Δύο συνομήλικοι άνθρωποι μπορεί να διαφέρουν εντυπωσιακά στη μνήμη, στη δύναμη, στη λειτουργία της καρδιάς και των αγγείων, στον μεταβολισμό και στη συνολική αντοχή του οργανισμού τους. Ενας ηλικιωμένος άνθρωπος μπορεί να έχει μεγάλη φυσιολογική εφεδρεία, ενώ ένας νεότερος να εμφανίζει ήδη επιταχυνόμενη φθορά. Αποφάσεις στην ιατρική, όπως η χορήγηση αντιπηκτικών, ο προσυμπτωματικός έλεγχος για καρκίνο, ακόμη και η αξιολόγηση για μεταμόσχευση, που λαμβάνουν υπόψη μόνο τα ηλικιακά όρια, μπορεί να αδικήσουν έναν άνθρωπο που, παρότι μεγαλύτερος, έχει αντοχές και θα ωφεληθεί ουσιαστικά από μια θεραπεία. Στον αντίποδα, αφήνει χωρίς έγκαιρη πρόληψη έναν νεότερο άνθρωπο που βιολογικά γερνάει πιο γρήγορα. Με λίγα λόγια, η χρονολογική ηλικία δεν συμπίπτει πάντα με τη βιολογική ηλικία.
Αυτή την «ψευδαίσθηση της ηλικίας» στην ιατρική αναδεικνύει άρθρο που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο έγκριτο περιοδικό New England Journal of Medicine, βασικά στοιχεία του οποίου παραθέτουν η καθηγήτρια Θεραπευτικής, Επιδημιολογίας, Προληπτικής Ιατρικής στη Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο καθηγητής Θεραπευτικής, Ογκολογίας, Αιματολογίας, διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής, Θάνος Δημόπουλος.
Βολική λύση
Οπως αναφέρεται, «η αλήθεια είναι ότι η χρονολογική ηλικία βολεύει. Είναι εύκολο να τη μάθεις, εύκολο να τη βάλεις σε αλγορίθμους, εύκολο να τη χρησιμοποιήσεις για οδηγίες, πρωτόκολλα και όρια σε εξετάσεις ή θεραπείες. Γι’ αυτό και παίζει τόσο μεγάλο ρόλο στην ιατρική πράξη. Συχνά καθορίζει ποιος θα μπει σε μια κλινική μελέτη, ποιος θα κάνει προληπτικό έλεγχο και ποιος θα θεωρηθεί κατάλληλος για μια συγκεκριμένη θεραπεία. Ομως η ηλικία χρησιμοποιείται πολλές φορές ως υποκατάστατο για πράγματα που δεν έχουν μετρηθεί: τη λειτουργική κατάσταση, τη βιολογική φθορά, την ανθεκτικότητα και την πιθανότητα ανάρρωσης έπειτα από ασθένεια. Οταν όλα αυτά συμπυκνώνονται σε έναν αριθμό, η ιατρική κινδυνεύει να γίνει λιγότερο ακριβής και λιγότερο δίκαιη».
Σύμφωνα με την έρευνα, το ουσιαστικό είναι ότι η βιολογική ηλικία δεν συμπίπτει πάντα με τη χρονολογική. Η γήρανση δεν προχωράει με τον ίδιο ρυθμό σε όλους, ούτε επηρεάζει όλα τα συστήματα του οργανισμού με τον ίδιο τρόπο. Υπάρχουν μοριακές και κυτταρικές μεταβολές που σχετίζονται με τη γήρανση, όπως αλλαγές στο ανοσοποιητικό, στα μιτοχόνδρια, στα αγγεία και στον μεταβολισμό, αλλά αυτές εξελίσσονται διαφορετικά από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ακόμη και άτομα που γεννήθηκαν την ίδια χρονιά, ή ακόμη και πανομοιότυποι δίδυμοι, μπορεί να γερνούν βιολογικά με διαφορετική ταχύτητα. Ο τρόπος ζωής, το περιβάλλον και η έκθεση σε νόσους επηρεάζουν αυτή τη διαδρομή. Αρα, το να αντιμετωπίζονται όλοι οι άνθρωποι μιας ηλικιακής ομάδας περίπου ως ίδιοι δεν ανταποκρίνεται στη βιολογική πραγματικότητα.
«Τα τελευταία χρόνια η έρευνα προσπαθεί να μετρήσει αυτή τη διαφορά ανάμεσα στο “πόσων ετών είσαι” και στο “πόσο έχει γεράσει ο οργανισμός σου”. Στο πλαίσιο αυτό μελετώνται βιολογικοί δείκτες, όπως τα λεγόμενα επιγενετικά ρολόγια που βασίζονται σε πρότυπα μεθυλίωσης του DNA, αλλά και φλεγμονώδη και μεταβολικά προφίλ, τα οποία μπορούν να αποκαλύψουν χρόνια φλεγμονή, οξειδωτικό στρες ή αυξημένη ευαλωτότητα σε καρδιαγγειακά προβλήματα. Αν αυτή η προσέγγιση ενσωματωθεί σωστά στην ιατρική, θα μπορούσε να αλλάξει σημαντικές αποφάσεις».
Οι συντάκτες της έρευνας καταλήγουν ότι «η ηλικία παραμένει ένα χρήσιμο αρχικό στοιχείο για την ιατρική αξιολόγηση, αλλά δεν μπορεί να λειτουργεί ως το μοναδικό μέτρο της υγείας, της αντοχής και των δυνατοτήτων ενός ανθρώπου. (…) Η βιολογική ηλικία, είτε εκτιμάται μέσα από μοριακά δεδομένα είτε μέσα από φλεγμονώδεις δείκτες, αγγειακές μετρήσεις, γνωστική αξιολόγηση και λειτουργικές δοκιμασίες, θα μπορούσε να λειτουργεί συμπληρωματικά».
