Πώς θα εξασφαλιστεί η αξιοπιστία στις εξετάσεις για την απόκτηση του εθνικού απολυτηρίου; Πόσο θα μετρούν οι βαθμοί των τριών τάξεων του λυκείου για τον βαθμό του εθνικού απολυτηρίου; Μετά την απόκτησή του και την αποφοίτηση από το λύκειο, θα οργανώνονται νέες εξετάσεις, σαν τις σημερινές Πανελλαδικές, για την εισαγωγή στα πανεπιστήμια; Πρόκειται για τα βασικά ερωτήματα-αγκάθια στα οποία καλούνται να απαντήσουν όσοι θα συμμετάσχουν στον εθνικό διάλογο για τις αλλαγές στη δομή του λυκείου και την καθιέρωση του εθνικού απολυτηρίου στην Ελλάδα. Ηδη έχει συσταθεί επιτροπή 106 μελών, η οποία θα συντονίσει τον εθνικό διάλογο. Παράλληλα θα λειτουργήσει και ηλεκτρονική πλατφόρμα για να καταθέσουν προτάσεις μαθητές, εκπαιδευτικοί, γονείς, φοιτητές, πανεπιστημιακοί. Το πρώτο βήμα του διαλόγου, πάντως, προκάλεσε τις αντιδράσεις κομμάτων της αντιπολίτευσης, τα οποία διαφώνησαν με τη σύνθεση της πολυμελούς επιτροπής και τον τρόπο επιλογής των μελών της, κάνοντας λόγο για προσχηματικό διάλογο.
Από την πλευρά της, η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη τονίζει προς πάσα κατεύθυνση ότι ο εθνικός διάλογος για τις αλλαγές στο λύκειο πρέπει να πετύχει. «Στην Ευρώπη το απολυτήριο λυκείου δεν είναι απλώς ένα τυπικό χαρτί αποφοίτησης, όπως στην Ελλάδα. Είναι ο βασικός θεσμός πιστοποίησης της σχολικής διαδρομής, και σχεδόν παντού, η κύρια προϋπόθεση πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση με σαφείς κανόνες αξιολόγησης, άλλοτε πιο κεντρικούς και άλλοτε πιο αποκεντρωμένους», ανέφερε στην «Κ» η Ελένη Μπαλδιμτζή, απόφοιτος της Φιλοσοφικής ΕΚΠΑ, που συμμετέχει στην ομάδα ειδικών συμβούλων της ηγεσίας του υπουργείου Παιδείας.
Ειδικότερα, με βάση τα στοιχεία της «Ευρυδίκης», του επίσημου δικτύου πληροφόρησης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για εκπαιδευτικά θέματα, οι ευρωπαϊκές χώρες αντιμετωπίζουν τα κομβικά σημεία για την αξιοπιστία και το αδιάβλητο στην απόκτηση του εθνικού απολυτηρίου και στην πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση ως εξής:
Ενδοσχολικές εξετάσεις
• Στη Γερμανία ο καθηγητής που διδάσκει ένα μάθημα σε κάθε λύκειο επιλέγει δύο θέματα από την τράπεζα θεμάτων. Τα θέματα στέλνονται στο υπουργείο Παιδείας, το οποίο επιστρέφει, σε κλειστό φάκελο, στο σχολείο μόνο το ένα θέμα. Οι μαθητές της τάξης συγκεντρώνονται σε αμφιθέατρο, ο φάκελος ανοίγεται, ο διδάσκων δίνει διευκρινίσεις και αρχίζει η εξέταση. Η επιτήρηση γίνεται από τρίτο καθηγητή και έναν εκπρόσωπο ορισμένο από το υπουργείο Παιδείας. Η διόρθωση γίνεται από τον διδάσκοντα του μαθήματος στην τάξη και τρίτο καθηγητή. Εάν η απόκλιση των δύο βαθμών είναι πάνω από 4 μονάδες, γίνεται αναβαθμολόγηση. Ενα ποσοστό των γραπτών στέλνεται δειγματοληπτικά στο υπουργείο για αξιολόγηση της βαθμολόγησης. Τα γραπτά των παιδιών των καθηγητών και του διοικητικού προσωπικού του σχολείου στέλνονται στο υπουργείο και διορθώνονται εκεί.
