Στις αρχές της δεκαετίας του ’50, χάρη στην επιμονή του καθηγητή Φυσικής του ΕΜΠ Θεόδωρου Κουγιουμζέλη, η Ελλάδα γίνεται ιδρυτικό μέλος στο CERN. Τις διαπραγματεύσεις κάνουν οι καθηγητές Φυσικής Δημήτρης Χόνδρος και Νικόλαος Εμπειρίκος. Η Αμερικανική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας πραγματοποιεί έρευνα και εντοπίζει κοιτάσματα ουρανίου σε Εβρο, Σέρρες και Κιλκίς. Την περίοδο 1954-1955 η κυβέρνηση Παπάγου δημιουργεί την Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας (ΕΕΑΕ). Η Ελλάδα εισέρχεται στην πρωτοβουλία του πρόεδρου Αϊζενχάουερ «Atoms for Peace» και ο ναύαρχος Θάνος Σπανίδης αναλαμβάνει πρόεδρος της ΕΕΑΕ, βάζοντας μπροστά το σχέδιο για τη δημιουργία του Κέντρου Πυρηνικών Ερευνών «Δημόκριτος». Είναι μόλις λίγα χρόνια που η Ελλάδα έχει βγει από τα ερείπια του Εμφυλίου και της γερμανικής κατοχής, όμως κάνει τα πρώτα βήματα για το πέρασμα στην ατομική εποχή.
Ο Αχιλλέας Χεκίμογλου στο βιβλίο «Ατομική Εποχή – Πυρηνική Ενέργεια, Αντιδραστήρες και Ουράνιο στην Ελλάδα του 20ού αιώνα» (εκδ. Παπαδόπουλος) παραδίδει μια εξαντλητική μελέτη με σπαρταριστό παρασκήνιο και άγνωστα ντοκουμέντα, η οποία βασίστηκε σε σειρά συνεντεύξεων και έρευνα σε ελληνικά και ξένα αρχεία. Από την έρευνα αποκαλύπτεται ότι υπήρξαν στην Ελλάδα πολλά ορόσημα, λάθη και χαμένες ευκαιρίες.
1955-1960. Η «ατομική βασίλισσα»
Το δεύτερο μισό της δεκαετίας του ’50, η Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας επιλέγει την AMF ως προμηθευτή του αντιδραστήρα του «Δημόκριτου». Η ΔΕΗ στέλνει στελέχη της στην Αμερική για μετεκπαίδευση στην πυρηνική ενέργεια και ο Πρόδρομος Μποδοσάκης – Αθανασιάδης εκδηλώνει ενδιαφέρον για την αξιοποίηση του ουρανίου στην Ελλάδα. Την ίδια περίοδο ξεκινάει η κατασκευή του «Δημόκριτου». Η βασίλισσα Φρειδερίκη κάνει περιοδεία στα μεγαλύτερα πυρηνικά εργαστήρια των ΗΠΑ –το περιοδικό ΤΙΜΕ τη χαρακτηρίζει «Ατομική Βασίλισσα»– και δικτυώνεται με την πυρηνική ελίτ των ΗΠΑ.
1961. Πατάμε το κουμπί
Στο βιβλίο του Χεκίμογλου υπάρχει μια ημερομηνία-ορόσημο. Στις 27 Ιουλίου 1961, στις 9.41 μ.μ., ο αντιδραστήρας του «Δημόκριτου» καθίσταται κρίσιμος, μπαίνει σε λειτουργία και η Ελλάδα περνάει στην ατομική εποχή. «Ο Θέμις Κανελλόπουλος αναλαμβάνει επιστημονικός διευθυντής του ερευνητικού κέντρου. Συνάπτει διεθνείς συνεργασίες και προωθεί τη δημιουργία Κέντρου Ανωτέρων Φυσικών Σπουδών, το οποίο τελεί υπό την προστασία της Φρειδερίκης και προσφέρει μεταπτυχιακές σπουδές, σπάζοντας το πανεπιστημιακό μονοπώλιο», σημειώνει προς την «Κ» ο συγγραφέας. «Παράλληλα με τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις, η Αθήνα συζητάει την ένταξή της στο Euratom. Ο “Δημόκριτος” παράγει ραδιοϊσότοπα και σχεδιάζει εφαρμογές πυρηνικής τεχνολογίας για χρήση στη βιομηχανία, στις κατασκευές και στη γεωργία».
1964. Αθήνα καλεί Λονδίνο
Η κυβέρνηση της Ενώσεως Κέντρου απομακρύνει τον Σπανίδη από τον «Δημόκριτο» και τον αντικαθιστά με τον καθηγητή Λεωνίδα Ζέρβα. Αρχίζει έτσι το «ξήλωμα» του ερευνητικού κέντρου ως αντίδραση στη βασιλική υποστήριξη. Ο Θέμις Κανελλόπουλος αποχωρεί. Οι Αμερικανοί προτείνουν εργοστάσιο που συνδυάζει πυρηνική ενέργεια και αφαλάτωση. Ο υπουργός Βιομηχανίας Ιωάννης Τούμπας ξεκινάει απευθείας διαπραγματεύσεις με τους Αγγλους για προμήθεια πυρηνικού εργοστασίου, παρακάμπτοντας τη ΔΕΗ, όμως η διαπραγμάτευση με το Λονδίνο «παγώνει».
