Η πρώτη ανάρτηση στο Facebook έγινε στις 5 Μαρτίου. Ο Δημήτρης Κωστόπουλος, πρώην εφέτης και σύμβουλος Επικρατείας, έγραψε ότι η 57χρονη ανιψιά του Σοφία Χρηστίδου, καθηγήτρια αγγλικών στο 3ο Λύκειο Θεσσαλονίκης, νοσηλευόταν στην εντατική του νοσοκομείου «Παπαγεωργίου» έπειτα από βαρύ εγκεφαλικό επεισόδιο. Απέδωσε την κατάσταση της υγείας της στη στενοχώρια της επειδή από τη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης την είχαν παραπέμψει σε υγειονομική επιτροπή για να κριθεί εάν μπορούσε να συνεχίσει τη διδασκαλία στην τάξη. «Τη μετέτρεψε από θύμα σε θύτη», έγραψε ο πρώην δικαστικός για τη διευθύντρια του σχολείου. «Διαστρέφοντας σε προβληματική διδασκαλία το μαθητικό μπούλινγκ εναντίον της».
Δύο ημέρες αργότερα γνωστοποίησε ότι η συγγενής του πέθανε. Η νέα ανάρτηση για τον θάνατο της καθηγήτριας διαδόθηκε ευρέως, προκάλεσε αντιδράσεις, οδήγησε στη διενέργεια Ενορκης Διοικητικής Εξέτασης, ενώ ο προϊστάμενος της Εισαγγελίας Εφετών Θεσσαλονίκης Λεωνίδας Νικολόπουλος ζήτησε να ξεκινήσει προκαταρκτική εξέταση από την Εισαγγελία Πρωτοδικών, για να διερευνηθεί εάν στοιχειοθετούνται τυχόν ποινικά αδικήματα.
Το χρονικό
Τι είχε προηγηθεί; Στις 6 Φεβρουαρίου, σε τρισέλιδη επιστολή της προς τις αρμόδιες διευθύνσεις εκπαίδευσης και το υπουργείο Παιδείας η Σοφία Χρηστίδου ανέφερε ότι συγκεκριμένες μαθήτριες ενός τμήματος της είχαν πετάξει μπουκάλια και ένα βιβλίο, την εξύβρισαν, την απώθησαν και προκαλούσαν εκκωφαντικό θόρυβο στην αίθουσα. Εγραψε ότι είχαν ήδη ξεκινήσει συνεδρίες με ψυχολόγο στο σχολείο. Μεταξύ άλλων η καθηγήτρια πρότεινε στην επιστολή της ως μέτρα ασφαλείας την παρουσία δύο αστυνομικών στο σχολείο και την εγκατάσταση σαρωτών σώματος και συστημάτων ακτίνων Χ για να ελέγχονται οι μαθητές κατά την είσοδό τους.
Ο Χαράλαμπος Αποστολίδης, δικηγόρος της οικογενείας της θανούσης, υποστηρίζει ότι η παραπομπή της στην υγειονομική επιτροπή δεν έγινε βάσει της προβλεπόμενης διαδικασίας και προτίθεται να στραφεί νομικά κατά των αρμοδίων για παράβαση καθήκοντος. Σύμφωνα με πληροφορίες της «Κ», οι διενεργούντες την ΕΔΕ έχουν στη διάθεσή τους 16 έγγραφα τα οποία αναμένεται να φωτίσουν πτυχές της υπόθεσης. Σε αυτά, εκτός από την επιστολή της καθηγήτριας, φέρεται να περιλαμβάνονται αναφορές που είχαν κάνει διευθυντές και άλλων σχολείων στα οποία είχε υπηρετήσει η θανούσα, καθώς και αναφορές γονέων οι οποίες παρουσιάζουν διαφορετικές εκδοχές για όσα συνέβησαν εντός της τάξης στη Θεσσαλονίκη, έως και καταγγελίες για αντιπαιδαγωγική συμπεριφορά.