Σε πολλές χώρες το απολυτήριο είναι το «κλειδί» που ανοίγει τις πόρτες των πανεπιστημίων, συνδυαστικά με τις εθνικές εξετάσεις.
• Στη Γαλλία οι βαθμοί της Β΄ και της Γ΄ Λυκείου προκύπτουν από τις ενδοσχολικές εξετάσεις και τον προφορικό βαθμό σε κάθε μάθημα. Συγκεκριμένα, υπάρχει τράπεζα θεμάτων και από αυτήν επιλέγονται κεντρικά τα θέματα σε κάθε μάθημα, τα οποία στέλνονται σε όλα τα σχολεία.
• Στις υπόλοιπες χώρες ο διδάσκων καθηγητής είναι υπεύθυνος για την επιλογή των θεμάτων των ενδοσχολικών εξετάσεων αλλά και εκείνων (τεστ, ωριαία διαγωνίσματα, παρουσία μαθητή στην τάξη) από τα οποία προκύπτει ο προφορικός βαθμός.
Προσμέτρηση βαθμολογιών
Μόνο στη Γαλλία και στη Γερμανία προσμετρούνται, σταθμισμένα, οι βαθμοί της Β΄ και της Γ΄ Λυκείου για τον βαθμό του εθνικού απολυτηρίου. Στις υπόλοιπες χώρες προσμετρούνται οι βαθμοί και της Α΄ Λυκείου. Επίσης, κανόνας είναι για το εθνικό απολυτήριο να προσμετρούνται, σταθμισμένα, οι επιδόσεις σε εθνικές εξετάσεις.
Εισαγωγή στα πανεπιστήμια
Γαλλία: Η εισαγωγή βασίζεται στο εθνικό απολυτήριο (Baccalauréat) και στην κεντρική ψηφιακή πλατφόρμα. Το Baccalauréat αποτελεί την απαραίτητη προϋπόθεση για να υποβάλει κανείς αίτηση και θεωρείται θεσμικά ο πρώτος βαθμός της ανώτατης εκπαίδευσης. Ο τελικός βαθμός του απολυτηρίου προκύπτει από συνδυασμό σχολικής επίδοσης και εθνικών εξετάσεων: 40% από την αξιολόγηση μέσα στο σχολείο που αποτυπώνεται στους βαθμούς της Β΄ και της Γ΄ Λυκείου και 60% από τις τελικές εθνικές εξετάσεις, που περιλαμβάνουν γραπτές δοκιμασίες στα μαθήματα ειδικότητας, όπως γαλλικά, φιλοσοφία, και μια εθνική προφορική εξέταση, τη λεγόμενη Grand Oral.
Στην Grand Oral κάθε μαθητής παρουσιάζει ενώπιον επιτροπής ένα θέμα που συνδέεται με τα μαθήματα ειδικότητάς του, με στόχο την αξιολόγηση της ικανότητας παρουσίασης, επιχειρηματολογίας και σύνθεσης γνώσης. Η τελική αξιολόγηση των υποψηφίων γίνεται μέσω συνολικού φακέλου (dossier) και η κατανομή θέσεων λειτουργεί σε διαδοχικούς κύκλους προσφορών από τα πανεπιστήμια.
