H Δανάη είχε μόλις πάρει την απόφαση να προχωρήσει σε δωρεά ωαρίων όταν της τηλεφώνησε η σκηνοθέτις Μαίρη Μπουλή. Δεν γνωρίζονταν. Από κοινούς γνωστούς είχε μάθει πως είχε μόλις ξεκινήσει την ιατρική διαδικασία. Eτσι βρέθηκαν ένα απόγευμα στο διαμέρισμά της στην πλατεία Βικτωρίας. Εκεί, στον καναπέ, κάτω από μια μεγάλη αφίσα του Βαν Γκογκ, η Δανάη της εξήγησε πως αφορμή στάθηκε η εμπειρία –ή μάλλον η ταλαιπωρία– μιας καλής φίλης της, που προσπαθούσε να μείνει έγκυος με εξωσωματικές. Ηθελε να βοηθήσει άλλες γυναίκες που περνούσαν αντίστοιχες δυσκολίες. Καθοριστικό, όμως, ήταν το οικονομικό κίνητρο. Παρότι βάσει νόμου δεν πληρώνεσαι, η Δανάη είχε συμφωνήσει να «αποζημιωθεί».
Δουλειές και χρέη
Η 25χρονη τότε Δανάη είχε μετακομίσει στην Αθήνα μόλις δύο χρόνια νωρίτερα. Εχοντας μεγαλώσει στο Ηράκλειο Κρήτης και στη συνέχεια ζήσει στην Πάτρα, όπου σπούδασε θεατρολογία, απολάμβανε τη ζωή στην πρωτεύουσα, τα έξοδα όμως ήταν πολλά. Εκείνο το διάστημα ετοιμαζόταν να δώσει κατατακτήριες εξετάσεις για την Ανώτερη Σχολή Χορού του Ωδείου Αθηνών και παράλληλα με τα μαθήματα χορού και τις οντισιόν έκανε διάφορες δουλειές – πολλές φορές και τρεις ταυτόχρονα.
Σερβιτόρα σε μπαρ, πωλήτρια σε μαγαζί ρούχων, διαχείριση κάποιων διαμερισμάτων Airbnb (καθαριότητα και υποδοχή), ενώ τελευταία έχει γίνει ανιματέρ σε παιδικά πάρτι. Με τα 1.700 ευρώ που θα έπαιρνε από τη δωρεά ωαρίων είχε υπολογίσει πως θα ξεχρέωνε τα 550 ευρώ που είχε δανειστεί για να μετακομίσει, θα έπαιρνε μια καινούργια συσκευή τηλεφώνου, ένα πλυντήριο πιάτων, ενώ θα πλήρωνε και τους λογαριασμούς της ΔΕΗ (300 ευρώ). Ηθελε να κάνει και ένα τατουάζ, αλλά, ενόψει των κατατακτήριων εξετάσεων χορού, αποφάσισε να το αναβάλει.
Η Μαίρη της εξήγησε πως έκανε έρευνα για το θέμα, με σκοπό να κάνει κάποια στιγμή ένα ντοκιμαντέρ. Είχε ήδη συναντήσει και ηχογραφήσει τις εμπειρίες δέκα γυναικών. Είχαν όμως όλες ήδη ολοκληρώσει τη διαδικασία και για την ταινία ήθελε να παρακολουθήσει κάποια από την αρχή. «Θα το σκεφτόσουν;», τη ρώτησε. Η Δανάη είπε αμέσως ναι. «Σίγουρα βοήθησαν οι σπουδές μου και η εμπειρία μου με τις παραστατικές τέχνες, όπου έχεις έκθεση», εξηγεί. «Ισως ένιωσε πως η κάμερα λειτουργούσε σαν ασπίδα προστασίας», προσθέτει η Μαίρη. «Οτι ο γιατρός θα την προσέξει περισσότερο επειδή καταγράφεται η όλη διαδικασία».
Ενέσεις με το «καλημέρα»
Κάπως έτσι, πάντως, ξεκίνησαν και την ακολούθησε σε κάθε βήμα της διαδικασίας. Αν και είχε προηγηθεί και ένα «επεισόδιο» που δεν είχαν προλάβει να καταγράψουν. Μια κακή εμπειρία από μια άλλη κλινική. «Δεν μου έκαναν καν εξετάσεις αίματος, ήθελαν να μου κάνουν ενέσεις με το καλημέρα», θυμάται. Το ντοκιμαντέρ ξεκινάει όταν βρίσκει ένα δεύτερο γιατρό, ο οποίος της παίρνει το ιστορικό και την παροτρύνει να φέρει και τη συγκάτοικό της, αλλά και τις γυναίκες της κινηματογραφικής ομάδας για να κάνουν και εκείνες δωρεά.
Μπίζνες χωρίς έλεγχο – Είναι ξεκάθαρο πως όλο αυτό είναι business», λέει η σκηνοθέτις Μαίρη Μπουλή. Οπως σημειώνει, «δεν υπάρχει, στην πραγματικότητα, έλεγχος για το τι συμβαίνει στις εξωσωματικές, πόσο μάλλον για το τι συμβαίνει στις δότριες.
