Η γενικότερη κατανομή της παραβατικότητας ανηλίκων στην Ελλάδα δεν μεταβάλλεται σημαντικά το διάστημα 2019 – 2022, παρότι συχνά η αντίστοιχη δημοσιογραφική κάλυψη είναι ικανή να προκαλέσει ηθικό πανικό. Αυτή ήταν και μία εκ των διαπιστώσεων μετά τη δημοσίευση της Εθνικής Στρατηγικής για την πρόληψη της βίας και την αντιμετώπιση της παραβατικότητας ανηλίκων, με χρονικό ορίζοντα έως το 2030, διά στόματος του υπουργού Επικρατείας, Ακη Σκέρτσου, ο οποίος, ωστόσο, πρόσθεσε πως το φαινόμενο παρουσιάζει προοδευτικά ποσοτική και ποιοτική έξαρση, όπως διαφαίνεται από τα στοιχεία που διαθέτει η ΕΛ.ΑΣ.
Ο «οδικός χάρτης» 137 σελίδων με στόχο την αντιμετώπισή της σε επίπεδο πολιτικών περιλαμβάνει συνολικά 29 πολιτικές, εκ των οποίων 7 εμβληματικές και 5 οριζόντιες, καθώς και 69 επιμέρους μέτρα.
Σε αυτό το πλαίσιο και με στόχο την πρόληψη του φαινομένου καταρτίστηκε πριν από ένα χρόνο διεπιστημονική επιτροπή εμπειρογνωμόνων, οι έρευνες της οποίας για τη βία ανηλίκων συνοψίστηκαν σε έναν «οδικό χάρτη» 137 σελίδων με στόχο την αντιμετώπισή της σε επίπεδο πολιτικών. Ο «χάρτης» περιλαμβάνει συνολικά 29 πολιτικές, εκ των οποίων 7 εμβληματικές και 5 οριζόντιες, καθώς και 69 επιμέρους μέτρα.
«Υπάρχει ένας οδηγός από εδώ και πέρα για την αντιμετώπιση του φαινομένου σε βραχυπρόθεσμο, μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο επίπεδο και ευελπιστούμε να τύχει συστηματικής ανάγνωσης και εφαρμογής».
Για «καινοτόμα προσέγγιση» έκανε λόγο η πρόεδρος της Επιτροπής, καθηγήτρια Εγκληματολογίας, Βασιλική Αρτινοπούλου, δίνοντας έμφαση στο έλλειμμα στοιχείων και σχετικής βιβλιογραφίας στη χώρα για τη βία ανηλίκων και την παραβατικότητα, το οποίο δεν επιτρέπει εκτιμήσεις για τη συνολική έκταση, τη συχνότητα και την εξέλιξη της βίας κατά των παιδιών στη χώρα. Ως εκ τούτου, σύμφωνα με την κ. Αρτινοπούλου, η επιτροπή διεξήγαγε πρωτογενή έρευνα με στόχο να υπερκεράσει το πρόβλημα και να τεκμηριώσει επιστημονικά τις πολιτικές και τα μέτρα που προτείνει. «Υπάρχει ένας οδηγός από εδώ και πέρα για την αντιμετώπιση του φαινομένου σε βραχυπρόθεσμο, μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο επίπεδο και ευελπιστούμε να τύχει συστηματικής ανάγνωσης και εφαρμογής», τόνισε η ίδια.
Ποιοι υλοποιούν τις πολιτικές που προτείνονται
Σε ερώτημα της «Κ» για την πιθανότητα η Εθνική Στρατηγική να καταλήξει ένα καλά τεκμηριωμένο, επιστημονικό ευχολόγιο, η Βασιλική Αρτινοπούλου έκανε λόγο για ενθαρρυντικές ενδείξεις από τα συναρμόδια υπουργεία. «Απ’ ό,τι διαπίστωσα υπάρχει πολιτική βούληση για την εφαρμογή του Σχεδίου και αρκετοί υπουργοί δεσμεύτηκαν ότι θα ακολουθήσουν τις προτάσεις. Αυτό που εμείς θέλαμε να κάνουμε είναι να μην παραδώσουμε ένα θεωρητικό κείμενο, αλλά έναν Οδηγό», τόνισε η ίδια.
Απ’ ό,τι διαπίστωσα υπάρχει πολιτική βούληση για την εφαρμογή του Σχεδίου και αρκετοί υπουργοί δεσμεύτηκαν ότι θα ακολουθήσουν τις προτάσεις.
