Ηταν λίγα λεπτά μετά τις επτά το απόγευμα της 15ης Φεβρουαρίου όταν ακούστηκαν τρεις πυροβολισμοί από το μικρό δωμάτιο –το πρώην αρχιφυλακείο– στην είσοδο της φυλακής Δομοκού, όπου βρισκόταν ο αρχιφύλακας με δύο κρατουμένους. Μέχρι εκείνη τη στιγμή ήταν μια ήρεμη Κυριακή, χωρίς φασαρίες στις «δύσκολες» πτέρυγες. Κανονικά, σε μία ώρα οι 14 υπάλληλοι της βάρδιας θα έκαναν την τελευταία καταμέτρηση των 670 κρατουμένων και η φυλακή θα «έκλεινε».
Η δολοφονία του Ελληνα βαρυποινίτη από συγκρατούμενο με όπλο και η έρευνα που ακολούθησε μπορεί να μην έχει ακόμη δώσει όλες τις απαντήσεις για τα κίνητρα του εγκλήματος, έφερε όμως στο φως τα κενά ασφαλείας αλλά και τις χρόνιες παθογένειες μιας φυλακής όπου συμβιώνουν εδώ και χρόνια ποινικοί κρατούμενοι, τρομοκράτες και μέλη της Χρυσής Αυγής. Σωφρονιστικοί υπάλληλοι μίλησαν στην «Κ» γι’ αυτή τη σύνθετη και συχνά εκρηκτική ανθρωπογεωγραφία.
Οι φυλακές Δομοκού ήταν μία από τις επαρχιακές φυλακές που εγκαινιάστηκαν το 2007. Επτά χρόνια αργότερα, όταν ο Χριστόδουλος Ξηρός δεν επέστρεψε από την άδεια που είχε πάρει από τις φυλακές του Κορυδαλλού, η τότε κυβέρνηση της Ν.Δ. αντιλήφθηκε πως μετά την εξάρθρωση της 17Ν κανείς δεν είχε μεριμνήσει για ένα ειδικό νομοθετικό πλαίσιο για τους κρατουμένους για τρομοκρατία. Eτσι, προχώρησε άμεσα στη νομοθέτηση μιας φυλακής υψίστης ασφαλείας στον Δομοκό. Πέρα από τα ζητήματα ασφαλείας που υποτίθεται θα ρύθμιζε, προβλεπόταν και αυστηροποίηση των συνθηκών διαβίωσης. Δεν θα δίνονταν άδειες, ενώ θα μειωνόταν και η συχνότητα των επισκεπτηρίων.
Οι αντιδράσεις
Τότε οι κρατούμενοι είχαν ξεσηκωθεί. Το ίδιο και οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι του Δομοκού, για άλλους όμως λόγους. Εβλεπαν ότι θα μετακινούνταν σε αυτούς «σκληρά» ονόματα από τις φυλακές όλης της Ελλάδας, χωρίς όμως να έχουν δημιουργηθεί οι απαιτούμενες υποδομές. Είχαν προειδοποιήσει –και εγγράφως– το υπουργείο, αλλά δεν εισακούστηκαν και έτσι προεκλογικά έγιναν τα εγκαίνια της πτέρυγας «Γ τύπου». Η πρώτη μεταγωγή ήταν του Νίκου Μαζιώτη, καταδικασμένου για συμμετοχή στην τρομοκρατική οργάνωση «Επαναστατικός Αγώνας». Ακολούθησαν τα μέλη της 17Ν, μέλη των «Πυρήνων της Φωτιάς», αλλά και «βαριά» ονόματα ποινικών.
Ο «εμφύλιος» των Αλβανών – «Κάθε πτέρυγα έχει τον δικό της αρχηγό, ο οποίος κυκλοφορεί με δύο-τρία άτομα συνοδεία. Και αυτό θέλει προσοχή, ειδικά με τις τρεις διαφορετικές ομάδες Αλβανών κρατουμένων που δεν μιλούν μεταξύ τους».
Ο ΣΥΡΙΖΑ ως αντιπολίτευση είχε εναντιωθεί στη δημιουργία αυτών των φυλακών και όταν εξελέγη κυβέρνηση, τις κατήργησε, μαζί με τις ειδικές ρυθμίσεις για τις άδειες. Ο Δημήτρης Κουφοντίνας μεταφέρθηκε (για λίγες ημέρες) στις φυλακές ανηλίκων στον Αυλώνα και, ύστερα από αντιδράσεις, στον Κορυδαλλό. Επέστρεψε όμως στον Δομοκό, όταν η νεοεκλεγείσα κυβέρνηση της Ν.Δ. επανέφερε τον σχετικό νόμο. Ετσι, από τα τέλη του 2020 συγκατοικεί στο ίδιο κελί με τον Νίκο Μαζιώτη. Τον πρώτο καιρό ήταν μαζί με ακόμη έναν νεαρό κρατούμενο για ληστεία που συνδεόταν με την τρομοκρατία. Οι τρεις πέρασαν μαζί την πανδημία, στην πορεία έμειναν μόνοι Κουφοντίνας και Μαζιώτης και πλέον, λένε οι υπάλληλοι, είναι αχώριστοι.
