Είχαν περάσει λίγες ώρες από την ανίχνευση του θετικού δείγματος στο κοπάδι του ∆ημήτρη Τριανταφύλλου στο χωριό Πελόπη στη βόρεια Λέσβο. Τα 200 πρόβατα της μονάδας έπρεπε να θανατωθούν και να θαφτούν σε τάφρο με ασβέστη. Ο αφθώδης πυρετός είχε φθάσει στην πόρτα του. «Είμαστε τσακισμένοι, δεν ξέρω τι θα κάνουμε», είπε ο ίδιος στην «Κ». «Το κοπάδι ήταν η ζωή μας. Τα αγαπούσα τα ζώα. Μας είπαν στο τηλέφωνο να ανοίξουμε την τάφρο και ότι πρέπει να είμαστε εκεί παρόντες», είπε η σύζυγός του Κατερίνα Τσεσμετζή. Το πρωί της Πέμπτης το ζευγάρι κατέβηκε στο κέντρο του χωριού με άλλους κτηνοτρόφους και τις οικογένειές τους. Ηταν πελαγωμένοι. Κάποιοι σκληροί, ορεσίβιοι κτηνοτρόφοι ξέσπασαν σε κλάματα. Περπάτησαν μέχρι να τους σταματήσει η αστυνομία έως το σημείο που οδηγεί προς τα μαντριά και τα «σέτια», όπως λένε στη Λέσβο τις αναβαθμίδες, διότι υπήρχε η πληροφορία ότι υγειονομικά κλιμάκια είχαν ανέβει στην Πελόπη για να θανατώσουν τα κοπάδια τους. Οι περισσότεροι ήταν εξοργισμένοι με τον διευθυντή της τοπικής κτηνιατρικής υπηρεσίας, ο οποίος, όπως έλεγαν, είχε εγκρίνει θανατώσεις ζώων πριν ενημερωθούν οι ίδιοι.
Τα κρούσματα
Η Λέσβος στο βορειοανατολικό Αιγαίο απειλείται τις τελευταίες εβδομάδες από τον αφθώδη πυρετό, ένα εξαιρετικά μεταδοτικό ιογενές νόσημα που προσβάλλει κυρίως βοοειδή, αιγοπρόβατα, χοίρους και ορισμένα άγρια δίχηλα ζώα. Εως την Παρασκευή είχαν βεβαιωθεί 17 κρούσματα και επρόκειτο να θανατωθούν περισσότερα από 3.300 ζώα. Η νόσος δεν μεταφέρεται στον άνθρωπο και δεν αποτελεί απειλή για τη δημόσια υγεία. Η απειλή είναι σημαντική για την οικονομία του νησιού, που στηρίζεται κατά κύριο λόγο στην κτηνοτροφία.
Το 2025 η Λέσβος παρήγαγε 52.000 τόνους αιγοπρόβειου γάλακτος κι επίσης το 5%-6% της ελληνικής ΠΟΠ φέτας. Μετά το πρώτο κρούσμα στα μέσα Μαρτίου, επιβλήθηκε αυστηρό lockdown σε όλα τα κτηνοτροφικά προϊόντα – εκτός από τη μετακίνηση ζώων, μέχρι νεωτέρας από τη Λέσβο απαγορεύεται να «βγει» κρέας, γάλα και τυρί. Αυτό συμβαίνει όχι λόγω ακαταλληλότητας των προϊόντων, τα οποία είναι παστεριωμένα, αλλά υπό τον φόβο η νόσος να εξαπλωθεί στην ηπειρωτική χώρα από τα λάστιχα των φορτηγών των μεταφορικών εταιρειών.
Το πρώτο κρούσμα αφθώδους πυρετού εντοπίστηκε στις 16 Μαρτίου στο χωριό Πελόπη σε μεικτή εκτροφή αιγοπροβάτων και βοοειδών. Ενας ιδιώτης κτηνίατρος, που είχε κληθεί για περιστατικό δυστοκίας σε θηλυκό ζώο, παρατήρησε ύποπτα συμπτώματα, όπως έντονη σιελόρροια, βλάβες στις οπλές και χωλότητα. Στις υγειονομικές υπηρεσίες στην Αθήνα σήμανε συναγερμός.
