Οταν η επισκέπτρια υγείας Αθανασία Παππά μπήκε βίαια στην εμμηνόπαυση έπειτα από υστερεκτομή, δεν μπορούσε να βρει πουθενά έναν χώρο για να μιλήσει, να ρωτήσει, να μοιραστεί όσα της συνέβαιναν. Δεν υπήρχαν ομάδες, ενημέρωση, δομές. «Ηταν παράλογο να μην υπάρχει κάτι που να στηρίζει τις γυναίκες σε μια τόσο δύσκολη φάση», λέει. Ετσι, το 2019, μαζί με άλλες γυναίκες, ίδρυσε την Ελληνική Εταιρεία Εμμηνόπαυσης, έναν χώρο που έκτοτε έχει γίνει σημείο αναφοράς για χιλιάδες γυναίκες σε όλη τη χώρα. Αυτό που δεν περίμεναν; Τα τηλεφωνήματα των ανδρών.
Οι άνδρες που επικοινωνούν με την εταιρεία δεν είναι πολλοί, αλλά όσοι το κάνουν το κάνουν με αγωνία. Ρωτούν πώς μπορούν να βοηθήσουν, πώς να σταθούν δίπλα στη σύντροφό τους, πώς να καταλάβουν τι συμβαίνει. «Υπάρχουν άνδρες που υποφέρουν μαζί με τις γυναίκες τους», λέει η κ. Παππά. «Μας λένε “τη νοιάζομαι, θέλω να τη βοηθήσω, βλέπω ότι οι εξάψεις τη βασανίζουν, ότι δεν κοιμάται, ότι η σχέση μας αλλάζει, και δεν ξέρω τι να κάνω”».
«Σαν ανταρσία μέσα σου»
Είναι λογικό να είναι μπερδεμένοι, επισημαίνει στην «Κ» η Κατερίνα Μουστάκα, γιατρός και δρ Χειροπρακτικής με εξειδίκευση στη Menopause Medicine. «Το πιο συχνό σύμπτωμα που αναφέρουν οι γυναίκες όταν μπαίνουν στην περιεμμηνόπαυση, μια περίοδος που μπορεί να φτάσει και τα 8-10 χρόνια, είναι ότι δεν νιώθουν ο εαυτός τους». Αντιστοίχως και οι σύντροφοί τους δεν «αναγνωρίζουν» τον άνθρωπο που έχουν δίπλα τους.
Οπως εξηγεί η κ. Μουστάκα, στις γυναίκες τα οιστρογόνα, η τεστοστερόνη και η προγεστερόνη ρυθμίζουν τα πάντα. «Στην εμμηνόπαυση τα οιστρογόνα που μας κάνουν χαρούμενες, την ψυχή της παρέας, υποχωρούν. Χάνουμε τη χαρά της ζωής. Πέφτει και η τεστοστερόνη που μας δίνει ενέργεια και σεξουαλική διάθεση, αλλά και η προγεστερόνη, η τρίτη και πιο… ζεν αδερφή, με αποτέλεσμα να μην μπορούμε να διαχειριστούμε το στρες. Ενα τεράστιο ποσοστό γυναικών μπαίνουν σε κατάθλιψη. Αν μας προετοίμαζε κάποιος γι’ αυτό που συμβαίνει στο σώμα μας, όπως μας προετοιμάζουν όταν μπαίνουμε στην αναπαραγωγική ηλικία, θα ήταν αλλιώς. Είναι σαν να γίνεται μια μικρή ανταρσία μέσα σου. Το σώμα αλλάζει, τα συμπτώματα έρχονται, κι εσύ πρέπει να τα διαχειριστείς, ενώ οι άλλοι γύρω σου δεν καταλαβαίνουν και το παίρνουν προσωπικά».
