Το σκέφτηκε πρώτη φορά το 2020, κατά τη διάρκεια της πανδημίας. «Εκείνη τη χρονική στιγμή, η απόφασή μου ήταν πολιτική», λέει χαρακτηριστικά στην «Κ» ο 44χρονος Αλεξάντερ (τα πλήρη στοιχεία του οποίου είναι στη διάθεση της εφημερίδας). Πριν από τέσσερις γενιές, οι πρόγονοί του μετανάστευσαν από την Ελλάδα –συγκεκριμένα από την Πελοπόννησο– στις ΗΠΑ. Σχεδόν 150 χρόνια αργότερα, ο Αλεξάντερ έχει κάνει αίτηση για την ελληνική ιθαγένεια.
Ο ίδιος, οι γονείς του και οι παππούδες του γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στις ΗΠΑ. Ομως δεν ξέχασαν ποτέ τις ρίζες τους. Οταν ο Αλεξάντερ ήταν παιδί, πήγαινε τις Κυριακές στην ελληνική εκκλησία στο Σικάγο μαζί με τη γιαγιά και τον παππού του. Η Ελλάδα, η ελληνική κουλτούρα, υπήρχαν πάντα στη ζωή του, ως μια πτυχή της ταυτότητάς του. Αλλά κατά βάσιν ήταν Αμερικανός, και περήφανος για αυτό. Δεν είχε σκεφτεί ποτέ πως θα ήθελε να έχει το ελληνικό διαβατήριο – μέχρι να γίνει πρόεδρος ο Ντόναλντ Τραμπ.
Εκκλησία και Μίκης
Στην πανδημία, όταν, όπως αναφέρει, η κατάσταση στην Αμερική ήταν «απαράδεκτη», δημιουργήθηκε στο μυαλό του η πρώτη σκέψη: Θα μπορούσε να πάρει την ελληνική ιθαγένεια;
Από την Καλιφόρνια, όπου πλέον ζει, ταξίδεψε στη Νέα Υόρκη, στο Οχάιο και φυσικά στο Σικάγο, για να συλλέξει νομικά έγγραφα από τα τελευταία 150 χρόνια και να καταφέρει να αποδείξει τη γενεαλογική γραμμή που τον ενώνει με τους Ελληνες προγόνους του.
Εμαθε, στο μεταξύ, πολλά που δεν ήξερε για την ιστορία της οικογένειάς του, ήρθε πιο κοντά στις ρίζες του, τις αγάπησε γνωρίζοντάς τες ακόμα περισσότερο. Πλέον, έχει γίνει μέλος μιας χορωδίας σε ελληνική εκκλησία του Λος Αντζελες, όπου κάθε εβδομάδα τραγουδούν Μίκη Θεοδωράκη.
«Επιστροφή στο σπίτι» – «Η επιθυμία μου είναι να ζω σε ένα δημοκρατικό μέρος, να είμαι στην Ευρώπη, κι αν αυτό μπορέσω να το καταφέρω στο σπίτι των προγόνων μου, θα είναι σαν να επιστρέφω κι εγώ στο σπίτι», λέει ο Αλεξάντερ από την Καλιφόρνια.
«Είμαι ένα βαθιά δημοκρατικό άτομο», λέει στην «Κ» ο Αλεξάντερ, ο οποίος έχει υποβάλει όλα τα απαραίτητα έγγραφα και αναμένει την απάντηση του υπουργείου Εσωτερικών, στο οποίο υπάγεται η Γενική Γραμματεία Ιθαγένειας. «Κάτι έχει αλλάξει θεμελιωδώς στον τρόπο διακυβέρνησης των ΗΠΑ. Η επιθυμία μου είναι να ζω σε ένα δημοκρατικό μέρος, να είμαι στην Ευρώπη», σημειώνει, «κι αν αυτό μπορέσω να το καταφέρω στο σπίτι των προγόνων μου, θα είναι σαν να επιστρέφω κι εγώ στο σπίτι».
Δεν είναι ο μόνος. Ολο και περισσότεροι Αμερικανοί πολίτες ελληνικής καταγωγής θέλουν να αποκτήσουν την ελληνική υπηκοότητα, όπως δείχνουν τα στοιχεία της Γενικής Γραμματείας Ιθαγένειας που βρίσκονται στη διάθεση της «Κ». Το 2021 είχαν υποβληθεί 298 σχετικά αιτήματα. Το 2025 ο αριθμός τους ανήλθε στα 749 – αύξηση 151%. Τι πυροδοτεί όμως, τόσες δεκαετίες μετά, αυτήν τη δυνητική, αντίστροφη ροή μετανάστευσης;
«Πάρα πολλοί Ελληνες της ομογένειας προσπαθούν να πάρουν την ελληνική ιθαγένεια μέσω των προγόνων τους», τονίζει στην «Κ» η Ελληνοαμερικανίδα δικηγόρος Μαρία Δάβαρη. Σύμφωνα με πληροφορίες της «Κ», μέχρι και η ελληνικής καταγωγής ηθοποιός Τζένιφερ Ανιστον έδειξε ενδιαφέρον για την ελληνική ιθαγένεια, ζητώντας σχετικές πληροφορίες μέσω αντιπροσώπου της, ο οποίος απευθύνθηκε στις ελληνικές αρχές πριν από περίπου έξι μήνες.
