Η ιδέα της «απαγόρευσης της μπούργκας», όπως αυτή εκφράστηκε από τον υπουργό Μετανάστευσης και Ασύλου στη Βουλή, εντάσσεται σε μία πολιτική που ελπίζει να περιορίσει ή και να αποτρέψει τις μεταναστευτικές αλλά και τις προσφυγικές ροές προς την Ελλάδα. Η πολιτική αυτή είναι ιδιαίτερα προβληματική. Κατ’ αρχάς, διότι θέτει σε κίνδυνο ζωές και παραβιάζει ανθρώπινα δικαιώματα. Μια χώρα με την Ιστορία της Ελλάδας θα έπρεπε, όχι μόνο να μην αποθαρρύνει αλλά, αντιθέτως, να υποδέχεται με παραδειγματικό τρόπο τους πρόσφυγες και να αποτελεί γι’ αυτούς ασφαλές καταφύγιο. Ομως, η άνοδος και η απειλή της Ακροδεξιάς στην Ευρώπη και την Ελλάδα έχει υποχρεώσει τις δημοκρατικές κυβερνήσεις να αντιμετωπίζουν τα ζητήματα αυτά με άλλες προτεραιότητες από αυτές που όφειλαν να έχουν – το ίδιο και η δική μας κυβέρνηση.
Δυστυχώς, ο υπεύθυνος υπουργός στην Ελλάδα, για τα ζητήματα Μετανάστευσης και Ασύλου, δεν έχει προτεραιότητά του τις αδιαπραγμάτευτες αρχές του ανθρωπισμού και τις θεμελιώδεις αξίες του φιλελευθερισμού. Κατά τη διάρκεια της ομιλίας του στη Βουλή επιχείρησε να δικαιολογήσει την απαγόρευση με πατερναλιστικό τρόπο: «Πολλές από αυτές τις γυναίκες, χωρίς να το επιθυμούν, υποχρεούνται να ανέχονται τέτοια χαρακτηριστικά, διότι θα τύχουν στοχοποίησης από τους άνδρες, οι οποίοι είναι από την ίδια εθνοτική και θρησκευτική κοινότητα».
Προφανώς αυτό που περιγράφει ο υπουργός συμβαίνει συχνά. Αλλά ποια θα πρέπει να είναι η αντιμετώπιση από το ελληνικό κράτος; Να δημιουργήσει άλλο ένα πρόβλημα στις γυναίκες αυτές, που πράγματι καταπιέζονται; Να τις υποχρεώσει να μην κυκλοφορούν δημόσια, να τις αποθαρρύνει να έρθουν σε επαφή με την ελληνική κοινωνία και ιδίως με γυναίκες από άλλες κουλτούρες, να τις εμποδίσει να έχουν πρόσβαση στη βοήθεια, αλλά κυρίως στην προστασία της ελληνικής πολιτείας; Στην περίπτωση που υπάρχει καταναγκασμός, το καθήκον της πολιτείας δεν είναι να θέσει τα θύματα μπροστά σε σκληρά διλήμματα, αλλά να προστατεύσει τα δικαιώματά τους.
Αν όμως δεν πρόκειται για καταναγκασμό αλλά για πραγματική επιλογή; Αν οι γυναίκες αυτές αντιμετωπίζουν την ενδυμασία ως μέρος της ταυτότητάς τους; Αν έχουν εσωτερικοποιήσει (όπως όλοι μας) τις παραδόσεις και τα ήθη του τόπου τους ή, ακόμη περισσότερο, εάν τα αντιμετωπίζουν ως μέρος των θρησκευτικών υποχρεώσεών τους;
Μπορεί για εμάς αυτό το είδος ενδυμασίας να είναι απεχθές και δηλωτικό εξαναγκασμού. Ομως, δεν θα απελευθερώσουμε αυτές τις γυναίκες καταπιέζοντάς τις περισσότερο. Η πολιτική αυτή θα είναι αναποτελεσματική και αντισυνταγματική, διότι το κράτος δεν μπορεί να καθορίζει τις επιλογές ενδυμασίας των ενήλικων γυναικών, ούτε να υποκαθιστά πατερναλιστικά τις προσωπικές τους επιλογές «για το καλό τους».
Η απαγόρευση απομονώνει και τιμωρεί αυτές τις γυναίκες αντί να τις προστατεύει, δεν τους επιτρέπει να ενταχθούν, καταπατά την ελευθερία της έκφρασης και το κάνει παραβιάζοντας και την αρχή της αναλογικότητας (που θα δικαιολογούσε μια περιορισμένη στοχευμένη ρύθμιση, π.χ. υποχρέωση αποκάλυψης προσώπου για ταυτοποίηση). Και επιπλέον θα γίνει για εντελώς λάθος λόγους: για να δημιουργήσει ένα εχθρικό περιβάλλον για εκείνη ακριβώς την ομάδα την οποία οφείλουμε να βοηθήσουμε να απελευθερωθεί μόνη της, όχι να την καταπιέσουμε ακόμη περισσότερο.
* Ο κ. Αριστείδης Ν. Χατζής είναι καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου και Θεωρίας Θεσμών και διευθυντής του Εργαστηρίου Πολιτικής και Θεσμικής Θεωρίας και Ιστορίας των Ιδεών στο ΕΚΠΑ.
