Η ομάδα των μαθητών έδειξε εξαρχής ότι δεν θα χαριζόταν. Η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη είχε καθυστερήσει στο ραντεβού τους και εκείνοι δεν δίστασαν να δείξουν τη δυσαρέσκειά τους. «Εμείς φύγαμε από το σχολείο νωρίτερα για να είμαστε στην ώρα μας», παραπονέθηκαν, ευγενικά αλλά αυστηρά, στην ομάδα της. Οι συνεργάτες της ζήτησαν συγγνώμη εκ μέρους της και τους εξήγησαν ότι είχε προκύψει ένα δύσκολο ζήτημα που έπρεπε να διαχειριστεί. «Συμβαίνει το έλα να δεις σήμερα», τους είπε η ίδια όταν μπήκε στην αίθουσα. «Ηθελα όμως πολύ να σας δω και να συζητήσουμε τις προτάσεις σας». Τους χαιρέτησε έναν έναν και έβγαλε χαρτί και μολύβι για να σημειώσει όσα είχαν έρθει να της πουν.
Λίγες εβδομάδες νωρίτερα, 42 μαθητές από την Αθήνα και την επαρχία, από δημόσια και ιδιωτικά σχολεία, είχαν βρεθεί στο Athens Democracy Forum. Εκεί, στo πλαίσιo της δράσης teens for democracy (έφηβοι για τη δημοκρατία) συζήτησαν μια σειρά θεμάτων που τους απασχολούν και με ψηφοφορία αποφάσισαν να εστιάσουν στον εξτρεμισμό.
Λύσεις και προτάσεις
Για τρεις ημέρες έκαναν διάφορες ασκήσεις για το πώς θα αντιδρούσαν σε διάφορες περιστάσεις και κατέληξαν σε συγκεκριμένες λύσεις και προτάσεις – τόσο για το τι μπορούν να κάνουν οι ίδιοι όσο και για το πώς μπορεί να τους βοηθήσει ο περίγυρός τους. H ομάδα του «Τhe democracy and culture foundation», που οργάνωσε τη συγκεκριμένη δράση, έστειλε τις προτάσεις στο υπουργείο Παιδείας. Την επομένη ενημερώθηκαν ότι η ίδια η υπουργός ήθελε να συναντήσει τα παιδιά.
«Είναι ένα πολύ ωραίο δικαίωμα και μια ευκαιρία που, δυστυχώς, δεν έχετε συχνά στην ηλικία σας. Εκμεταλλευθείτε την», τους είπε η Μυρτώ Ξανθοπούλου, μία από τις διοργανώτριες της δράσης, όσο περίμεναν στον προαύλιο χώρο του υπουργείου. Εξω βρισκόταν σε εξέλιξη διαδήλωση, οπότε η πύλη άνοιγε με προσοχή. Ενας μαθητής εμφανίστηκε με κοστούμι. «Από το σχολείο με πίεσαν, εννοείται το έχω μετανιώσει», είπε γελώντας. Οσοι είχαν αναλάβει να κάνουν την παρουσίαση έκαναν μια τελευταία πρόβα, οι υπόλοιποι έλεγαν τα νέα τους.
«Οι περισσότεροι έχουμε βιώσει ρατσιστικές, ακραίες απόψεις μέσα στο σχολείο μας. Οι εμπειρίες που μοιραστήκαμε ήταν λίγο πολύ οι ίδιες», ανέφερε στην «Κ» η 17χρονη Ευφροσύνη Κάππα, που συμμετείχε στην ομάδα. «Αυτό που συνειδητοποιήσαμε είναι ότι πολλοί από εμάς μπήκαμε στην εφηβεία στη διάρκεια της καραντίνας και μείναμε πολύ μόνοι μας. Κάποιοι δεν κατάφεραν να βρουν στην πορεία παρέες στις οποίες ένιωθαν καλά, απομονώθηκαν και τελικά ήταν αυτοί που μπορεί να έγιναν πιο ευάλωτοι στο να τους προσεγγίσουν ομάδες με ακραίες απόψεις. Είχαν ανάγκη να ανήκουν κάπου».
Στις προτάσεις που παρουσίασαν στην υπουργό υπάρχουν δράσεις που θα ενισχύουν το «ανήκειν». Πρωτοβουλίες, όχι μόνο στο σχολείο αλλά και στις γειτονιές και στους δήμους – όπου δεν θα συμμετέχουν «απλώς ως θεατές», αλλά θα έχουν ενεργό ρόλο με τη συμμετοχή, για παράδειγμα, του δεκαπενταμελούς. «Η αλήθεια είναι ότι συχνά οι μεγαλύτεροι θεωρούν ότι είστε διεκδικητικοί και κάποιους τους ενοχλεί αυτό. Αλλά βλέπω ότι αυτό αλλάζει», σχολίασε η κ. Ζαχαράκη, αναφερόμενη στην αύξηση συμμετοχής στα Δημοτικά Συμβούλια Νέων σε διάφορες περιοχές στην Ελλάδα και στον θεσμό της Εθνικής Πρωτεύουσας Νεολαίας (με πρώτη πόλη την Κομοτηνή και μετά τη Λάρισα).