1967. Καπνά αντί πυρηνικών
Ο δικτάτορας Παπαδόπουλος αναλαμβάνει την αρμοδιότητα της ΕΕΑΕ. Αρχίζει διαπραγμάτευση μεταξύ της χούντας και των Αγγλων για μια συμφωνία ανταλλαγής καπνών με πυρηνικό εργοστάσιο, η οποία καταρρέει. O OHE χρηματοδοτεί έρευνες για ουράνιο στην Ελλάδα και η ΔΕΗ προβλέπει εκείνη την εποχή ότι το 2000 η μισή ενέργεια στη χώρα θα παράγεται από 15 πυρηνικές μονάδες. Η ΔΕΗ συμβάλλεται με την EximBank και την Bechtel για τη δημιουργία πυρηνικής μονάδας. Την ίδια περίοδο γεννιέται το ελληνικό αντιπυρηνικό κίνημα στο Λαύριο, για να ακολουθήσει η πρώτη ενεργειακή κρίση.
1974-1981. Λευκή Βίβλος και σχέδια
Η κυβέρνηση εθνικής ενότητας ανατρέπει τις χουντικές συμβάσεις και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής θεσπίζει το Εθνικό Συμβούλιο Ενέργειας (ΕΣΕ), στο οποίο τοποθετεί πρόεδρο τον καθηγητή του ΜΙΤ Ηλία Γυφτόπουλο. «Το ΕΣΕ εκπονεί την πρώτη Λευκή Βίβλο για την ενέργεια, προβλέποντας ισχυρό μερίδιο πυρηνικών σταθμών. Οι έρευνες για ουράνιο πυκνώνουν, ενώ ενισχύεται το αντιπυρηνικό κίνημα», σημειώνει ο κ. Χεκίμογλου. «Το πυρηνικό πρόγραμμα προβλέπει μια νέα πυρηνική μονάδα κάθε χρόνο από το 1987 και η Ebasco αναλαμβάνει σύμβουλος της ΔΕΗ. Οι σεισμοί του 1981 προκαλούν ανησυχίες για τη δυνατότητα εγκατάστασης πυρηνικού σταθμού. Η Ebasco προτείνει τη Λάρισα και την Κάρυστο ως πιθανότερες περιοχές δημιουργίας πυρηνικού σταθμού».
1981-1986. Στροφή στο αέριο
Η πρώτη κυβέρνηση Παπανδρέου τερματίζει τη σύμβαση της Ebasco και «παγώνει» το πυρηνικό πρόγραμμα, ωστόσο συνεχίζει τις έρευνες για το ουράνιο. Η ΔΕΗ αφαιρεί την πυρηνική ενέργεια από τον σχεδιασμό της. Στη Δράμα το ΙΓΜΕ δημιουργεί μονάδα επεξεργασίας ουρανίου. Ακολουθεί το δυστύχημα του Τσερνόμπιλ, το 1986, το οποίο ενταφιάζει κάθε ιδέα χρήσης της πυρηνικής ενέργειας. Η Αθήνα υπογράφει συμφωνίες με την ΕΣΣΔ και την Αλγερία για τη χρήση του φυσικού αερίου, το οποίο αντικαθιστά την πυρηνική ενέργεια στον σχεδιασμό της χώρας.
2026. Με το βλέμμα στο 2050
Η κουβέντα ανοίγει ξανά σήμερα, μετά την τοποθέτηση του Κυριάκου Μητσοτάκη στη Σύνοδο του Παρισιού ότι οι μικροί αντιδραστήρες (SMR) μπορούν να καλύψουν την αυξανόμενη ζήτηση ηλεκτρικού ρεύματος και να βοηθήσουν την Ελλάδα να απεξαρτηθεί από τον άνθρακα. «Παρά το γεγονός ότι έχουν δρομολογηθεί από την αγορά μεγάλες επενδύσεις σε αποθήκευση και δίκτυα που θα καταστήσουν τις ΑΠΕ ακόμη πιο ισχυρές, στηριζόμαστε για το καύσιμο βάσης στο φυσικό αέριο, το οποίο είναι ευμετάβλητο στις γεωπολιτικές αναταραχές. Το αυξημένο κόστος επωμίζονται τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις της χώρας, ενώ επιβαρύνεται δυσανάλογα και το ισοζύγιο πληρωμών της χώρας», λέει στην «Κ» ο Αχιλλέας Χεκίμογλου. Ο ίδιος σημειώνει ότι η ελληνική γεωγραφική και παραγωγική ιδιοσυστασία μπορεί πράγματι να αποτελέσει ώριμο έδαφος για τους SMR, καθώς βιομηχανικές περιοχές, μη διασυνδεδεμένες περιοχές ή μεγάλα κέντρα κατανάλωσης ενδεχομένως είναι κατάλληλα για να υποδεχθούν τέτοιες επενδύσεις.