Η σεξουαλική ζωή
Για τους άνδρες το πρώτο καμπανάκι που χτυπάει είναι η αλλαγή στη σεξουαλική τους ζωή. Και πώς να μην αλλάξει; «Αν μια γυναίκα δεν κοιμάται, έχει δηλαδή νεύρα τσατάλια, έχει εξάψεις, παχαίνει χωρίς να αλλάξει κάτι στη διατροφή της, γεγονός που τη διαλύει σαν αυτοεκτίμηση και αυτοεικόνα, πώς να έχει διάθεση για σεξ;». Το κυριότερο όμως είναι η ξηρότητα κόλπου που επηρεάζει το 45% των γυναικών. «Το σεξ είναι επώδυνο και δεν μιλάει κανείς γι’ αυτό», συνεχίζει η κ. Μουστάκα. «Οι περισσότερες γυναίκες, όμως, ντρέπονται να το πουν, ακόμη και στον ίδιο τους τον γιατρό», λέει η κ. Παππά. «Οι μεγαλύτερες νιώθουν ακόμη ντροπή να ζητήσουν ένα λιπαντικό από το φαρμακείο, όπως παλιότερα ντρέπονταν να πάρουν προφυλακτικό. Σκέφτονται, τι θα πει ο κόσμος; Οτι έχω ενεργή σεξουαλική ζωή;». Κι όμως, όπως λέει η πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Εμμηνόπαυσης, η καλή σεξουαλική ζωή «είναι το άλφα και το ωμέγα» για την ψυχική μας υγεία. «Ο γιατρός πρέπει να μας ρωτάει για τη σεξουαλική μας ζωή, αλλά δεν το κάνει. Σε αυτή την ηλικία πρέπει να αναζητάς το χάδι, τη γλυκιά κουβέντα, να επιθυμείς τον άνθρωπο δίπλα σου. Οταν δεν τα έχεις αυτά, είναι το πρώτο σημάδι κατάθλιψης».
Η σιωπή έχει αποτέλεσμα, είναι ένα βαθύ, διπλό αδιέξοδο. Η γυναίκα πονάει και απομακρύνεται, ο άνδρας νομίζει ότι δεν είναι πλέον επιθυμητός. Κάποιοι φτάνουν στο σημείο να διερωτώνται αν υπάρχει τρίτο πρόσωπο ή αν «έσβησε η φλόγα». Το θέμα είναι αλλού, απαντούν οι ειδικοί, καλώντας τους να παρατηρήσουν και τα υπόλοιπα συμπτώματα. «Τους βοηθάμε να κάνουν τις κατάλληλες ερωτήσεις ώστε να ξεκλειδώσουν τη γυναίκα τους, γιατί κι εκείνη ίσως ντρέπεται να μιλήσει».
Το πρόβλημα είναι ακόμη πιο έντονο στην περιφέρεια. «Πηγαίναμε και οι γυναίκες δεν ήθελαν να ανοιχτούν. Και είδαμε ότι υπάρχει γενικά άγνοια για πολλά πράγματα που αφορούν αυτή την περίοδο, για παράδειγμα δεν αναγνώριζαν το θέμα της επώδυνης σεξουαλικής ζωής. Αρχίζουν να ανταποκρίνονται μόνο όταν εμείς μιλάμε βιωματικά». Το εντυπωσιακό είναι πάντως ότι σε αυτές τις εκδηλώσεις στην περιφέρεια έρχονται και άνδρες. «Είναι πιο συνεσταλμένοι, δεν θέλουν να ανοιχτούν, αλλά ακούνε».