Οι μαθητές επέμειναν ότι το πρόβλημα είναι η αίσθηση πως ο δημόσιος διάλογος δεν τους χωράει. «Θεωρείτε ότι δεν μας ενδιαφέρει η πολιτική. Δεν ισχύει. Μας ενδιαφέρει, απλώς δεν νιώθουμε ότι μπορούμε να εκφράσουμε τη γνώμη μας», είπαν και ζήτησαν να μπει το όριο για το εκλέγεσθαι στα 18 έτη, όπως στις περισσότερες χώρες της Δυτικής Ευρώπης. «Θέλουμε νέες φωνές στη λήψη αποφάσεων γιατί αυτή τη στιγμή νιώθουμε ότι δεν μας εκφράζει κανείς».
«Θεωρείτε ότι δεν μας ενδιαφέρει η πολιτική. Δεν ισχύει. Μας ενδιαφέρει, απλώς δεν νιώθουμε ότι μπορούμε να εκφράσουμε τη γνώμη μας», είπαν και ζήτησαν να μπει το όριο για το εκλέγεσθαι στα 18 έτη.
Στη συνέχεια της μίλησαν για τη βία –λεκτική και σωματική– που, όπως περιέγραψαν, ξεκινάει συχνά από το δημοτικό και περνάει απαρατήρητη: «Κάποιες συμπεριφορές τις αντιμετωπίζουν σαν “παιχνίδι”, ειδικά όταν πρόκειται για αγόρια σε μικρές ηλικίες. Αλλά πολλά προβλήματα ξεκινούν έτσι». Συζήτησαν για το Διαδίκτυο και την υπερβολική έκθεση, αναγνωρίζοντας ότι επηρεάζονται, αλλά υποστηρίζοντας ότι τα υγιή όρια είναι κυρίως ευθύνη των γονιών και όχι της κυβέρνησης. Και ζήτησαν βοήθεια εκ μέρους των γονιών τους: «Εκπαιδεύστε τους πώς μπορούν να μας μιλούν για δύσκολα θέματα, χωρίς να προσπαθούν να μας επιβάλουν τον προσανατολισμό τους. Να μπορούν να μας στηρίζουν συναισθηματικά, αλλά κυρίως να μας εμπιστεύονται».
Και οι ίδιοι ζήτησαν βοήθεια σε ό,τι έχει να κάνει με την ψυχική υγεία. «Μας παρέχεται ψυχολόγος, αλλά απαιτείται γονική συναίνεση. Αυτό σημαίνει ότι ένα παιδί που έχει θέματα στο σπίτι θα δυσκολευτεί πολύ να μιλήσει ανοιχτά – φοβάται πως ό,τι πει μπορεί να φτάσει στους γονείς του». Πρόσθεσαν επίσης ότι υπάρχει ακόμη μια κουλτούρα που αντιμετωπίζει την επίσκεψη στον ψυχολόγο ως «αδυναμία» ή «κάτι για κορίτσια». Η υπουργός επίσης σχολίασε ότι όταν ο ψυχολόγος πηγαίνει μια φορά την εβδομάδα σε ένα σχολείο, δεν προλαβαίνει να στηρίξει ουσιαστικά όλα τα παιδιά που το χρειάζονται.
Οι μαθητές ζήτησαν να καθιερωθεί, μέσα στο ωρολόγιο πρόγραμμα, μια σταθερή ώρα για πιο ελεύθερη συζήτηση στην τάξη. «Θέλουμε να αποκτήσουμε αντίληψη για το τι συμβαίνει με τρέχοντα ζητήματα: από την τεχνολογία μέχρι την εξωτερική πολιτική. Παράλληλα, μέσα από τη συζήτηση θα μαθαίνουμε τι σημαίνει σεβασμός προς κάποιον που δεν συμφωνεί απαραίτητα με τη γνώμη μας», είπαν. Η υπουργός δεν διαφώνησε – αλλά έβαλε στη συζήτηση την πίεση της καθημερινότητας στην τάξη. «Ξέρετε τι σκέφτεται από πίσω η καθηγήτρια; “Πώς θα προλάβω να βγάλω την ύλη;”», σχολίασε, θυμίζοντας ότι η ίδια δίδασκε επί 12 χρόνια Αγγλικά. Το θέμα της ύλης επανήλθε δυο τρεις φορές, μέχρι που ένας μαθητής ζήτησε τον λόγο: «Μα, αν μειώναμε την ύλη, δεν θα υπήρχε χρόνος για όλα αυτά τα πιο πρακτικά που πραγματικά έχουμε ανάγκη και θέλουμε να κάνουμε;». Οι συμμαθητές του έδειχναν να συμφωνούν. Η υπουργός τού απάντησε ότι η ύλη έχει ήδη μειωθεί και ότι δεν θεωρεί πως αυτή, από μόνη της, είναι η λύση.