Δόθηκε εντολή ναδημιουργηθεί γύρω από τη μονάδα μια κόκκινη ζώνη ακτίνας τριών χιλιομέτρων κι έπειτα μια δεύτερη ακτίνα δέκα χιλιομέτρων. Εντός της πρώτης, σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, υπάρχουν περισσότερες από 100 εκτροφές αιγοπροβάτων και 40 βοοειδών. Το ζωικό κεφάλαιο ολόκληρης της Λέσβου υπολογίζεται σε 420.000 αιγοπρόβατα και περίπου 5.000 βοοειδή. Τα σφαγεία στο νησί έχουν επίσης κλείσει. Ενόψει των εορτών θα σφάζονταν περίπου 70.000 αιγοπρόβατα, 25.000 εκ των οποίων θα εξάγονταν στην Ιταλία και στην Ισπανία για το Καθολικό Πάσχα.
Το πρωί της Πέμπτης κανένα όχημα δεν περνούσε την κόκκινη ζώνη χωρίς να ψεκαστεί από συνεργεία απολύμανσης στις εισόδους των χωριών. Το φυσικό ανάγλυφο στη βόρεια Λέσβο είναι τραχύ και τα σπίτια των ανθρώπων είναι χτισμένα από πέτρα. «Αφθώδη πυρετό είχαμε ξανά το 1994 στο νησί, όμως τότε θανατώθηκαν μόνο τα θετικά ζώα, όχι ολόκληρα τα κοπάδια», είπε ο Παναγιώτης Αβαγιανός, κτηνοτρόφος από τη Νάπη, χωριό του οποίου τα βοσκοτόπια συνορεύουν με αυτά της Πελόπης. «Ξεκληρίζουν τα κοπάδια, για πολλούς τώρα είναι θέμα επιβίωσης», είπε ο Παναγιώτης Χατζηπαναγιώτης, πρόεδρος του αγροτικού συνεταιρισμού της Νάπης. «Η κτηνιατρική υπηρεσία είχε ζητήσει πολύ καιρό πριν να γίνεται απολύμανση στο λιμάνι, τη βασική πύλη εισόδου στο νησί, όμως δεν συνέβη», πρόσθεσε ο ίδιος. Από τις φάρμες των κτηνοτρόφων της Νάπης ελήφθησαν δείγματα και ανέμεναν με αγωνία τα αποτελέσματα.
Δύσκολη διάγνωση
Την Πέμπτη επισκέφθηκε τη Λέσβο κλιμάκιο κτηνιάτρων της Κομισιόν (EUVET), οι οποίοι ζήτησαν να δουν την εφαρμογή των μέτρων βιοασφάλειας και τη μορφολογία του νησιού. Επισκέφθηκαν τυροκομικές μονάδες, ένα βιομηχανικό σφαγείο και τα σημεία απολύμανσης στο οδικό δίκτυο. Στη βόρεια Λέσβο υπάρχουν κοινοί βοσκότοποι και πολλά ζώα τρέφονται ελεύθερα.
«Τα πρόβατα συνήθως είναι υποκλινικά ή με μηδενικά συμπτώματα κι αυτό κάνει πιο δύσκολη τη διάγνωση. Γίνονται μαζικά εξετάσεις, ώστε να είμαστε βέβαιοι ότι η νόσος θα περιοριστεί στο νησί», είπε στην «Κ» η Μαίρη Γιαννιού, αναπληρώτρια προϊσταμένη της Διεύθυνσης Υγείας των Ζώων της Γενικής Διεύθυνσης Κτηνιατρικής του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης. Η τελευταία φορά που εντοπίστηκε στην Ελλάδα κρούσμα αφθώδους πυρετού ήταν το 2001. «Το νόσημα είναι κατηγορίας Α, επομένως με την πρώτη επιβεβαίωση εστίας απαιτείται άμεση εφαρμογή αυστηρών μέτρων ελέγχου και εκρίζωσης. Ο ιός παραμένει λιγότερο χρόνο στο περιβάλλον από την ευλογιά, όμως είναι πιο επιθετικός», σημείωσε η κ. Γιαννιού.
Οι ειδικοί λένε ότι στην τράπεζα εμβολίων της Κομισιόν υπάρχει απόθεμα δόσεων για τον αφθώδη πυρετό. Πηγές του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης εξηγούν ότι υπάρχουν διαφορετικές στρατηγικές αντιμετώπισης της νόσου. Το περασμένο φθινόπωρο η Γερμανία δεν έκανε εμβολιασμό, αλλά θανάτωσε όλα τα δίχηλα ζώα εντός ζώνης δέκα χιλιομέτρων.