Στο πλαίσιο της ΕΔΕ θα διερευνηθεί το πλήρες ιατρικό ιστορικό της άτυχης καθηγήτριας για να τεκμηριωθεί εάν είχε λάβει κάποια γνωμάτευση από Κέντρο Πιστοποίησης Αναπηρίας προτού παραπεμφθεί στην υγειονομική επιτροπή. Παράλληλα, άτομο από το φιλικό περιβάλλον της ανέφερε ότι στις 6 Φεβρουαρίου είχε συγκληθεί ο σύλλογος διδασκόντων για να συζητηθεί το θέμα παρουσία και των γονέων των μαθητριών. Δεν είναι γνωστό στην «Κ» το αποτέλεσμα αυτής της συνάντησης, ούτε εάν επιβλήθηκε και κάποιο μέτρο σε μαθητές.
Οσο οι πτυχές αυτής της υπόθεσης παραμένουν υπό διερεύνηση, αναδεικνύεται ένα ευρύτερο ζήτημα που διαχρονικά απασχολεί σχολικές μονάδες ανά τη χώρα: Τι γίνεται όταν μέσα στην αίθουσα χάνεται ο έλεγχος; Εκπαιδευτικοί, σχολικοί σύμβουλοι και άνθρωποι που έχουν περάσει από θέσεις ευθύνης μιλούν στην «Κ» για τις δυσκολίες διαχείρισης έκρυθμων καταστάσεων και για τα κενά του συστήματος.
«Διορίζεσαι και πέφτεις σε έναν ωκεανό. Δεν σε προετοιμάζει κανείς για το τι θα συναντήσεις στην πράξη», λέει στην «Κ» η συνταξιούχος εκπαιδευτικός Αγγελική Γιαννάτου, η οποία υπήρξε για χρόνια διευθύντρια γυμνασίου στον Ασπρόπυργο. Θυμάται ότι στη δική της περίπτωση, στα πρώτα της χρόνια στο επάγγελμα, βρέθηκε αντιμέτωπη με ιδιαίτερα τεταμένο κλίμα όταν χρειάστηκε να αντικαταστήσει μια καθηγήτρια αγγλικών σε σχολείο του Κορυδαλλού.
Επιβιώνουν όσοι μπορούν – «Λείπει αυτή η εκπαίδευση στη διαχείριση συγκρούσεων και γι’ αυτό όσοι μπορούν επιβιώνουν μέσα στην αίθουσα, ενώ οι υπόλοιποι περιμένουν να περάσουν τα χρόνια μέχρι τη συνταξιοδότηση», λέει η Αγγελική Γιαννάτου, η οποία υπήρξε για χρόνια διευθύντρια γυμνασίου στον Ασπρόπυργο.
«Ηταν σαν θηριοτροφείο, έκαναν απίστευτη φασαρία τα παιδιά και το ίδιο πρόβλημα είχαν κι άλλοι συνάδελφοι, μεγαλύτεροι σε ηλικία. Οι θεωρητικές γνώσεις και τα πτυχία δεν σου μαθαίνουν πώς να διαχειρίζεσαι την τάξη. Λείπει αυτή η εκπαίδευση στη διαχείριση συγκρούσεων και γι’ αυτό όσοι μπορούν επιβιώνουν μέσα στην αίθουσα, ενώ οι υπόλοιποι περιμένουν να περάσουν τα χρόνια μέχρι τη συνταξιοδότηση».
Σχολικός σύμβουλος σε περιοχή της Πελοποννήσου ο οποίος μίλησε στην «Κ» αναφέρει ότι είναι «ακραία κατάσταση να βασανίζεται ένας εκπαιδευτικός και να μη βρίσκεται συμπαράσταση ή βοήθεια. Υπάρχουν καθηγητές που δυσκολεύονται να διαχειριστούν την τάξη. Στις περισσότερες περιπτώσεις παρεμβαίνει ο διευθυντής, που θέτει τα όρια και τους κανόνες». Στη δική του περίπτωση, έχει ζητηθεί από εκπαιδευτικούς που είχαν καρδιοπάθειες ή καρκίνο να περάσουν από υγειονομική επιτροπή για να βρεθούν σε άλλο πόστο και να μην πιέζονται εντός της σχολικής αίθουσας.
