«Τα έχουμε χάσει», λέει η Αννα Πολεμικού, επίκουρη καθηγήτρια Ειδικής Αγωγής και Συμπεριληπτικής Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, προσπαθώντας να περιγράψει την κατάσταση στα ΑΕΙ μετά την «επέλαση» της τεχνητής νοημοσύνης. Οπως λέει, οι καθηγητές ανέκαθεν αφιέρωναν χρόνο ώστε να εκπαιδεύσουν τους φοιτητές τους σε θέματα λογοκλοπής, της οικειοποίησης δηλαδή της δουλειάς άλλων, είτε επρόκειτο για βιβλίο είτε για άλλη φοιτητική εργασία. Τώρα η συζήτηση γίνεται, αλλά είναι… εκ περισσού. Λογοκλοπή σημαίνει βρίσκω πηγές και διαβάζω πριν αντιγράψω. Σήμερα οι φοιτητές δεν χρειάζονται βιβλιογραφία – εκπονούν τις εργασίες τους εξ ολοκλήρου από το ChatGPT.
«Τα πρώτα κρούσματα εμφανίστηκαν πριν από δύο χρόνια, αλλά τώρα το φαινόμενο είναι διάχυτο», λέει η κ. Πολεμικού. «Ολοι οι καθηγητές μπορούν πλέον να αναγνωρίζουν τα κυκλικά επιχειρήματα που δεν καταλήγουν πουθενά και τους πολλούς βερμπαλισμούς. Οπως είπε μια συνάδελφος, “στην αρχή νόμιζα ότι έχω μεγαλώσει τόσο που κουράζομαι να διαβάζω”. Τελικά είναι ότι δεν βγάζουν νόημα τα κείμενα». Είναι κι άλλα χαρακτηριστικά που «φωνάζουν» AI. Η απουσία της άνω τελείας –βλέπεις μόνο semicolon, δηλαδή το ελληνικό ερωτηματικό–, η έλλειψη των ελληνικών εισαγωγικών, η επικράτηση της μεγάλης παύλας κ.ά.
Αληθοφανή
Εκτός από το κυρίως σώμα των εργασιών, προϊόν ΑΙ είναι συχνά και οι σελίδες της βιβλιογραφίας. «Οι δήθεν πηγές συμπληρώνονται εκ των υστέρων. Αρχισα να παρατηρώ ότι παρέθεταν αρκετά παλιά βιβλία, τα οποία δεν μπορείς εύκολα να βρεις και να ελέγξεις. Στην αρχή φαίνονταν αληθοφανή, αλλά μετά πρόσεξα ότι, για παράδειγμα, σχολίαζαν στο κείμενο νομοθεσίες του 2019 έχοντας ως πηγές βιβλία του 2011. Τέτοιους αναχρονισμούς παρατηρούμε σήμερα συνέχεια».
Σε άλλες εργασίες παρατήρησε ότι δεν γνώριζε σχεδόν κανένα από τα βιβλία που παρατίθεντο στις σελίδες της βιβλιογραφίας. «Κάποια στιγμή είπα “κάτσε, πότε έβγαλε αυτό το βιβλίο ο τάδε; Αφού τον παρακολουθώ, είναι στο αντικείμενό μου, πώς δεν το πήρα είδηση;”». Τελικά το βιβλίο δεν είχε γραφτεί ποτέ. Ηταν αποκύημα της αχαλίνωτης –τεχνητής– φαντασίας του ChatGPT ή κάποιου άλλου εργαλείου. «Οταν ζήτησα να μου παρουσιάσουν κάποιες από αυτές τις πηγές, άκουσα από το “δεν δουλεύει ο υπολογιστής μου” μέχρι “τώρα δεν τα βρίσκω”. Κάποιοι έχουν γυρίσει και έχουν πει ότι ζήτησαν από το ChatGPT να τους βοηθήσει σε αυτό το κομμάτι, δεν αντιλαμβάνονται ότι δεν μπορείς να βρίσκεις πηγές… εκ των υστέρων».