Η Ουγγαρία και η Σλοβακία προχώρησαν σε εμβολιασμό – η Σλοβακία έκανε κατασταλτικό χειρισμό, δηλαδή εμβολίασε όλα τα ζώα μέχρι να τα θανατώσει. Η Κύπρος, από την άλλη, έχει προχωρήσει σε προστατευτικό – προληπτικό εμβολιασμό, κάτι που ζητούν οι κτηνοτρόφοι στη Λέσβο.
Οι ίδιες πηγές του υπουργείου είπαν στην «Κ» ότι όλα τα ενδεχόμενα για τον εμβολιασμό στο νησί παραμένουν ανοιχτά. «Η προτεραιότητά μας είναι διπλή – αφενός ο γρήγορος εντοπισμός της νόσου και αφετέρου η ουσιαστική στήριξη όλων όσοι επηρεάζονται με άμεσες αποζημιώσεις, όπως κάναμε με την ευλογιά», είπε στην «Κ» ο γενικός γραμματέας Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Σπύρος Πρωτοψάλτης, ο οποίος επισκέφθηκε το νησί. Μεταξύ των μέτρων που έχουν ανακοινωθεί είναι η χορήγηση αποζημίωσης στο γάλα που παράγεται στη Λέσβο μετά τις 15 Μαρτίου – το ποσό καταβάλλεται βάσει τιμολογίων στους τυροκόμους, οι οποίοι συνεχίζουν να αγοράζουν από τους κτηνοτρόφους στην τιμή πριν ξεσπάσει η κρίση.
Ενα από τα παλαιότερα τυροκομεία του νησιού είναι του Παναγιώτη Ταστάνη στο χωριό Αγρα. Η σκέψη του τις τελευταίες μέρες είναι στους κτηνοτρόφους, τους μετρημένους προμηθευτές του, όπως λέει, που γνωρίζει καλά για δεκαετίες. «Τα τυριά μας παραμένουν στα ψυγεία και στα ξηραντήρια», είπε στην «Κ». Στη μονάδα του παράγεται με παραδοσιακό τρόπο ΠΟΠ φέτα και λαδοτύρι κι επίσης γραβιέρα. Το 80% της φέτας του κ. Ταστάνη εξάγεται στην Αμερική, όμως τώρα το περίφημο εμπόρευμα θα πρέπει να περιμένει. «Απαγορεύεται να πουλήσουμε ακόμη και τυριά που ωρίμαζαν για μήνες στη μονάδα. Δεν ξέρω αν αυτό έχει λογική, πάντως ολόκληρη η αγορά κάνει ένα βήμα πίσω», ανέφερε.
Από την Τουρκία
Ο ιός του αφθώδους πυρετού που εντοπίστηκε στη Λέσβο, εξηγούν κτηνίατροι, έχει τον ίδιο ορότυπο με αυτόν που έχει ανιχνευτεί τους τελευταίους μήνες στα αντικρινά τουρκικά παράλια. Δεν έχει εξακριβωθεί πώς πέρασε ο ιός στα ελληνικά κοπάδια. Θα μπορούσε να περάσει ακόμη και με κάποιο μολυσμένο πουλί – η ανατολική ακτή του νησιού απέχει μόλις 15-20 χιλιόμετρα από την Τουρκία. Πριν από τα πουλιά, πάντως, από τη μια πλευρά στην άλλη περνούν οι άνθρωποι και τα εμπορεύματα. Τρεις φορές την εβδομάδα υπάρχει ακτοπλοϊκή σύνδεση της Μυτιλήνης με τις πόλεις στα παράλια και οι αφίξεις των τουριστών έχουν αυξηθεί. Οι Τούρκοι γιόρτασαν πρόσφατα το μπαϊράμι και σε ένα τριήμερο ταξίδεψαν στη Λέσβο 1.200 τουρίστες. Μια δεύτερη γραμμή συνδέει τα νησιά του Βορειοανατολικού Αιγαίου με την Καβάλα. Μεταφέρονται στο νησί ζωοτροφές και άλλα εμπορεύματα. Τα ζωντανά ζώα για την ανασύσταση των κοπαδιών κοστίζουν φθηνότερα στην Τουρκία. Δεν υπάρχουν ασφαλή στοιχεία για παράνομη μεταφορά ζώων στη Λέσβο.
