Σε… μέρα μεταμορφώθηκε η νύχτα της Αναστάσεως στα Ανώγεια. Την ώρα που οι ιερείς έψαλλαν το «Χριστός Ανέστη», σε έξι σημεία της πόλης άναψαν οι μεγάλες φωτιές των «Αρφανών», σε ένα έθιμο οι ρίζες του οποίου μπορεί να χάνονται στα βάθη των αιώνων αλλά εξακολουθεί να μεταλαμπαδεύει τα ίδια μηνύματα.
Κάθε χρόνο οι ενορίες συναγωνίζονται για το ποια θα έχει τον μεγαλύτερο και εντυπωσιακότερο «Αρφανό».
Κατά πολλούς λαογράφους, το έθιμο ενδέχεται να πηγάζει από τις Φρυκτωρίες της Αρχαίας Ελλάδας, μέσω των οποίων οι Αρχαίοι Ελληνες χρησιμοποιούσαν τη φωτιά για τη μετάδοση μηνυμάτων σε μακρινές αποστάσεις ενώ τη Βυζαντινή περίοδο οι Φρυκτωρίες αντικαταστάθηκαν από τις καμινοβίγλες.
Στο ιστορικό χωριό του Ψηλορείτη, οι «Αρφανοί» ανάβουν σε περιοχές που προσφέρουν μεγάλη οπτική επαφή, κάτι που γινόταν και στις Φρυκτωρίες της αρχαιότητας.
Στον Αγιο Γεώργιο, στο Περαχώρι στην Παναγία, στον Άγιο Ιωάννη, στον Άγιο Δημήτριο στο Μετόχι, στην Αγία Παρασκευή στα Σίσαρχα και στο «αυτόνομο» Κουμπί (γειτονιά που δεν διαθέτει δική της ενορία) από νωρίς χθες το πρωί τα νέα παιδιά σχημάτισαν τεράστιου σωρούς με ασπαλάθρους, σπάρτα, αφάνες (αχινοπόδαρα τις λένε στα Ανώγεια) και άλλους εύφλεκτους θάμνους.
Ανάμεσα στους κατοίκους των ενοριών υπάρχει μεγάλος συναγωνισμός για το ποιος «Αρφανός» έχει τη μεγαλύτερη φλόγα.
«Κάθε τόπος έχει τα δικά του έθιμα. Εμείς δεν καίμε τον Ιούδα γιατί ο Θεός δεν είναι τιμωρός. Στα Ανώγεια ανάβουμε τον «Αρφανό» και κρατάμε μία παράδοση που χάνεται στα βάθη των αιώνων. Κανονικά ονομάζεται «Αριφανός» αλλά εμείς το λέμε «Αρφανό» για συντομία. Δηλαδή είναι η φωτιά που φαίνεται από μακριά. Τα παλιά χρόνια που οι βοσκοί ήταν στον βουνό και δεν κατέβαιναν συχνά στα χωριά και τις πόλεις όταν έβλεπαν τον «Αρφανό» που άναβε καταλάβαιναν ότι είπε ο παπάς το «Χριστός Ανέστη» και άναβαν και αυτοί φωτιές στα μιτάτα (σ.σ. το σπίτι του βοσκού) και, με τη σειρά τους, μετέδιδαν το μήνυμα της Αναστάσεως», δήλωσε στην «Καθημερινή» ο π. Ανδρέας Κεφαλογιάννης, ιερέας στην Αγιο Γιώργο.
Η προετοιμασία για τους «Αρφανούς» πραγματοποιείται μέσα στον χειμώνα. Τα παιδιά συγκεντρώνουν σιγά σιγά τα ξύλα τα κρύβουν σε ειδικά καταλύματα και φιλάνε σκοπιές καθώς υπάρχει και άλλο ένα… έθιμο που θέλει τους νέους από τις «αντίπαλες» ενορίες να προσπαθούν να ανακαλύψουν που είναι κρυμμένα τα «αρφανόξυλα» για να τα κλέψουν. Σε περίπτωση που κάποιοι το καταφέρουν τότε η μία παρέα των παιδιών κάνει… καζούρα στην άλλη.
«Είναι ένα έθιμο που το παραλάβαμε από τους προγόνους μας και το μεταλαμπαδεύσαμε στις επόμενες γενιές. Το έθιμο το στηρίζουμε και οι μεγάλοι και ο Δήμος μας. Αποτελεί κάτι το ξεχωριστό», μας είπε ο αντιδήμαρχος των Ανωγείων Οδυσσέας Σπαχής.
Το έθιμο αποτελεί ένα κρίκο από την αλυσίδα της πλούσιας πολιτιστικής κληρονομιάς των Ανωγείων αλλά και άλλων χωριών της περιοχής του Μυλοποτάμου και όχι μόνο. Μάλιστα, έχει εξελιχθεί σε πόλο έλξης και ενισχύει τον τουρισμό της περιοχής.
Αξίζει να αναφερθεί ότι, αυτές τις ημέρες, η πληρότητα των ξενοδοχείων της περιοχής ξεπερνάει το 90% και οι «Αρφανοί» των Ανωγείων έστειλαν και εφέτος το δικό τους κάλεσμα διαφημίζοντας την ιστορική κωμόπολη.