Στο Παράρτημα του κειμένου της Εθνικής Στρατηγικής αναφέρονται ονομαστικά οι προτεινόμενες δράσεις και πολιτικές και παρέχεται αντιστοίχιση με το υπουργείο που είναι αρμόδιο για την εφαρμογή τους, καθώς και ο τρόπος αλλά και το χρονοδιάγραμμα υλοποίησής τους, κάτι που ευνοεί τη λογοδοσία των δημόσιων φορέων απέναντι στις δεσμεύσεις που ανέλαβαν για υιοθέτηση των προτεινόμενων πολιτικών. «Νομίζω θα ήταν μια πολύ καλή αρχή να αρχίσουμε με τα βελτιωτικά μέτρα και τις δράσεις που προβλέπονται για το 2025 και μετά να αρχίσουν να δρομολογούνται οι δράσεις των επόμενων ετών», κατέληξε η πρόεδρος της Επιτροπής, το έργο της οποίας ολοκληρώνεται με την παράδοση της Εθνικής Στρατηγικής αλλά δεν αποκλείεται η διατήρηση ενός συμβολευτικού ρόλου σε ζητήματα βίας και παραβατικότητας ανηλίκων.
Εφαρμοσμένες δράσεις και προτάσεις βελτίωσης: κύρια σημεία
Με την παραδοχή ότι το φαινόμενο δεν αντιμετωπίζεται στη ρίζα του με καταστολή αλλά με πρόληψη και ενδυνάμωση του ευάλωτου, η Επιτροπή εμπειρογνωμόνων αξιολογεί τις υφιστάμενες δράσεις και πολιτικές και προτείνει βελτιωτικά μέτρα σε όλο το φάσμα των διαφορετικών μορφών βίας.
Ετσι, για την αντιμετώπιση της αθλητικής/οπαδικής βίας όπου εμπλέκονται ανήλικοι διαπιστώνεται πως έχει παραχθεί αξιοσημείωτο έργο κυρίως από το 2024 και μετά, ενώ για την αντιμετώπιση της ρατσιστικής βίας παρατηρείται έλλειμμα δράσεων ευαισθητοποίησης και ενημέρωσης για τις διάφορες μορφές της ρατσιστικής βίας και της ρητορικής μίσους με αποδέκτες τα παιδιά. Για την περαιτέρω αντιμετώπισή του, η Επιτροπή προτείνει αφενός την εκπόνηση εργαλείων και δεικτών για τη συστηματική ένταξη των παιδιών ρομά στο εκπαιδευτικό σύστημα και αφετέρου την επικαιροποίηση του Εθνικού Σχεδίου κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας, ενώ συνιστά και τη διεύρυνση των δράσεων εκπαίδευσης και επιμόρφωσης των επαγγελματιών και των λειτουργών της δικαιοσύνης στην πρόληψη και αντιμετώπιση της ρατσιστικής βίας, μεταξύ άλλων.
Ως προς τη διαχείριση των ασυνόδευτων ανηλίκων, η Επιτροπή διαπιστώνει πληθώρα δράσεων, ωστόσο σημειώνει την ανάγκη για διεύρυνση αυτών με στόχο την καλύτερη ένταξή τους στο εκπαιδευτικό σύστημα.
Εκτενέστερη αναφορά γίνεται για τον τρόπο που η Δικαιοσύνη αντιμετωπίζει τα παιδιά, καθώς και για την υποστήριξη, ενίσχυση και ανθεκτικότητα των ανηλίκων. Στο πλαίσιο αυτό η Επιτροπή παρατηρεί, ανάμεσα σε θετικά βήματα, και την περιορισμένη και ελλιπή εφαρμογή του ρυθμιστικού πλαισίου για τα ανήλικα θύματα και τους ανήλικους παραβάτες, υπογραμμίζοντας την ανάγκη να δοθεί έμφαση στην παροχή γενικής υποστήριξης στα ανήλικα θύματα από κάθε μορφή προσβολής, καθώς και στην κατάλληλη μεταχείριση των παιδιών θυμάτων με ιδιαίτερες ανάγκες προστασίας. Επίσης, εξειδικεύει με προτάσεις μέτρων που θα διευκολύνουν τον ασφαλή χειρισμό των ανηλίκων που εισάγονται στο σύστημα ποινικής δικαιοσύνης.
