, ενώ, όπως αποκαλύφθηκε, το διαβόητο «Heritage Project» σχεδίαζε την αποκάλυψη της ταυτότητας συντακτών και διαχειριστών της αγγλόφωνης έκδοσης, τους οποίους θεωρούσε αντισημίτες λόγω του περιεχομένου λημμάτων που αφορούσαν το Ισραήλ. Και αυτά είναι μόνο δύο παραδείγματα.
“]
Επιθέσεις στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού
Η Wikipedia και οι συντάκτες της δέχονται επιθέσεις από ακροδεξιούς πολιτικούς σχολιαστές και influencers στα social media, αλλά και συντονισμένες προσπάθειες από χρήστες για αλλαγές σε λήμματα που δεν κρίνονται αρκετά αποθεωτικά για τον Ντόναλντ Τραμπ και τη διακυβέρνησή του. Τη βραδιά της δεύτερης εκλογής του Ντόναλντ Τραμπ, ο Eλον Μασκ ύψωσε το χέρι του στους συγκεντρωμένους οπαδούς του νεοεκλεγέντος προέδρου, κάνοντας μια κίνηση που θεωρήθηκε ναζιστικός χαιρετισμός. Ο Μασκ το αρνήθηκε, αλλά η παγκόσμια συζήτηση για το τι τελικά έκανε ο Μασκ μεταφέρθηκε στα chat rooms της Wikipedia, όπου οι συντάκτες συζητούσαν επί μέρες για το πώς έπρεπε να γραφτεί το γεγονός ώστε να είναι και ακριβές και να τηρεί τον κανόνα της απόλυτης ουδετερότητας που πρέπει να χαρακτηρίζει μια αξιόπιστη εγκυκλοπαίδεια. Τελικά, μετά από έντονες συζητήσεις –και αφότου κάποιοι υποστήριξαν ότι ήταν ναζιστικός χαιρετισμός και κάποιοι άλλο ότι ήταν απλώς μια τυχαία κίνηση του χεριού- οι συντάκτες κατέληξαν στη διατύπωση ότι «ο Μασκ τέντωσε δύο φορές το χέρι του προς τα επάνω», ότι πολλοί συνέκριναν τη χειρονομία με ναζιστικό χαιρετισμό και πως ο Μασκ αρνήθηκε ότι είχε οποιοδήποτε νόημα αυτή η χειρονομία.
Ετσι όπως είναι διαρθρωμένη η Wikipedia έρχεται σε πλήρη αντίθεση με ό,τι πρεσβεύει ο Τραμπ, που ένα μεγάλο ποσοστό των ισχυρισμών του αποδεικνύεται ψευδές όταν γίνεται το fact checking.
Η αγγλική Wikipedia είναι ένα τεράστιο project με περίπου 7 εκατομμύρια λήμματα και παγκόσμια επιρροή. Συνεπώς στην περίπτωσή της ισχύει το «μεγάλα καράβια, μεγάλες φουρτούνες». Οτιδήποτε την αφορά συζητείται και από τους ανθρώπους που τρέχουν τις εκδόσεις της εγκυκλοπαίδειας που είναι γραμμένες σε άλλες γλώσσες. «Ετσι όπως είναι διαρθρωμένη η Wikipedia έρχεται σε πλήρη αντίθεση με ό,τι πρεσβεύει ο Τραμπ, που ένα μεγάλο ποσοστό των ισχυρισμών του αποδεικνύεται ψευδές όταν γίνεται το fact checking. Οταν για τον Τραμπ οι Νew Υork Τimes είναι ένας δημοσιογραφικός οργανισμός που παράγει fake news, τότε γίνεται σαφές ότι η βάση της συζήτησης γίνεται πιο δύσκολη», λέει ο κ. Λιούρδης.
Περαιτέρω θωράκιση
Ο πρόεδρος της Κοινότητας Βικιπαιδιστών Ελλάδας και διαχειριστής της ελληνικής Wikipedia, Μάριος Μαγιολαδίτης, λέει στην «Κ» ότι οι επιθέσεις εναντίον της εγκυκλοπαίδειας έχουν οδηγήσει σε μια διαδικασία περαιτέρω θωράκισής της από τα fake news. «Αυτή η συστηματική επίθεση ξεκίνησε επειδή κάποιοι θεώρησαν ότι η Wikipedia εξυπηρετούσε τη woke ατζέντα. Αυτό που κάνουμε είναι να θέτουμε πιο σοβαρούς κανόνες για να είναι οι πηγές πιο αξιόπιστες. Πηγές με ακραίο περιεχόμενο αφαιρούνται».
Ο κ. Μαγιολαδίτης προσθέτει ότι όσα συμβαίνουν τώρα στις ΗΠΑ δεν είναι πρωτόγνωρα. Και στο παρελθόν πολιτικές ομάδες έχουν προσπαθήσει να επηρεάσουν το περιεχόμενο της ηλεκτρονικής εγκυκλοπαίδειας. «Πριν από χρόνια στη γερμανική Wikipedia υπήρξε συντονισμένη κίνηση από νεοναζί να την επηρεάσουν προς μια συγκεκριμένη πολιτική ατζέντα. Πάρθηκαν κεντρικά μέτρα, αφαιρέθηκαν τα σχετικά λήμματα και διώχθηκαν οι συντάκτες τους», λέει.