Δεν διδάσκεται λεπτομερώς
Στην Ελλάδα, αλλά και διεθνώς, η εμμηνόπαυση παραμένει η πιο υποτιμημένη φάση της γυναικείας υγείας, λένε οι δύο γυναίκες. «Δεν είναι ιατρική εξειδίκευση. Δεν διδάσκεται λεπτομερώς. Οι γιατροί στην εκπαίδευσή τους την περνούν στα γρήγορα», λέει η κ. Παππά. «Δώσαμε βάρος στην τεκνοποίηση και μετά τίποτα. Κι όμως, τα ηλικιακά όρια που μπαίνεις στην περιεμμηνόπαυση έχουν κατέβει. Μια γυναίκα θα ζήσει στην εμμηνόπαυση για πάρα πολλά χρόνια». Πρέπει τα ταμπού κάποια στιγμή να σπάσουν. «Χαιρόμαστε όταν οι κόρες μας έχουν την πρώτη τους έμμηνο ρύση, αλλά δεν συζητάμε μαζί τους για την εμμηνόπαυση. Θα έπρεπε να τους λέμε “θα είσαι ευλογημένη να το περάσεις κι αυτό”». Απλώς, θέλουμε να το περάσουμε μαζί με τους άνδρες. «Δεν χρειαζόμαστε απλώς έναν συνοδοιπόρο», τονίζει η κ. Μουστάκα. «Αλλά έναν ενεργό σύμμαχο. Να μπούμε στη μάχη μαζί».
Η επικοινωνία μειώνει την απόσταση
Η εμπλοκή των ανδρών στα της εμμηνόπαυσης κάνει καλό στην υγεία! Αυτό καταδεικνύουν μια σειρά ερευνών, τις οποίες σταχυολόγησε για την «Κ» η Κατερίνα Μουστάκα, γιατρός και δρ Χειροπρακτικής με εξειδίκευση στη Menopause Medicine:
• Η θετική στάση του άνδρα συνδέεται με λιγότερα συμπτώματα της γυναίκας. Ερευνα έδειξε ότι οι άνδρες με πιο θετική στάση απέναντι στην εμμηνόπαυση είχαν συντρόφους που ανέφεραν λιγότερα σωματικά και ψυχολογικά συμπτώματα, υποδεικνύοντας πως η υποστήριξη του συντρόφου επηρεάζει τη βιωμένη εμπειρία της γυναίκας (Aksu et al., 2011).
• Συναισθηματική δυσκολία και «μοιρασμένη απώλεια». Ποιοτική μελέτη από το Ηνωμένο Βασίλειο έδειξε ότι πολλοί άνδρες βλέπουν την εμμηνόπαυση ως κοινή απώλεια στη σχέση (π.χ. στη σεξουαλική οικειότητα) και συχνά δυσκολεύονται να μιλήσουν ανοιχτά για το θέμα λόγω κοινωνικών ταμπού. Η ενημέρωση και η επικοινωνία βρέθηκαν να μειώνουν την ένταση και την απόσταση στο ζευγάρι (Liao et al., 2015).
• Μείωση της σεξουαλικής ικανοποίησης του άνδρα. Αλλες έρευνες δείχνουν ότι η εμμηνόπαυση της γυναίκας μπορεί να μειώσει την ποιότητα της σεξουαλικής ζωής του άνδρα, όχι απαραίτητα λόγω της σεξουαλικής λειτουργίας της γυναίκας, αλλά εξαιτίας ψυχολογικών και επικοινωνιακών παραγόντων που συνοδεύουν τη φάση αυτή (Alidu et al., 2021).
• Η εκπαίδευση των ανδρών βελτιώνει τη σχέση και την υγεία και των δύο. Ενα άρθρο-σχολιασμός υπογράμμισε ότι η ενημέρωση των ανδρών σχετικά με τα συμπτώματα και τις ανάγκες της συντρόφου τους στην εμμηνόπαυση μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την υγεία, την επικοινωνία και την ποιότητα ζωής του ζευγαριού (Parry, 2019).
• Σε μια μελέτη στην Ιορδανία, οι άνδρες έδειξαν γενικά μέτρια θετική στάση προς τις γυναίκες τους κατά την εμμηνόπαυση, αλλά χαμηλή κατανόηση των φυσιολογικών και συναισθηματικών αλλαγών που αυτή συνεπάγεται. Η εμπλοκή των ανδρών σε δραστηριότητες με τις συζύγους τους βελτίωσε τη στάση και τη σχέση τους (Alzein et al., 2021).