Eθεσε η ίδια το ζήτημα των «Εργαστηρίων δεξιοτήτων», που είναι ενταγμένα στο υποχρεωτικό πρόγραμμα. «Λειτουργούν;», ρώτησε τους μαθητές. «Oχι σε όλα τα σχολεία», της απάντησαν. «Σε κάποια δεν τα παίρνει κανείς σοβαρά. Σε άλλα, γίνεται απλώς μια ώρα για να μπει ένας καθηγητής να κάνει μάθημα που δεν πρόλαβε». Aλλος μαθητής συμπλήρωσε ότι ακόμη και όταν παίρνει το ίδιο το σχολείο πρωτοβουλία, π.χ. για μια ομιλία με έναν προσκεκλημένο, πολλές φορές η προσπάθεια «πέφτει στο κενό». «Eχει τύχει να γίνει ομιλία σε αίθουσα χωρίς μικρόφωνο και ακριβώς απέξω στο προαύλιο να γίνεται διάλειμμα και φασαρία. Και είναι κρίμα γιατί είναι κάτι που το θέλουμε. Ακόμη κι αν κάποιοι δείχνουν ότι δεν ενδιαφέρονται, μπορεί δυο πράγματα να “πιάσουν”– να μπει μια ιδέα που θα τους βοηθήσει πολύ στη ζωή τους».
«Συμφωνώ απόλυτα και τα ακούω όλα αυτά που μου λέτε», απάντησε η κ. Ζαχαράκη. «Θα σκεφτούμε πώς μπορεί να γίνει πιο “τυποποιημένα” και να υπάρχει μια υποχρεωτικότητα. Αλλά πρέπει κι εσείς να κάνετε πιο ηχηρές τις διεκδικήσεις σας στο σχολείο», είπε και παραδέχτηκε ότι «δεν υπάρχει μαγικό ραβδί» για να εφαρμοστούν παντού με τον ίδιο τρόπο δράσεις που συχνά εξαρτώνται από ανθρώπους και κουλτούρα σχολείου. «Πρέπει, βέβαια, να χτιστεί και ο ίδιος ο εκπαιδευτικός». Αυτό ήταν η αφορμή, μια μαθήτρια να μιλήσει ανοικτά για ένα άλλο δύσκολο θέμα: «Πολλοί από εμάς έχουμε καθηγητές που μπορεί να εκφράζουν εξτρεμιστικές απόψεις – σεξιστικά ή ομοφοβικά σχόλια. Θα θέλαμε να μπορούμε να τους αξιολογούμε και να έχουν επιπτώσεις τέτοιες συμπεριφορές».
Ανώνυμη βαθμολόγηση
Η Ευφροσύνη Κάππα πήρε τον λόγο και περιέγραψε μια πρακτική που, όπως ανέφερε, εφαρμόζεται στο δικό της σχολείο: «Κάθε τρίμηνο βαθμολογούμε ανώνυμα όλους τους καθηγητές. Σίγουρα κάποιος μπορεί να επιλέξει να είναι αγενής, αλλά κατά κύριο λόγο κάνουμε εποικοδομητικά σχόλια για το τι λειτουργεί και τι όχι στο μάθημα. Και οι ίδιοι οι καθηγητές το θέλουν». Η υπουργός και η ομάδα της έδειξαν ενδιαφέρον για το σχολείο όπου εφαρμόζονται όλα αυτά. Η Ευφροσύνη εξήγησε ότι έχοντας πάρει μια υποτροφία φοιτά εσωτερική σε ένα από τα «Ηνωμένα διεθνή κολέγια» στην Ολλανδία. «Eχεις πολλά να μας πεις από την εμπειρία σου», της είπε η κ. Ζαχαράκη. «Eχοντας φοιτήσει σε δημόσιο, μετά σε ιδιωτικό σχολείο και πλέον στην Ολλανδία, μπορώ να δω καθαρά τις διαφορές», υποστήριξε η Ευφροσύνη – κάτι που, όπως λέει, συζητιόταν από την ομάδα με διάφορες αφορμές κατά τη διάρκεια του Athens Democracy Forum. «Σαφώς δεν έχουν όλα τα παιδιά τις ίδιες ευκαιρίες.
Υπάρχουν περιορισμοί στο τι μπορεί να καταφέρει κάθε σχολείο. Κάποια δημόσια σχολεία εφαρμόζουν τα προγράμματα, άλλα όχι. Υπάρχουν καθηγητές που ενδιαφέρονται, άλλοι καθόλου. Το χειρότερο όμως είναι το αίσθημα που έχουμε οι περισσότεροι ότι και να μιλήσουμε δεν θα μας ακούσει κανείς. Δράσεις όπως αυτή που συμμετείχαμε είναι πολύτιμες. Κυρίως γιατί νιώθουμε ότι κάποιος ενδιαφέρεται για το τι έχουμε να πούμε», κατέληξε.