«Την περίοδο που ήταν σε άνοδο η Χρυσή Αυγή, εμφανίζονταν ανώνυμα IP που έβριζαν και απειλούσαν τους επώνυμους συντάκτες και χρήστες».
Σε άλλες χώρες οι απειλές δεν είναι μόνο λεκτικές. Οι συντάκτες κινδυνεύουν πραγματικά. «Στη Ρωσία συλλαμβάνουν ανθρώπους και τους φυλακίζουν αν γράψουν εναντίον του Βλαντιμίρ Πούτιν. Στη Συρία επί Ασαντ εξαφανίστηκαν άνθρωποι, ενώ διώξεις έχουν καταγραφεί και στη Λευκορωσία», λέει στην «Κ» ο διαχειριστής της ελληνικής Wikipedia, Κωνσταντίνος Σταμπουλής.
Και οι τρεις διαχειριστές της ελληνικής Wikipedia που μιλούν στην «Κ» συμφωνούν ότι στη χώρα μας η κατάσταση είναι μάλλον ήρεμη. Οι όποιες προσπάθειες για να επηρεαστεί το περιεχόμενο των λημμάτων γίνονται στη σφαίρα του Διαδικτύου, σε χώρο όπου συζητούν οι συντάκτες, και δεν παίρνουν δημοσιότητα. «Παρατηρούμε ότι κάποιες φορές εμφανίζονται άτομα που πληρώνονται από πολιτικά γραφεία για να αφαιρούν τα αρνητικά και να επισημαίνουν τα θετικά ενός προσώπου», λέει ο κ. Λιούρδης και προσθέτει ότι «την περίοδο που ήταν σε άνοδο η Χρυσή Αυγή, εμφανίζονταν ανώνυμα IP που έβριζαν και απειλούσαν τους επώνυμους συντάκτες και χρήστες».
«Διορθωπόλεμος» μέχρι τα δικαστήρια
Η μόνη περίπτωση επιχείρησης πολιτικής παρέμβασης στα κείμενα της ελληνικής Wikipedia που κέρδισε μεγάλη δημοσιότητα ήταν όταν πριν από περίπου 11 χρόνια ο Θεόδωρος Κατσανέβας είχε κινηθεί νομικά διότι στο λήμμα του είχε προστεθεί η αναφορά της διαθήκης του Ανδρέα Παπανδρέου που ο ιδρυτής του ΠΑΣΟΚ τον χαρακτήριζε «όνειδος». «Ημουν εγώ που είχα προσθέσει τη συγκεκριμένη αναφορά. Ο Θεόδωρος Κατσανέβας κατέθεσε ασφαλιστικά μέτρα και έκανε αγωγή εναντίον μου. Το δικαστήριο απέρριψε την αίτηση ασφαλιστικών μέτρων και λίγα χρόνια αργότερα η αγωγή αποσύρθηκε», λέει ο κ. Λιούρδης.
Μπορεί να μην υπάρχουν έξωθεν πολιτικές παρεμβάσεις, αλλά αναπόφευκτα οι συντάκτες φέρνουν μαζί την ιδεολογία και τις πεποιθήσεις τους για όλα τα θέματα, από την ιστορία και την πολιτική έως και τη θρησκεία. Αυτό συχνά προκαλεί εντάσεις και πιέσεις προς οποιαδήποτε κατεύθυνση, ειδικά όταν η κατάσταση είναι πολωμένη στην κοινωνία, και τον αναπόφευκτο «διορθωπόλεμο» που γίνεται μέχρι να καταλήξουν σε συναίνεση για το πώς θα είναι η διατύπωση σε κάποιο επίμαχο λήμμα.
«Ενα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν το λήμμα για τη δολοφονία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου. Αρχικά, υπήρχε διαφωνία για το αν θα έπρεπε να δημιουργηθεί λήμμα και για τον ίδιο τον Αλέξανδρο Γρηγορόπουλο και όχι μόνο για το γεγονός της δολοφονίας του. Για το λήμμα “Ταραχές του Δεκεμβρίου 2008 στην Ελλάδα” υπήρξε μεγάλη αντιπαράθεση, καθώς υπήρχαν προτάσεις να έχει τίτλο “Κοινωνική εξέγερση” ή “Δεκεμβριανά”», τονίζει ο κ. Μαγιολαδίτης. «Τον Δεκέμβριο του 2008 υπήρχε τεράστια ένταση για το πώς θα γραφόταν αυτό το λήμμα. Με το πέρασμα του χρόνου αυτή η ένταση αμβλύνθηκε. Για τον λόγο αυτό υπάρχει και η οδηγία πως όταν κάτι βρίσκεται στην επικαιρότητα πρέπει να είμαστε πιο εγκρατείς», προσθέτει ο κ. Λιούρδης, ο οποίος λέει ότι έχουν καταγραφεί και έντονες διαφωνίες μεταξύ χριστιανών ορθόδοξων και Μαρτύρων του Ιεχωβά για το λήμμα που αφορά τον Γιαχβέ.