«Μαζί τρώνε, διαβάζουν και τις περισσότερες φορές βγαίνουν μαζί για περίπατο στο προαύλιο. Δεν κοινωνικοποιούνται πολύ. Ο Μαζιώτης είναι πιο κλειστός και δύσκολος χαρακτήρας. Σπάνια θα μιλήσει με άλλους συγκρατούμενους ή υπαλλήλους. Ο Κουφοντίνας, από την άλλη, θα πιάσει πιο εύκολα συζήτηση, αν και δεν θα μπει ποτέ σε βάθος ειδικά σε θέματα της 17Ν». Στην ίδια πτέρυγα κρατούνται ποινικοί, μία από τις ισχυρές αλβανικές ομάδες της φυλακής και ο Βούλγαρος που καθ’ ομολογίαν σκότωσε τον Eλληνα βαρυποινίτη. Εκεί ήταν και το κελί του θύματος.
«Την πτέρυγα αυτή την ονομάζαμε “βόρεια προάστια” γιατί όλοι οι κρατούμενοι είχαν οικονομική άνεση ή βαρύ όνομα», σημειώνουν. Απορρίπτουν, πάντως, τη θεωρία πως στη φυλακή υπάρχει ένας κρατούμενος που θεωρείται «αρχηγός». «Κάθε πτέρυγα έχει τον δικό της αρχηγό, ο οποίος κυκλοφορεί με δύο-τρία άτομα συνοδεία. Και αυτό θέλει προσοχή, ειδικά με τις τρεις διαφορετικές ομάδες Αλβανών κρατουμένων που δεν μιλούν μεταξύ τους. Πρέπει να προσέχουμε ποιον θα βγάλουμε από την πτέρυγα και τι ώρα, για να μην “πέσει” ο ένας πάνω στον άλλον», σημειώνουν.
Αντιστοίχως, τον πρώτο καιρό ήθελε προσοχή και ο προαυλισμός των κρατουμένων της Χρυσής Αυγής με αντιεξουσιαστές. Εάν και, όπως λένε, ο Ηλίας Κασιδιάρης (ο τελευταίος κρατούμενος της Χρυσής Αυγής) εργάζεται πλέον στο ιατρείο και αναπόφευκτα έρχεται σε επαφή με όλους χωρίς, όπως σημειώνουν, να δημιουργείται κάποιο θέμα.
Η «δύσκολη»πτέρυγα – Είναι εκείνη με τους Πακιστανούς και Αλγερινούς κρατουμένους, όπου συχνά βγαίνουν μαχαίρια. «Τα κατασκευάζουν από έπιπλα, τζάμια, οτιδήποτε βρουν. Τους τα παίρνεις το πρωί και το απόγευμα έχουν φτιάξει καινούργια».
Η πιο «δύσκολη» πτέρυγα είναι εκείνη με τους Πακιστανούς και Αλγερινούς κρατουμένους, όπου σημειώνονται σχεδόν καθημερινά καβγάδες. «Μπορεί να ξεκινήσει μια παρεξήγηση για ένα πακέτο τσιγάρα και να βγουν τα μαχαίρια», λένε, σημειώνοντας ότι είναι αυτοσχέδια: «Τα κατασκευάζουν από έπιπλα, τζάμια, οτιδήποτε βρουν. Τους τα παίρνεις το πρωί και το απόγευμα έχουν φτιάξει καινούργια».
Γενικά, πέρα από τα προβλήματα και τις εντάσεις που προσπαθούν να αποφύγουν, οι σωφρονιστικοί προσέχουν και τις επαφές που μπορεί να δημιουργήσουν ιδιότυπες συμμαχίες – όπως εκείνη που είχε αναπτυχθεί παλαιότερα μεταξύ των νεότερων μελών των «Πυρήνων της Φωτιάς» και του Βασίλη Στεφανάκου, που βρισκόταν στη φυλακή για μια σειρά εγκλημάτων. Οι υπάλληλοι του Δομοκού, ωστόσο, επιμένουν πως αυτή την περίοδο στη δική τους φυλακή δεν υπάρχουν τέτοιου είδους «ωσμώσεις».