Εκτός από το κυρίως σώμα των εργασιών, προϊόν τεχνητής νοημοσύνης είναι συχνά οι σελίδες της βιβλιογραφίας, όπου παρατηρείται πλήθος αναχρονισμών, ενώ παρατίθενται και ανύπαρκτες πηγές.
Σε κάθε περίπτωση, εκείνοι που ξέρουν να χειρίζονται καλύτερα αυτά τα εργαλεία μπορούν να δημιουργήσουν κάτι πολύ αληθοφανές. «Καταλήγουμε να κάνουμε τους αστυνομικούς. Στα ΑΕΙ εγκαταστήσαμε λογισμικό ενάντια στη λογοκλοπή, αλλά τώρα είναι αργά. Δεν έχω αντιληφθεί σοβαρή λογοκλοπή εδώ και καιρό, αφού οι φοιτητές δεν ασχολούνται πια με αυτό. Η λογοκλοπή προϋποθέτει το διάβασμα του βιβλίου. Αναφέρεται δηλαδή σε άλλες εποχές. Οι φοιτητές σήμερα δεν διαβάζουν και αν διαβάζουν, δεν διαβάζουν με κριτικό τρόπο».
Οι Ελληνες καθηγητές δεν έχουν στη διάθεσή τους επίσημα εργαλεία για την ανίχνευση γραφής ΑΙ. «Υπάρχουν όμως κάποια εργαλεία που χρησιμοποιούμε ανεπίσημα», λέει στην «Κ» άλλη καθηγήτρια μεγάλου αθηναϊκού ΑΕΙ. «Ρίχνεις εκεί την εργασία του φοιτητή, σου βγάζει ότι πρόκειται για 80% ΑΙ, του το λες και επιμένει ότι δεν είναι. Δεν είναι μόνο η τεχνητή νοημοσύνη δηλαδή φαινόμενο των ημερών. Εγώ αισθάνομαι λίγο ότι έχουν αποθρασυνθεί τα παιδιά». Διηγείται ένα χαρακτηριστικό περιστατικό: «Εχω φοιτήτρια που κάναμε μαζί την πτυχιακή της. Πήρα ένα κακό πρώτο draft. Της έκανα τα σχόλιά μου και περίμενα τις διορθώσεις. Περνάει πολύς καιρός και επιστρέφει με ένα τελειωμένο, ολοκληρωμένο κείμενο με πηγές και τα πάντα. Ηταν ολοφάνερα προϊόν ΑΙ. Επειδή δεν μπορείς να τους κόψεις γιατί δεν μπορείς να το αποδείξεις, έφαγα ένα Σαββατοκύριακο να κάνω διορθώσεις στο ChatGPT. Η σκέψη μου ήταν να βοηθηθεί τουλάχιστον με αυτόν τον τρόπο. “Στείλε μου το νέο σου κείμενο με τις διορθώσεις”, της έγραψα. Τελικά, σε λίγες ημέρες μου έστειλε νέα πτυχιακή, με εντελώς άλλο θέμα, πάλι από το ChatGPT».
Σε άλλη περίπτωση η ίδια καθηγήτρια, μετά από πολλά πέρα – δώθε μιας εργασίας, έστειλε σε φοιτητή ένα ευγενικό email εξηγώντας του ότι είναι αντιδεοντολογική η τόσο εκτεταμένη χρήση του ΑΙ. «Στο τέλος μόνο που δεν με έβρισε επειδή τον ταλαιπωρώ τρεις μήνες με διορθώσεις, αντί να του το είχα πει νωρίτερα ότι ήταν από ΑΙ». Σε όλα τα ιδρύματα, οι καθηγητές βρίσκονται σε διαρκείς συζητήσεις για το πώς θα αντιμετωπίσουν το φαινόμενο. «Είμαστε οι πρώτοι που ερχόμαστε αντιμέτωποι με αυτά τα προβλήματα», λέει η ίδια. «Προς το παρόν είμαστε σε αδιέξοδο. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να αποφεύγουμε να τους δίνουμε γραπτές εργασίες. Κάποιοι καθηγητές άρχισαν να ζητούν προφορικές εξετάσεις, κάτι που βέβαια δεν είναι δίκαιο για τα παιδιά που έχουν περισσότερο τρακ, ενώ άλλοι συνάδελφοι έχουν αρχίσει να δίνουν multiple choice, που φυσικά είναι ο θάνατος της κριτικής σκέψης».
