Είχα ακούσει πολλά αλλά δεν μπορούσα να ξεχωρίσω τον θρύλο από την αλήθεια. Eπρεπε να περιπλανηθώ στον κάμπο της Βέροιας. Να ξεχαστώ για ώρα μέσα στις ανθισμένες ροδακινιές –αυτές που γέμισαν το Instagram στα τέλη Μαρτίου– για να περάσω, γεμάτος περιέργεια, τη βαριά σιδερένια πόρτα της Μονής Αγίας Κυριακής. Και να αντικρίσω την αλήθεια στα φωτεινά πρόσωπα γυναικών όλων των ηλικιών.
Στο αρχονταρίκι της μονής με περίμενε αραβικός καφές με φιλέματα από το Χαλέπι. Ναι, από τη Συρία. Οι μοναχές προφέρουν τα ελληνικά με μικρά –γοητευτικά θα έλεγα– συντακτικά λάθη που μαρτυρούν ότι άλλη είναι η μητρική τους γλώσσα.
«Θέλημα Θεού»
Ο πόλεμος στη Συρία έφερε εδώ, στον Λουτρό Ημαθίας, ολόκληρη αδελφότητα μοναχών από το Χαλέπι. Το Χαλέπι, που λεγόταν και αυτό Βέροια επί Βυζαντίου. Τύχη, μοίρα ή θεία πρόνοια;
Για τις συνομιλήτριές μου όλα είναι «θέλημα Θεού». Και στο στόμα τους συνεχώς ένα όνομα: Παύλος! Ο άφαντος μητροπολίτης Χαλεπίου.
Τη Μεγάλη Δευτέρα του 2013 ο Χαλεπίου Παύλος, επιστρέφοντας στη Συρία από την Αλεξανδρέττα της Τουρκίας, αποφασίζει να πάει σε ένα χωριό για να προσπαθήσει να απελευθερώσει ντόπιους, για τους οποίους οι αντάρτες ζητούσαν λύτρα. Μαζί του ήταν και ο Ιακωβίτης επίσκοπος Γιουχάνα.
Στον δρόμο οι δύο ιεράρχες έπεσαν σε ενέδρα. Ο οδηγός τους δολοφονήθηκε και αυτοί απήχθησαν. Ολοι τότε σκέφτηκαν ότι η απαγωγή ήταν έργο τζιχαντιστών του ISIS. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ επικήρυξε τους απαγωγείς με 5 εκατ. δολάρια. Αλλωστε ο Παύλος ήταν κατά σάρκαν αδελφός του Πατριάρχη Αντιοχείας και πάσης Ανατολής Ιωάννη.
Αγνοούμενος «πατέρας» – «Αυτός με παρότρυνε να πάω στη Σχολή Καλών Τεχνών». «Ηθελε πρώτα να σπουδάσουμε και μετά να μονάσουμε». «Επέμενε να μάθουμε ελληνικά», λένε οι αδελφές για τον μητροπολίτη Χαλεπίου Παύλο, η τύχη του οποίου αγνοείται από το 2013, οπότε είχε πέσει θύμα απαγωγής.
Δεκατρία χρόνια από τότε, η τύχη των δύο αρχιερέων συνεχίζει να αγνοείται. Επιστροφή όμως στη Μονή της Αγίας Κυριακής, εκεί όπου ο Παύλος είναι ωσεί παρών σε όλες τις διηγήσεις.
«Αυτός με παρότρυνε να πάω στη Σχολή Καλών Τεχνών». «Αυτός μου έδειξε τον δρόμο για την αγιογραφία». «Αυτός ήθελε πρώτα να σπουδάσουμε και μετά να μονάσουμε». «Αυτός επέμενε να μάθουμε ελληνικά, τη γλώσσα των Πατέρων».
Δέκα ήταν οι πρώτες μοναχές –από τη Μονή Ευαγγελισμού της Θεοτόκου στο Χαλέπι– που βρήκαν εδώ καταφυγή. «Οπως ο Νώε που άραξε τη θαλασσοδαρμένη κιβωτό του στο Αραράτ», θα ακούσω ένα βράδυ.
Ολες από οικογένειες παλιών Ρωμιών, πολιτών δηλαδή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας που σταδιακά έγιναν αραβόφωνοι.
Οι περισσότερες από την Κοιλάδα των Χριστιανών, μια φυσική κοιλότητα, μεγάλη όσο η Κως, κοντά στα σύνορα με τον Λίβανο.
Κάθε φορά που πήγαιναν να μοιράσουν φάρμακα και τρόφιμα, οι ντόπιοι αναφωνούσαν: «Για τουν ραχμπάτ ντέιρ ελ μπισάρα» – έρχονται οι μοναχές του Ευαγγελισμού.
Λειτουργία σε δύο γλώσσες – Οι αραβικοί ψαλμοί, στον ναό της μονής, «παντρεύονται» με επικλήσεις στα ελληνικά: «Κύριε των Δυνάμεων, ελέησον ημάς». Με τους προσκυνητές από την Αλεξάνδρεια και τη Βέροια να αναγνωρίζουν μέσα στις διαφορετικές λέξεις την ίδια προσευχή και να χαίρονται.
Ετσι σήμερα οι αραβικοί ψαλμοί, στην εκκλησία της μονής, «παντρεύονται» με επικλήσεις στα ελληνικά: «Κύριε των Δυνάμεων, ελέησον ημάς». Με τους προσκυνητές από την Αλεξάνδρεια και τη Βέροια να αναγνωρίζουν μέσα στις διαφορετικές λέξεις την ίδια προσευχή και να χαίρονται.
Πώς όμως οι μοναχές του πολέμου βρήκαν τον δρόμο για την ταπεινή και άσημη τότε Αγία Κυριακή;
Ο νυν μητροπολίτης Βέροιας Παντελεήμων, στις αρχές της δεκαετίας του ’90, λειτουργούσε ως ιερομόναχος στη Θεσσαλονίκη. Και είχε για διάκο τον εκ Συρίας Παύλο. Απόφοιτο της φημισμένης Θεολογικής του Μπαλαμάντ και του Πολυτεχνείου της Λαττάκειας – που ολοκλήρωνε τότε το διδακτορικό του στη θεολογία, ενώ σπούδασε και βυζαντινή μουσική. Στη συνέχεια ο Παύλος εκάρη μοναχός στο Αγιον Ορος, όπου διδάχθηκε αγιογραφία κοντά στους πιο φημισμένους τεχνίτες του Αθω.
Με τα χρόνια, ο ιερομόναχος έγινε μητροπολίτης Βέροιας και ο διάκος μητροπολίτης Χαλεπίου. Και στον πόλεμο, ζήτησε από τον ομόλογό του της Βέροιας καταφύγιο για τις πνευματικές του κόρες.
Η αδελφότητα
Δεκατρία χρόνια από τότε, η αδελφότητα πρόκοψε και τώρα αριθμεί είκοσι μοναχές και τέσσερις δόκιμες.
Και στη σαρακοστιανή τράπεζα μου σερβίρουν μαχλούτα με κόκκινες φακές, κύμινο και ζαρζαβατικά από τον λαχανόκηπο της αδελφότητας.
Δίπλα μου η αναγνώστρια, όρθια, να μνημονεύει τον Παύλο σε χρόνο ενεστώτα.
Σαν να λείπει για λίγο και να περιμένουν να γυρίσει.
Την ιστορία των μοναχών του πολέμου θα προβάλουν οι «Πρωταγωνιστές» τη Μεγάλη Τετάρτη το βράδυ στην τηλεόραση του Alpha.