«Γλυκές» εγγύτητες
«Για να τα βγάλεις πέρα με τους κρατουμένους που έχουμε εμείς, αναγκαστικά έρχεσαι και κοντά με κάποιους από αυτούς για να μπορέσεις να τους ελέγξεις. Εκεί, πολλές φορές, μπορεί να χαθεί η ισορροπία. Το θέμα είναι να μην περάσεις την κόκκινη γραμμή», λέει υπάλληλος, περιγράφοντας ένα σύστημα που, όπως υποστηρίζει, δοκιμάζεται και από τη μεγάλη έλλειψη προσωπικού και τους χαμηλούς μισθούς. «Ακόμη κι αν ξεκινήσει από κάτι μικρό, όπως ένα κινητό, ο υπάλληλος μπορεί να πάρει και 1.000-2.000 ευρώ και “γλυκαίνεται”. Eνας αρχιφύλακας μπορεί να χρηματιστεί για το οτιδήποτε, ακόμη και για το ποιος θα κάνει μεροκάματα ή τις άδειες που θα πάρει. Εάν υπάρξει δοσοληψία, όμως, τελείωσε. Ο κρατούμενος σε κρατάει στο χέρι». Τονίζουν, βεβαίως, πως δεν είναι δεδομένο ότι όλοι όσοι συναινούν στα «θέλω» των κρατουμένων έχουν δωροδοκηθεί. Κάποιοι κρατούμενοι καταφέρνουν να φτιάξουν μέσα στη φυλακή ένα μύθο γύρω από το όνομά τους και ένα καθεστώς όπου κανείς δεν τους λέει «όχι». Υπάρχει και ο παράγοντας του φόβου. Οι υπάλληλοι του Δομοκού δεν έχουν ξεχάσει τη δολοφονία του αρχιφύλακα Μάκη Γκαλιμάνη το 2015, αλλά και τη βόμβα που είχε μπει στην πιλοτή ενός πρώην αρχιφύλακα το 2020.
Η επόμενη μέρα
Τις πρώτες ώρες μετά τη δολοφονία της 15ης Φεβρουαρίου, ο διευθυντής των φυλακών, με τη βοήθεια λίγων έμπειρων υπαλλήλων, προχώρησε σε σειρά εσωτερικών μετακινήσεων –περίπου 100 κρατουμένων– ώστε να αποφευχθούν εντάσεις και καβγάδες μεταξύ ομάδων που συνδέονται με τους εμπλεκομένους. Παράλληλα, έπρεπε να διαχειριστούν και την αναστάτωση του προσωπικού: μετά τη δολοφονία, τρεις σωφρονιστικοί υπάλληλοι εξέφρασαν την πρόθεση να παραιτηθούν.
Την ίδια ώρα ξεκίνησε έρευνα σε όλες τις πτέρυγες. Εντόπισαν μαχαίρια, σπαθιά, σίδερα και, φυσικά, κινητά, ακόμη και κρασί και τσίπουρο. Το αλκοόλ, εξηγούν, το φτιάχνουν οι ίδιοι οι κρατούμενοι: σε έναν κουβά βάζουν χυμό και μαγιά –ψίχα από ψωμί–, το σκεπάζουν με ζελατίνα και χρησιμοποιούν έναν αυτοσχέδιο «κλέφτη», ένα καλώδιο με μεταλλική απόληξη, για να βράζει το μείγμα. Αυτό σιγά σιγά γίνεται κρασί, ενώ με τους υδρατμούς κάνουν τσίπουρο.
Κενά ασφαλείας και drones
Οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι που μίλησαν στην «Κ» τονίζουν πως ο Δομοκός δεν διαφέρει, ακόμη και σήμερα, σε τίποτα από τις άλλες φυλακές της χώρας. Πέρα από τα αλεξίσφαιρα τζάμια και την ισχυρή εξωτερική φύλαξη από την αστυνομία, λίγα έχουν αλλάξει. Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, αναφέρουν, οι περισσότερες κλειδαριές κελιών δεν λειτουργούσαν. Αναγκάζονταν να βάζουν λουκέτα για να κλειδώνουν, κουβαλώντας δεσμίδες κλειδιών για να ανοιγοκλείνουν τα κελιά.
Πολλά καταγραφικά είναι χαλασμένα, κάποιες κάμερες σπασμένες. Η μαγνητική πύλη της εισόδου παρουσιάζει συχνά πρόβλημα, ενώ δεν λειτουργεί εδώ και μήνες το μηχάνημα που ελέγχει τα προϊόντα που μπαίνουν στα μαγειρεία και στο «σούπερ μάρκετ» της φυλακής. Ολα αυτά, τη στιγμή που οι κρατούμενοι –και οι συνεργοί τους εκτός– εξελίσσουν διαρκώς τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να περάσει κάτι μέσα. Τελευταία, έχουν καταγραφεί –και σε άλλες φυλακές– «παραδόσεις» κινητών με τη βοήθεια drone.