Η Αννα Πολεμικού συμφωνεί. «Τα παιδιά σήμερα δεν ξέρουν να συντονίζουν τη σκέψη τους. Και η γραφή είναι ένας τρόπος να σκεφθείς. Δεν μπορούμε να μην έχουμε γραπτές εργασίες. Η εναλλακτική, το multiple choice, είναι απλώς μια παράθεση πληροφοριών». Η ίδια ζητάει πλέον από τους φοιτητές της να παραθέτουν πηγές μετά από μια συγκεκριμένη χρονολογία, προσπαθεί να σπάει σε τμήματα τις εργασίες, να ζητάει πορτφόλιο, να αναθέτει εργασίες αναστοχασμού. «Είναι πάρα πολύ μεγάλος ο αριθμός των φοιτητών για να μπαίνεις κάθε φορά με τον καθέναν στην ίδια αντιπαράθεση. Εγώ έχω καταντήσει κουραστική. Αν αντιληφθώ ότι είναι γραμμένη με ΑΙ, ζητάω να ξαναγράψουν την εργασία. Ελάχιστοι είναι αυτοί που φέρνουν αντίρρηση ή έχουν κάποια αντίδραση. Χαρακτηριστικά, κάποιοι που είχα ζορίσει και ήθελαν να συμμετάσχουν σε συνέδριο προπτυχιακό, όταν τους εγκάλεσα, απλώς απέσυραν την υποψηφιότητά τους. Τους είχε προδώσει το εργαλείο τους».
Ενσωμάτωση
Το θέμα δεν είναι να απαγορευθεί το ChatGPT στα πανεπιστήμια, αλλά να ενσωματωθεί δημιουργικά. «Δεν μπορείς να αποτρέψεις κανέναν από το να χρησιμοποιεί αυτά τα εργαλεία. Αυτά άλλωστε χρησιμοποιούνται και από εμάς που κάνουμε ερευνητικό έργο. Υπάρχουν όμως συγκεκριμένες ρήτρες που σε υποχρεώνουν να δηλώνεις αν και πού συγκεκριμένα έχεις χρησιμοποιήσει αυτά τα εργαλεία για κάτι άλλο από απλή επιμέλεια. Το θέμα είναι οι φοιτητές να τα αξιοποιούν υπεύθυνα, να μπορούν να τεκμηριώνουν τη σκέψη τους», καταλήγει η κ. Πολεμικού.
Μεγάλη πρόκληση η αξιολόγηση της προσωπικής δουλειάς
Το εργαλείο που χρησιμοποιούν τα περισσότερα πανεπιστήμια διεθνώς για την ανίχνευση λογοκλοπής είναι το Turnitin. Το λογισμικό αυτό χρησιμοποιείται από περισσότερα από 15.000 εκπαιδευτικά ιδρύματα, από 1,6 εκατ. καθηγητές και 26 εκατ. φοιτητές παγκοσμίως. Στην τεράστια βάση δεδομένων του Turnitin περιλαμβάνονται πάνω από 50 δισ. ιστοσελίδες, πάνω από 600 εκατ. εργασίες φοιτητών και πάνω από 160 εκατ. άρθρα από ακαδημαϊκά βιβλία και εκδόσεις σε συνεργασία με τους μεγαλύτερους παγκοσμίως εκδοτικούς οίκους.