Τον πρώτο καιρό υπήρχαν στιγμές που έκανε δεύτερες σκέψεις. «Και εάν το μωρό που θα γεννηθεί από τα ωάριά μου πάρει τις ανασφάλειές μου;», λέει μισοαστειευόμενη. Ξεπερνάει όμως τους όποιους ενδοιασμούς, θεωρώντας πως η διαδικασία δεν θα είναι περίπλοκη σωματικά, ούτε ψυχολογικά. «Δεν κοστίζει τίποτα», λέει στην κάμερα – αυτός είναι και ο τίτλος του ντοκιμαντέρ. Η πεποίθησή της, όμως, αυτή ανατρέπεται στην πορεία της ταινίας.
Η Δανάη δεν το κρύβει, ούτε κρύβεται. Στο καμαρίνια του Ρεξ, όπου συμμετείχε τότε στην κατάληψη του θεάτρου, κάνει ενέσεις ορμονών στην κοιλιά μπροστά στις φίλες της. Εκείνες έχουν πολλές ερωτήσεις για τη διαδικασία και το πώς επηρεάζεται η ίδια – οι περισσότερες είχαν σκεφτεί να το κάνουν και εκείνες. «Εγώ δεν ξέρω αν θέλω να γίνω μητέρα και ο γιατρός με παροτρύνει να καταψύξω τα ωάριά μου», σχολιάζει μια φίλη της. «Αμα είχες να δώσεις 5.000 ευρώ, καλά θα ήταν», απαντάει η Δανάη.
Η εμπορευματοποίηση της διαδικασίας είναι κάτι που επανέρχεται στην ταινία. «Είναι ξεκάθαρο πως όλο αυτό είναι business», τονίζει η σκηνοθέτις. «Η Δανάη πήρε 1.700 ευρώ. Μια γυναίκα που θα χρησιμοποιήσει μόνο κάποια από τα ωάρια της δότριας μπορεί να πληρώσει και 7.000 ευρώ για έναν κύκλο. Προφανώς κάποιοι βγάζουν τεράστιο κέρδος», σημειώνει. Την ίδια στιγμή, η έρευνά της έδειξε πως η νομοθεσία είναι «χαλαρή». Η Ελλάδα είναι η 6η χώρα σε εξωσωματικές παγκοσμίως – με πάνω από 15.000 κύκλους υποβοηθούμενης αναπαραγωγής τον χρόνο. «Δεν υπάρχει, στην πραγματικότητα, έλεγχος για το τι συμβαίνει στις εξωσωματικές, πόσο μάλλον για το τι συμβαίνει στις δότριες».
Στο άγνωστο, χωρίς ChatGPT – Είναι μέρες που βλέπω μια πεταλούδα και κλαίω. Τα νιώθω όλα πολύ πιο έντονα», περιγράφει σε μια σκηνή η Δανάη. «Το πρόβλημα είναι πως όταν ξεκινούσα, δεν ήξερα τι θα αντιμετωπίσω. Δεν υπήρχε καν το ChatGPT.
Οι παρενέργειες
Οσο η Δανάη προχωράει με τις ενέσεις, βλέπουμε πώς επηρεάζεται. Κάποιες ημέρες λέει πως νιώθει χάλια και θέλει να κάνει εμετό, κοιμάται μέχρι αργά το μεσημέρι και δυσκολεύεται στη δουλειά της. Επίσης παρατηρεί πως η ψυχολογία της αλλάζει από τη μια στιγμή στην άλλη. «Είναι μέρες που βλέπω μια πεταλούδα και κλαίω. Τα νιώθω όλα πολύ πιο έντονα», περιγράφει. «Το πρόβλημα είναι πως όταν ξεκινούσα, δεν ήξερα τι θα αντιμετωπίσω. Δεν υπήρχε καν το ChatGPT», σημειώνει γελώντας.
Η Μαίρη παραδέχεται πως η ιδέα της ταινίας ξεκίνησε επειδή και η ίδια σκεφτόταν να γίνει δότρια. Δεν έβρισκε όμως ενημέρωση, παρά μόνον κάποιες διαφημίσεις και επιφανειακές περιγραφές που δεν την κάλυπταν. «Ηθελα όμως να ξέρω αναλυτικά τι θα σήμαινε όλο αυτό για το σώμα μου. Από τις δέκα γυναίκες που είχα μιλήσει στο πλαίσιο της έρευνάς μου, μόνο δύο δεν είχαν κανένα θέμα. Οι υπόλοιπες είχαν ταλαιπωρηθεί. Υπήρχε μια κοπέλα που είχε βγάλει τρεις κύστες, είχε αιμορραγίες και είχε μπει στα επείγοντα μετά τη διαδικασία».