Γερμανία: Το εθνικό απολυτήριο (Abitur) αποτελεί τον βασικό τίτλο γενικής πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Η βαθμολογία προκύπτει από συνδυασμό της επίδοσης των δύο τελευταίων σχολικών ετών και των τελικών εξετάσεων Abitur. Το σύστημα βασίζεται σε ενιαία πρότυπα εξετάσεων σε όλα τα ομόσπονδα κρατίδια, με κοινές δεξαμενές θεμάτων και εθνικά πρότυπα αξιολόγησης. Οι μαθητές εξετάζονται σε τέσσερα ή πέντε μαθήματα, τα οποία καλύπτουν βασικούς γνωστικούς τομείς, όπως γλώσσα, μαθηματικά, ξένες γλώσσες ή φυσικές επιστήμες. Με την επιτυχή ολοκλήρωση των εξετάσεων απονέμεται το πιστοποιητικό γενικής πανεπιστημιακής πρόσβασης.
Φινλανδία: Το εθνικό απολυτήριο βασίζεται στις εθνικές εξετάσεις, οι οποίες λειτουργούν ταυτόχρονα ως πιστοποιητικό ολοκλήρωσης του λυκείου και ως βασικό κριτήριο πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Οι μαθητές εξετάζονται σε τουλάχιστον πέντε μαθήματα, με υποχρεωτική τη γλώσσα και κάποια άλλα μαθήματα επιλεκτικά, όπως μαθηματικά, ξένες γλώσσες, μαθήματα φυσικών ή ανθρωπιστικών επιστημών. Οι εξετάσεις διεξάγονται δύο φορές τον χρόνο. Οι υποψήφιοι έτσι έχουν τη δυνατότητα να βελτιώσουν τις επιδόσεις τους.
Σουηδία: Δεν υπάρχει μία τελική εθνική εξέταση. Οι θέσεις στα πανεπιστήμια κατανέμονται σε δύο κύριες κατηγορίες: με βάση τον βαθμό απολυτηρίου και με βάση το εθνικό, σταθμισμένο τεστ. Οι υποψήφιοι μπορούν να συμμετάσχουν και στις δύο διαδικασίες και να εισαχθούν μέσω εκείνης που τους δίνει καλύτερη κατάταξη.
Νορβηγία: Για την εισαγωγή ο μέσος όρος του απολυτηρίου μετατρέπεται σε βασική βαθμολογία (πολλαπλασιαζόμενος επί δέκα) και ενισχύεται με πρόσθετα μόρια για συγκεκριμένα μαθησιακά επιτεύγματα ή κριτήρια (π.χ. προχωρημένα μαθήματα θετικών επιστημών) και για ορισμένα κοινωνικά ή ηλικιακά κριτήρια. Οι υποψήφιοι υποβάλλουν μία ενιαία ηλεκτρονική αίτηση, δηλώνοντας έως δέκα προτιμήσεις, και κατόπιν κατατάσσονται με βάση τις μονάδες τους και τον διαθέσιμο αριθμό θέσεων. Σε ορισμένα εξειδικευμένα προγράμματα, όπως καλλιτεχνικές σπουδές, τα ιδρύματα μπορούν να απαιτούν επιπλέον δοκιμασίες ή ειδικά προαπαιτούμενα μαθήματα, τα οποία συνυπολογίζονται στη διαδικασία επιλογής.
Σλοβακία: Εφαρμόζεται ένα συνδυαστικό σύστημα εισαγωγής. Βασική προϋπόθεση είναι η κατοχή του εθνικού απολυτηρίου. Σε προγράμματα με χαμηλή ζήτηση, η εισαγωγή γίνεται μόνο με το απολυτήριο. Οπου υπάρχει υψηλή ζήτηση, τα πανεπιστήμια θέτουν πρόσθετα κριτήρια, όπως δικές τους εξετάσεις ή συνυπολογισμό της σχολικής επίδοσης, με επιλογή βάσει διαθέσιμων θέσεων. Τα ιδρύματα έχουν την τελική ευθύνη αξιολόγησης και μπορούν να προκηρύσσουν και συμπληρωματικές περιόδους αιτήσεων για θέσεις που παραμένουν κενές.