Τα κίνητρα των ομογενών ποικίλλουν. «Υπάρχει ένας αριθμός ατόμων που ανησυχεί για την πολιτική κατάσταση στις ΗΠΑ και κάποιοι άλλοι που θέλουν να επανασυνδεθούν με το ελληνικό στοιχείο – πολλοί θέλουν και να συνταξιοδοτηθούν στην Ελλάδα», σημειώνει.
Υπερδιπλάσιοι
Τα τελευταία χρόνια η δουλειά της Ολγας Καλλέργη, δικηγόρου με έδρα την Αθήνα, η οποία όμως είναι μέλος του δικηγορικού συλλόγου Νέας Υόρκης, έχει υπερδιπλασιαστεί – κι αυτή, τονίζει, αποτελεί συντηρητική εκτίμηση. «Το 99% της δουλειάς μου είναι ομογένεια».
Οι πελάτες της είναι κατά βάσιν από διάφορες αμερικανικές πόλεις – «όχι τόσο από επαρχία». Είναι μορφωμένοι, ηλικίας από 25 μέχρι περίπου 60 ετών, οι περισσότεροι δεύτερης ή τρίτης γενιάς μετανάστες. «Το ένα τρίτο όσων επιλέγουν να κατοχυρώσουν μια δεύτερη ιθαγένεια λέει ότι είναι λόγω ανησυχίας για το πού οδεύει η Αμερική, εξαιτίας των πολιτικών εξελίξεων», αναφέρει η κ. Καλλέργη στην «Κ». Αλλά η ίδια θεωρεί ότι το πραγματικό ποσοστό είναι υψηλότερο.
«Στρατηγική εξόδου» – «Ηθελα να έχω μια στρατηγική εξόδου», λέει ο κωμικός και ηθοποιός Ant, ο οποίος απέκτησε το ελληνικό διαβατήριο τον περασμένο Σεπτέμβριο. «Αν τα πράγματα γίνουν πολύ άσχημα στις ΗΠΑ, θα μετακομίσω στην Ελλάδα».
«Εχουμε δει πάρα πολύ μεγάλη αύξηση και από την πρώτη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ και λίγο πριν από τη δεύτερη νίκη του – και δεν είναι όλοι Δημοκρατικοί», σημειώνει. «Εχω πελάτες που ψήφιζαν παραδοσιακά το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα αλλά δεν τους εκφράζει η ιδεολογία που πρεσβεύει ο Τραμπ».
Ενας εξ αυτών, ο 58χρονος κωμικός και ηθοποιός Ant, δηλώνει στην «Κ» ότι είναι ανεξάρτητος ψηφοφόρος και ότι στο παρελθόν είχε στηρίξει με την ψήφο του δύο Ρεπουμπλικανούς προέδρους. Αλλά δεν μπορούσε να υποστηρίξει τον Ντόναλντ Τραμπ. Αρχισε να σκέφτεται την ελληνική ιθαγένεια όταν εκλέχθηκε για πρώτη φορά, αλλά ξεκίνησε τη διαδικασία του διαβατηρίου όταν αντιλήφθηκε ότι θα διεκδικούσε ξανά την αμερικανική προεδρία.
«Ηθελα να έχω μια στρατηγική εξόδου. Πριν από τον Τραμπ, επισκεπτόμουν την Ελλάδα αλλά δεν είχα σκεφτεί ποτέ να πάρω την υπηκοότητα ή ότι θα ήθελα να μετακομίσω στη χώρα», τονίζει ο Ant, του οποίου και οι δύο γονείς μετανάστευσαν από την Ελλάδα στις ΗΠΑ τη δεκαετία του ’60.
Απέκτησε το ελληνικό διαβατήριο τον περασμένο Σεπτέμβριο – στο μεταξύ βελτίωνε συστηματικά τα ελληνικά του. «Αν τα πράγματα γίνουν πολύ άσχημα στις ΗΠΑ, θα μετακομίσω στην Ελλάδα», λέει. Η μητέρα του έχει σπίτι στη Λέσβο. «Ηδη κοιτάζω να πάρω ένα ακόμα σπίτι ή ένα ξενοδοχείο, για να το ανοίξω όταν βγω στη σύνταξη».
Ρίζες
Για άλλους, όμως, η πολιτική δεν έπαιξε κανένα ρόλο. Σε έναν 32χρονο τρίτης γενιάς μετανάστη που ζει στη Νέα Υόρκη, η επιθυμία για την ελληνική υπηκοότητα γεννήθηκε πριν από περίπου μια δεκαετία. Οχι λόγω Τραμπ. «Ηθελα να επισημοποιήσω μια σύνδεση που ήταν πάντα παρούσα στη ζωή μου, ήταν ένας τρόπος να συνδεθώ ακόμα περισσότερο με τις ρίζες μου και ήθελα το διαβατήριο και για το παιδί μου, για να διασφαλίσω ότι θα παραμείνει (σ.σ. η Ελλάδα) ζωντανό κομμάτι της οικογένειάς μας», εξηγεί στην «Κ».