Τέλος, για την πρόληψη της βίας μεταξύ των ανηλίκων και την προστασία αυτών, αφού καταγραφεί σειρά στοχευμένων δράσεων που βρίσκονται ήδη σε τροχιά υλοποίησης, η Επιτροπή προχωράει σε βελτιωτικές προτάσεις όπως: λειτουργία κατάλληλων χώρων για τη χωριστή αστυνομική κράτηση ανηλίκων, παροχή φιλικού προς τα παιδιά οδηγού ενημέρωσης για τις διαδικασίες στη δικαιοσύνη και ανάπτυξη επιμορφωτικών προγραμμάτων εστιασμένων στην πρόληψη της δευτερογενούς θυματοποίησης και τη βελτίωση των τεχνικών επικοινωνίας των αστυνομικών με τα παιδιά.
Εμβληματικές πολιτικές: Από την «κοινωνική εργασία» στο «kids wallet»
Με ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη εφαρμογής κύριων μέτρων που η Επιτροπή θεωρεί ότι θα επιδράσουν θετικά στη μείωση των δεικτών βίας και παραβατικότητας ανηλίκων, προχωρά στην καταγραφή των λεγόμενων «εμβληματικών πολιτικών» με στόχο την αντιμετώπιση πληθώρας πτυχών του φαινομένου.
Ετσι, με στόχο την εκπαίδευση των παιδιών στη «μη βία», η Επιτροπή κρίνει υποχρεωτική την εκπαίδευση των μαθητών στην ειρηνική επίλυση συγκρούσεων, τη διαμεσολάβηση και τη μη βίαιη επικοινωνία, την εφαρμογή του μέτρου της αποβολής στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και την υποχρεωτική «κοινωνική εργασία» στο σχολείο για τους μαθητές που ασκούν εκφοβισμό.
Για την προστασία των παιδιών από τη διαδικτυακή βία, η Επιτροπή εισηγείται τη θεσμοθέτηση της ψηφιακής ενηλικίωσης στα 15 έτη καθώς και μηχανισμών ελέγχου και ηλικιακής ταυτοποίησης των χρηστών. Στο πλαίσιο αυτό εισάγεται το «kids wallet», μια εφαρμογή γονικού ελέγχου του κινητού των παιδιών, σύμφωνα με τον υπουργό Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Δημήτρη Παπαστεργίου.
Για την πρόληψη και αντιμετώπιση της βίας στην κοινότητα οι εμβληματικές πολιτικές που προτείνονται αφορούν και τα ΜΜΕ, με την εκπόνηση Οδηγού για την υπεύθυνη κάλυψη των περιστατικών βίας και την καταπολέμηση της ρητορικής μίσους από τα Μέσα. Προτείνεται ακόμα η διοργάνωση debate με τη συμμετοχή παιδιών και εφήβων για ζητήματα που άπτονται της εξτρεμιστικής και ρατσιστικής βίας και της ρητορικής μίσους.
Το ζήτημα της σχέσης των παιδιών με τη Δικαιοσύνη και ειδικά η αποφυγή της δευτερογενούς θυματοποίησής τους βρίσκονται επίσης στο επίκεντρο των προτεινόμενων εμβληματικών πολιτικών, με εδραίωση και διεύρυνση του θεσμού του «Σπιτιού του Παιδιού», αλλά και τη δημιουργία διαλειτουργικής μονάδας φιλικής δικαιοσύνης για τους ανήλικους παραβάτες του νόμου, ανάμεσα σε άλλα μέτρα.
Τέλος, στο πλαίσιο οριζόντιων πολιτικών, που αφορούν και εμπλέκουν πλήθος δημόσιων φορέων, προτείνονται: η δημιουργία ολοκληρωμένου πληροφοριακού συστήματος καταγραφής για τη βία και την παραβατικότητα ανηλίκων, η παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας στο παιδί και την οικογένεια, η ανάπτυξη της έρευνας σε όλες τις μορφές βίας κατά των παιδιών και της παραβατικότητας ανηλίκων, η διεθνοποίηση της Εθνικής Στρατηγικής και του ζητήματος της βίας και της παραβατικότητας ανηλίκων, καθώς και η συγκροτημένη στρατηγική κοινωνικής ευαισθητοποίησης στο σχολείο, στην κοινότητα και στα Μέσα Ενημέρωσης.
Φωτογραφίες: In Time