«Σε ένα σχολείο, δυστυχώς, ο εκφοβισμός μπορεί να αφορά όλα τα ζεύγη των σχέσεων», παρατηρεί η Αννα Μπαφίτη, η οποία υπήρξε υπεύθυνη του συμβουλευτικού σταθμού νέων δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στη Φλώρινα και πλέον είναι διευθύντρια σε γυμνάσιο της πόλης. Οπως επισημαίνει, όταν χάνεται ο έλεγχος στο σχολείο υπάρχουν τέσσερις πλευρές που εμπλέκονται: οι γονείς, τα παιδιά, οι εκπαιδευτικοί και η διεύθυνση του σχολείου. Εξηγεί ότι το πλαίσιο ανά περίπτωση μπορεί να γίνει δυσλειτουργικό για διαφόρους λόγους.
Τι πρέπει να γίνει – «Να ερμηνευθούν αυτές οι συμπεριφορές, να επιδιωχθεί η καλλιέργεια της ενσυναίσθησης και φυσικά να μην περνάει από το μυαλό των μαθητών ότι συμπεριφορές που ξεφεύγουν από τους κανόνες θα μένουν χωρίς συνέπειες», τονίζει η Αννα Μπαφίτη, διευθύντρια σε γυμνάσιο της Φλώρινας
Οι γονείς μπορεί να μην αποδέχονται ότι το παιδί τους δεν ακολουθεί τους κανόνες λόγω ελλιπούς κοινωνικοποίησης από το σπίτι και να απορρίπτουν την ανάληψη ευθύνης και τη συνεργασία για οποιαδήποτε παρεκκλίνουσα συμπεριφορά στο σχολείο. «Μπορεί να υπάρχουν εκπαιδευτικοί που είναι ευάλωτοι ή διευθυντές απρόθυμοι να παράσχουν υποστήριξη», σημειώνει, διευκρινίζοντας ότι δεν σχολιάζει το περιστατικό στη Θεσσαλονίκη, καθώς ακόμη δεν υπάρχει αποκρυσταλλωμένη γνώση για τα γεγονότα.
Οπως και στην περίπτωση του εκφοβισμού από ανήλικο σε ανήλικο, είναι σημαντική η συνεργασία της διεύθυνσης και του συλλόγου διδασκόντων με παιδιά, γονείς, υποστηρικτικές δομές. «Να ερμηνευθούν αυτές οι συμπεριφορές, να επιδιωχθεί η καλλιέργεια της ενσυναίσθησης και φυσικά να μην περνάει από το μυαλό των μαθητών ότι συμπεριφορές που ξεφεύγουν από τους κανόνες θα μένουν χωρίς συνέπειες», τονίζει η κ. Μπαφίτη. «Τα όρια είναι αναγκαία έκφανση της αγάπης».
Οι σύμβουλοι
Η Δήμητρα Σκούφη υπήρξε διευθύντρια σε λύκεια και προϊσταμένη Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης σε σχολικές μονάδες της Δυτικής Αττικής. Στο σκέλος του ελέγχου των μαθητών λέει ότι στα μέτρα που προβλέπονται περιλαμβάνεται η επίπληξη, η ωριαία απομάκρυνση από την αίθουσα, οι αποβολές δύο ή τριών ημερών, ή αλλαγή σχολικού περιβάλλοντος, ανάλογα με την περίσταση. Πώς υποστηρίζεται, όμως, ο ίδιος ο εκπαιδευτικός όταν βρίσκεται σε ευάλωτη θέση; Οπως εξηγεί η κ. Σκούφη, εάν κάποιος εκπαιδευτικός αδυνατεί να λειτουργήσει μέσα στην τάξη, ο διευθυντής μπορεί να καλέσει τους συμβούλους Παιδαγωγικής Καθοδήγησης και Ειδικότητας για να δώσουν συγκεκριμένες οδηγίες και κατευθύνσεις.