Η Δανάη, για καιρό μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας, δεν ήταν ο εαυτός της. Ενιωσε πως κάτι είχε διαταραχθεί. Σωματικά αλλά και ψυχολογικά. Της πήρε καιρό να αντιληφθεί τι ακριβώς είχε συμβεί. Αυτό επηρέασε και την ταινία. «Χωρίς να το έχουμε συζητήσει, νιώθαμε και οι δύο πως δεν ήταν έτοιμη να αξιολογήσει πλήρως την εμπειρία», σημειώνει η Μαίρη. Δύο χρόνια μετά την ωοληψία, σε μια φορτισμένη σκηνή, η 27χρονη πλέον Δανάη μιλάει ανοικτά για τη συμπεριφορά του γιατρού και το πώς την έκανε να νιώσει. «Αναρωτιόμουν για καιρό εάν ήμουν εγώ τρελή που ένιωθα περίεργα. Κατέληξα, όμως, πως οτιδήποτε σε κάνει να νιώσεις άβολα, απλώς δεν είναι Ο.Κ.».
Με την κάμερα στο ιατρείο
Καθ’ όλη τη διάρκεια της κινηματογράφησης υπήρχαν αμήχανες στιγμές στο ιατρείο – κάποιες από αυτές μπήκαν στην ταινία. Οπως όταν ο γιατρός συνεχίζει να της μιλάει ενώ το εργαλείο του υπερήχου είναι ακόμη μέσα στο σώμα της Δανάης ή όσο εκείνη παραμένει στην καρέκλα της εξέτασης. Η Δανάη αρχικά δεν αντιδρά, αλλά ύστερα από λίγα λεπτά τον διακόπτει και του ζητάει «να τα πουν καλύτερα στο γραφείο του». Αλλη στιγμή, τελειώνοντας την εξέταση, της ζητάει να του κάνει «το θεατρικό της σταυροπόδι» και τη ρωτάει εάν μπορεί να τη φωτογραφίσει «αλλά από το μπούτι και κάτω».
«Ηταν περιστατικά που τα είχαμε σχολιάσει ήδη από τότε», σημειώνει η Μαίρη. Υπήρχε όμως έκτοτε και μια άλλη διάσταση που τις είχε προβληματίσει. «Προφανώς θεωρείς ότι είναι λάθος ένας γυναικολόγος να κάνει τέτοια σχόλια και θεωρείς ότι εάν αυτό συμβεί μπροστά σου, θα πεις κάτι. Αλλά μετά συνέβη αυτό μπροστά μου και εγώ απλώς κρατούσα την κάμερα και συνέχιζα να γράφω. Νομίζω εκείνη την ώρα σε πιάνει ένα “πάγωμα” και λες αυτό τώρα όντως το άκουσα; Και δεν αντιδράς».
Η ίδια δεν είχε καμία αμφιβολία για το εάν αυτές οι σκηνές έπρεπε να μπουν στην ταινία ή όχι (έκανε μόλις πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης). «Ο γιατρός είχε δώσει τη συγκατάθεσή του και ήξερε πως οι συναντήσεις καταγράφονταν. Προφανώς δεν αντιλαμβάνεται καν πόσο ακατάλληλη ήταν η συμπεριφορά του. Υπάρχει μια γενιά για την οποία αυτό θεωρείται ΟΚ», λέει η Μαίρη. Η Δανάη διαφωνεί: «Και νεότεροι άνδρες μπορεί να κάνουν ακριβώς το ίδιο». Ως προς τη δική της συμπεριφορά, θα ήθελε να είχε απαντήσει κάτι. «Πολλές φορές όμως χρειάζεται χρόνος για να αντιδράσεις. Επίσης, στη δική μου περίπτωση υπήρχε και η οικονομική ανάγκη και ίσως και γι’ αυτό να μην είπα εκείνη τη στιγμή κάτι». Παρ’ όλα αυτά, χαίρεται που ανοίγει αυτός ο διάλογος, γιατί όποια το δει, την επόμενη φορά θα είναι πιο έτοιμη να αντιδράσει.
Σκηνοθεσία | Μαίρη Μπουλή
Παραγωγή | Λεωνίδας Λιάμπεης (Long Run Productions), ΕΡΤ
Με την υποστήριξη του | ΕΚΚΟΜΕΔ
Διεύθυνση φωτογραφίας | Ασημίνα-Λυδία Διονυσοπούλου, Γεωργία Αρβανίτη
Μοντάζ | Γιώργος Τσάπης
Πρωτότυπη μουσική | DJ ASTERIX
Ηχοληψία | Αλκαίος Νικολάου-Μιχαήλ, Μαρίνος Σπαγουλάκης
Color Correction | Μαρία Τζωρτζάτου
Sound Design | Χαρά Κωνσταντάρα
Animation | Αγης Ρόμπολας
Title Design | Εύα Παπαγιάννη
VFX | Midnight VFX, Κώστας Σαρδέλης, Παντελής Αναστασιάδης
Υποτιτλισμός | Αλεξάνδρα Δυράνη-Μαούνη
Σχεδιασμός Αφίσας | Theodore Duck