Ούτε η 55χρονη Θεοδώρα Μίλερ, η μητέρα της οποίας μετανάστευσε στις ΗΠΑ στα τέλη της δεκαετίας του ’60, ξεκίνησε τη διαδικασία για την ελληνική ιθαγένεια με την πολιτική στο μυαλό της.
Εχασε τη μητέρα της το 2016 κι ύστερα επισκέφθηκε την Ελλάδα με τον Αμερικανό πατέρα της το 2021 επειδή ήταν άρρωστος και γνώριζε ότι δεν θα ταξίδευε ξανά στη χώρα που αγαπούσε σαν να ήταν πατρίδα του. Τότε συνειδητοποίησε ότι πλέον ήταν δική της ευθύνη να κρατήσει την ελληνική παράδοση, την πολιτιστική κληρονομιά της, ζωντανή στην οικογένεια. Θυμήθηκε τα καλοκαίρια που περνούσε ως παιδί με τους παππούδες της στην Ελλάδα, την ομορφιά τους. Αποφάσισε ότι θέλει να προσφέρει κι εκείνη στα εγγόνια της τέτοια καλοκαίρια.
Εκτός από την κ. Μίλερ, καλλιτέχνιδα που ζει στην Ουάσιγκτον, αίτηση για το ελληνικό διαβατήριο έχουν κάνει και τα τρία παιδιά της. Και παρότι το δικό της κίνητρο δεν ήταν –αρχικά, τουλάχιστον– πολιτικό, τώρα χαίρεται που ειδικά τα παιδιά της θα έχουν, όπως λέει, «επιλογές».
«Δεν ξέρουμε πώς θα εξελιχθεί η πολιτική κατάσταση, οπότε χαίρομαι που θα έχουν κι άλλες επιλογές, ειδικά επειδή έχω δύο κόρες – τα πράγματα αλλάζουν τόσο γρήγορα, η ελληνική υπηκοότητα θα τους δώσει μεγαλύτερη ευελιξία για το μέλλον», τονίζει.
Συνωστισμός στα προξενεία
Τόσο ο πρώην γενικός γραμματέας Ιθαγένειας, Αθανάσιος Μπαλέρμπας, όσο και ο νυν, Δημήτρης Κάρναβος, λένε στην «Κ» ότι τα τελευταία χρόνια η ζήτηση για την ελληνική ιθαγένεια έχει εκτιναχθεί. Τόσο που τα προξενεία «υποφέρουν», σύμφωνα με τον κ. Μπαλέρμπα. «Φυσικά, μετά την εκλογή του προέδρου Τραμπ αρκετοί θέλουν το διαβατήριο», σημειώνει ο ίδιος αναφορικά με πολίτες της ομογένειας στις ΗΠΑ, αν και επισημαίνουν κι εκείνοι ότι δεν είναι μόνο πολιτικοί οι λόγοι.
Και οι δύο αναφέρονται στα μέτρα που έχει πάρει η κυβέρνηση για να προσεγγίσει κατοίκους του εξωτερικού που επιθυμούν την ελληνική ιθαγένεια. «Εχουν γίνει πάρα πολλές προσπάθειες από την κυβέρνηση, πολλές προσωπικές επαφές και περιοδείες», συμπληρώνει ο κ. Κάρναβος.
Ταυτόχρονα, από την αρχή της χρονιάς η Γενική Γραμματεία Ιθαγένειας έχει μόνιμη στήλη στην ομογενειακή εφημερίδα «Εθνικός Κήρυκας». Δημοσιεύεται δύο φορές τον μήνα με σκοπό να παρέχονται απαντήσεις σε ερωτήματα αναγνωστών σχετικά με ζητήματα ιθαγένειας, τα οποία, σύμφωνα με τον κ. Κάρναβο, είναι πάμπολλα.
Αλλες δράσεις αφορούν την ενημέρωση των ενδιαφερομένων μέσω αναλυτικού φυλλαδίου, στα αγγλικά και στα ελληνικά, και υποστηρικτικού υλικού για τους Ελληνες του εξωτερικού στο Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών, το οποίο είναι επίσης διαθέσιμο και στις δύο γλώσσες. «Εχει αντιληφθεί η κυβέρνηση πόσο σημαντική γέφυρα είναι ο απόδημος ελληνισμός για τη χώρα μας», τονίζει ο κ. Κάρναβος.
«Υπάρχει νόστος», λέει στην «Κ», καταλήγοντας ότι οι περισσότεροι αιτούντες εσχάτως είναι μετανάστες τέταρτης και πέμπτης γενιάς. «Ο κόσμος αναζητεί τις ρίζες του».