«Το συγκεκριμένο εργαλείο έχει και ένα plug in το οποίο μπορεί να ανιχνεύσει αν τυχόν μια φοιτητική εργασία έχει γραφτεί από ΑΙ», λέει στην «Κ» ο δρ Χαράλαμπος Γιουσμπάσογλου, αναπληρωτής καθηγητής Διοίκησης Ανθρωπίνων Πόρων του Πανεπιστημίου του Μπόρνμουθ. «Σκόπιμα φυσικά δεν το ενεργοποιούν όλα τα πανεπιστήμια γιατί αν συμβεί αυτό θα κόψουν τον περισσότερο κόσμο. Ετσι το εργαλείο καθίσταται εκ των πραγμάτων παρωχημένο».
Oπως λέει ο κ. Γιουσμπάσογλου, ο αναβρασμός στα πανεπιστήμια ξεκίνησε όταν τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, όπως το ChatGPT, κυκλοφόρησαν σε ελεύθερη μορφή. «Τον πρώτο χρόνο επικράτησε πανικός. Δεν ξέραμε τι γίνεται, λέγαμε στους φοιτητές ότι απαγορεύεται να το χρησιμοποιούν. Σταδιακά αρχίσαμε να συζητάμε για το πώς μπορούν να το χρησιμοποιούν και τώρα υπάρχει έντονη συζήτηση στην ακαδημία για το πώς πρέπει να είναι η σχέση τόσο των σπουδαστών με την ΑΙ όσο και των ακαδημαϊκών».
Οπως λέει, σήμερα κανείς δεν έχει την απαίτηση να μη χρησιμοποιούν οι φοιτητές το ChatGPT. «Η συζήτηση διεθνώς κινείται πλέον στο θέμα της αξιολόγησης, στο πώς μπορεί να κρίνει ένας καθηγητής ή ένα ολόκληρο εκπαιδευτικό σύστημα ότι ο σπουδαστής έβαλε στην εργασία του προσωπική δουλειά. Προσωπικά έβαλα τα παιδιά να δουλέψουν πάνω σε μια συγκεκριμένη υπόθεση, ώστε να χρειαστεί να βάλουν το μυαλό τους να δουλέψει». Την ακαδημαϊκή κοινότητα πάντως απασχολεί έντονα και το θέμα των συγγραμμάτων. «Oταν κάνω έρευνα και έχω να ανταγωνιστώ συγγράμματα που έχει γράψει το ChatGPT, αυτό είναι και παράνομο και μη ηθικό. Τα επιστημονικά περιοδικά σού λένε πλέον ότι αν χρησιμοποιείς ΑΙ πρέπει να το αναφέρεις ρητά σε παραπομπή». Σε papers διαβάζεις σήμερα ότι το τάδε απόσπασμα γράφτηκε με τη βοήθεια της AI.
Αν όμως οι μεγαλύτεροι μπορούν να χρησιμοποιήσουν δημιουργικά την ΑΙ, δεν ισχύει απαραίτητα το ίδιο για τους νεότερους. «Εμείς που μεγαλώσαμε με βιβλία, που έπρεπε να πάμε στη βιβλιοθήκη και να βρούμε πηγές, αναπτύξαμε κριτική σκέψη. Σήμερα λοιπόν έχεις το μυαλό να το χρησιμοποιήσεις προς όφελός σου, να κάνεις πιο γρήγορη και παραγωγική τη δουλειά σου. Το πιτσιρίκι δεν θα κάτσει να κουράσει το μυαλουδάκι του». Oπως ίσως θα κάναμε κι εμείς αν είχαμε στη διάθεσή μας στα φοιτητικά μας χρόνια έναν τέτοιο «βοηθό». «Είναι και που η γενιά Ζ τα θέλει όλα γρήγορα. Τα βλέπουμε τα παιδιά, θέλουν να γίνουν π.χ. μάνατζερ αμέσως».