Τσεχία: Το εθνικό απολυτήριο είναι επίσης απαραίτητη προϋπόθεση πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, όμως τα πανεπιστήμια διατηρούν πλήρη αυτονομία και μπορούν να προσθέτουν δικές τους εισαγωγικές εξετάσεις ή κριτήρια επιλογής, ιδιαίτερα σε προγράμματα με υψηλή ζήτηση.
Εσθονία, Ισλανδία: Η κατοχή του εθνικού απολυτηρίου και οι επιδόσεις στις εθνικές εξετάσεις αποτελούν τη βασική προϋπόθεση εισαγωγής. Ωστόσο, δεν υπάρχει ενιαία εθνική αναλογία μοριοδότησης: τα πανεπιστήμια καθορίζουν αυτόνομα πρόσθετα κριτήρια, όπως δικές τους εξετάσεις, συνεντεύξεις ή ελάχιστη βάση εισαγωγής, ιδιαίτερα σε προγράμματα με υψηλή ζήτηση.
Ιταλία: Το μοντέλο είναι υβριδικό. Για την πλειονότητα των σπουδών ισχύει η αρχή της ανοιχτής πρόσβασης, αλλά σε σχολές υψηλής ζήτησης ή περιορισμένων υποδομών εφαρμόζεται επιλεκτική εισαγωγή με καθορισμένο αριθμό θέσεων μέσω εθνικών εξετάσεων. Παράλληλα, τα πανεπιστήμια μπορούν να ορίζουν περιορισμένο αριθμό θέσεων και να οργανώνουν δικές τους δοκιμασίες επιλογής σε ορισμένα προγράμματα.
Πορτογαλία: Η τελική βαθμολογία εισαγωγής προκύπτει από συνδυασμό σχολικής επίδοσης και εθνικών εξετάσεων, με συγκεκριμένες ποσοστώσεις για κάθε παράγοντα: ο μέσος όρος του απολυτηρίου έχει βαρύτητα τουλάχιστον 40%, οι βαθμοί των εξετάσεων εισαγωγής τουλάχιστον 45%, ενώ πρόσθετα κριτήρια μπορούν να συμμετέχουν έως 15%.
Οι βασικές διαφορές των ευρωπαϊκών συστημάτων σε σχέση με το προτεινόμενο από το ελληνικό υπουργείο Παιδείας σύστημα αφορά τα εξής σημεία:
• Τη βαθμολόγηση γραπτών. Στην Ελλάδα προτείνεται να θεσμοθετηθεί ειδικό σώμα βαθμολογητών από έμπειρους καθηγητές λυκείου. Αρα η βαθμολόγηση δεν θα γίνεται από τους καθηγητές κάθε σχολείου που διδάσκουν το κάθε μάθημα.
• Τη διαφοροποίηση των ενδοσχολικών εξετάσεων για την απόκτηση του εθνικού απολυτηρίου και των εθνικών –των Πανελλαδικών, όπως ονομάζονται στη χώρα μας– για την εισαγωγή στα ΑΕΙ. Αυτό που προτείνει το ελληνικό υπουργείο Παιδείας είναι οι μαθητές να παίρνουν το εθνικό απολυτήριο και κατόπιν να δίνουν Πανελλαδικές Εξετάσεις, όπως σήμερα, για την εισαγωγή στα ΑΕΙ.
Την ίδια στιγμή, πάντως, που στην Ελλάδα έχει ξεκινήσει ο εθνικός διάλογος για αλλαγές στη δομή του λυκείου, μεταρρυθμίσεις γίνονται και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Ενδεικτικά, στη Γαλλία καθιερώνεται υποχρεωτική πρακτική άσκηση για όλους τους μαθητές της Α΄ Λυκείου. Στη Φινλανδία προγραμματίζεται η έναρξη αγγλόφωνου γενικού λυκείου από το 2026. Η Σουηδία προχωράει σε αλλαγές σχετικές με τη βαθμολόγηση και αξιολόγηση των παιδιών, μαζί με ενίσχυση του ρόλου των σχολικών βιβλιοθηκών στη μελέτη των μαθητών.