Εάν δεν αποδώσει ούτε αυτή η προσέγγιση, ο εκπαιδευτικός μπορεί να ζητήσει ο ίδιος την τοποθέτησή του σε άλλο σχολείο ή διαφορετική υπηρεσία. Ωστόσο, εάν δεν επιθυμεί να μετακινηθεί και αδυνατεί να επιτελέσει τον ρόλο του, τότε μπορεί να ξεκινήσει ΕΔΕ από την ανώτερη ιεραρχικά βαθμίδα, στην οποία θα κληθούν να ακουστούν όλες οι πλευρές. Ανάλογα με το πόρισμα, μπορεί να προταθεί η παραπομπή του εκπαιδευτικού σε υγειονομική επιτροπή.
Η κ. Σκούφη θυμάται ένα παλαιότερο περιστατικό που κλήθηκε να διαχειριστεί. Είχε ενημερωθεί για την αδυναμία εκπαιδευτικού να σταθεί μέσα σε μία τάξη. Αφού έλαβε τις εκθέσεις των συμβούλων, κάλεσε την καθηγήτρια για να βρουν λύση από κοινού. «Δεν μπορείς έναν άνθρωπο που δεν έχει στοιχεία ιατρικού ιστορικού στον φάκελό του να τον βγάλεις από μία τάξη, παρά να δώσεις οδηγίες», λέει. Εκείνη η εκπαιδευτικός δεν ήθελε να αποσπαστεί σε άλλη υπηρεσία, το θεωρούσε υποτιμητικό. Τελικά επέλεξε η ίδια να αλλάξει σχολείο. Αργότερα προέκυψαν και εκεί ζητήματα.
Σε άλλη περίπτωση, η κ. Σκούφη κλήθηκε από διευθυντή γυμνασίου να παρέμβει σε τάξη όπου είχε χαθεί ο έλεγχος από την καθηγήτρια. «Ακούσαμε τη βαβούρα από το ισόγειο και η αίθουσα ήταν στον δεύτερο όροφο», θυμάται. «Ανοιξα την πόρτα και η καθηγήτρια κρυβόταν από πίσω. Αδυνατούσε να προσφέρει αυτό το έργο». Συζήτησαν με τους μαθητές και έπειτα από καιρό η εκπαιδευτικός αποφάσισε να φύγει από το σχολείο και να αναλάβει πόστο σε γραφείο.
«Αδυνατούντες»
Στην εκπαιδευτική κοινότητα υπάρχει ο όρος «αδυνατούντες» για όσους δεν δύνανται να ασκήσουν διδακτικό έργο, στην πλειονότητα των περιπτώσεων λόγω διαφόρων ιατρικών παθήσεων ή λόγω ψυχολογικών αιτίων. Σύμφωνα με πηγές του υπουργείου Παιδείας, 1.232 εκπαιδευτικοί είναι καταγεγραμμένοι σε αυτήν την κατηγορία, βάσει σχετικών πιστοποιητικών που έχουν προσκομιστεί. Βάσει της προβλεπόμενης διαδικασίας, καλείται ο ίδιος ο εκπαιδευτικός με δική του πρωτοβουλία ή ευθύνη να προσκομίσει σχετικό ιατρικό ιστορικό. Από τις ίδιες πηγές αναφέρεται ότι θα γίνει πληρέστερη καταγραφή, καθώς εκτιμάται ότι ο αριθμός των «αδυνατούντων» είναι μεγαλύτερος και μπορεί να προσεγγίζει τις 2.500.