Ειδικά στα πολιτικά θέματα υπάρχει έντονη επεξεργασία των λημμάτων όσο αυτά τα θέματα είναι ψηλά στην ειδησεογραφία. Οταν φύγουν από την επικαιρότητα, ατονεί και το ενδιαφέρον. Για παράδειγμα, στο σχετικό λήμμα δεν γράφτηκε ποτέ ότι ο Ελον Μασκ ήρθε σε σύγκρουση με τον Τραμπ και αποχώρησε από την κυβέρνηση. Το διόρθωσα εγώ σήμερα.
Τόσο ο κ. Λιούρδης όσο και ο κ. Σταμπουλής λένε ότι τα πνεύματα είναι πιο οξυμένα όταν ένα ζήτημα βρίσκεται στην επικαιρότητα. Εκεί είναι πιο έντονος ο διάλογος, ο «διορθωπόλεμος» καθώς και οι διαξιφισμοί μεταξύ συντακτών. Οταν περάσει ο καιρός και η προσοχή πάει σε άλλα θέματα, αμβλύνονται και οι όποιες εντάσεις, με αποτέλεσμα να γίνεται ποιοτικότερος διάλογος μεταξύ των συντακτών και να καταλήγει η ελληνική Wikipedia σε πιο ουδέτερα και όχι φορτισμένα εγκυκλοπαιδικά λήμματα. «Ειδικά στα πολιτικά θέματα υπάρχει έντονη επεξεργασία των λημμάτων όσο αυτά τα θέματα είναι ψηλά στην ειδησεογραφία. Οταν φύγουν από την επικαιρότητα, ατονεί και το ενδιαφέρον. Για παράδειγμα, στο σχετικό λήμμα δεν γράφτηκε ποτέ ότι ο Ελον Μασκ ήρθε σε σύγκρουση με τον Τραμπ και αποχώρησε από την κυβέρνηση. Το διόρθωσα εγώ σήμερα», λέει ο κ. Σταμπουλής.
Ο ίδιος διευκρινίζει ότι σε πολιτικά και ιστορικά θέματα υπάρχει συχνά μια αλληλουχία επεξεργασιών και διορθώσεων. «Πολλές φορές το έναυσμα μπορεί να είναι μια επεξεργασία που θα τραβήξει το ενδιαφέρον και μπορεί να υπάρχει διαφωνία για μια φράση. Και εκεί οι συντάκτες διορθώνουν ο ένας τον άλλον, διαφωνούν για το ποιες πηγές είναι αξιόπιστες κ.λπ.».
Αλυτα ζητήματα
Παρά τον έντονο και γόνιμο διάλογο, στην ελληνική Wikipedia υπάρχουν ακόμα ακανθώδη ζητήματα που δεν έχουν επιλυθεί. Ενα χαρακτηριστικό παράδειγμα για το οποίο μιλά ο κ. Μαγιολαδίτης είναι ο πόλεμος στην Ουκρανία. «Εχουμε δύο λήμματα, ένα με τίτλο “Ρωσο-ουκρανικός πόλεμος” και ένα με τίτλο “Εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία”, διότι δεν έχουμε καταλήξει σε συναίνεση. Κάποιοι θεωρούν ότι η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία εντάσσεται στη γενικότερη σύγκρουση που ξεκίνησε το 2014 και άλλοι τη θεωρούν ξεχωριστό γεγονός».
Λέμε ότι ένα λήμμα δεν τελειώνει ποτέ. Το νόημα της Wikipedia είναι να του δώσουμε την οριστική και ουδέτερη μορφή του. Αυτή τη στιγμή όσον αφορά τον ΟΠΕΚΕΠΕ συνιστάται μια μεγαλύτερη επιφύλαξη.
«Η Wikipedia είναι μικρογραφία της κοινωνίας. Εντάσεις και μακροσκελείς συζητήσεις θα υπάρχουν πάντα, αλλά αυτό είναι το νόημα του συλλογικού εγχειρήματος. Στο τέλος το πρόσημο είναι πάντα θετικό, διότι με την εγκυκλοπαίδεια ασχολούνται άνθρωποι που πιστεύουν στην ελεύθερη διάδοση της γνώσης και έτσι φτάνουμε σε μια συναίνεση», λέει ο κ. Λιούρδης. Ερωτώμενος τι θα συμβεί τελικά με το λήμμα του ΟΠΕΚΕΠΕ απαντά: «Λέμε ότι ένα λήμμα δεν τελειώνει ποτέ. Το νόημα της Wikipedia είναι να του δώσουμε την οριστική και ουδέτερη μορφή του. Αυτή τη στιγμή όσον αφορά τον ΟΠΕΚΕΠΕ συνιστάται μια μεγαλύτερη επιφύλαξη».
