Μια σημαντική ανακάλυψη για την ιστορία της ελληνικής γλώσσας και της λαϊκής σοφίας παρουσιάζει νέα επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο διεθνές περιοδικό Byzantine and Modern Greek Studies (Cambridge University Press). Οι πανεπιστημιακοί Χαν Λάμερς και Τουν βαν Χαλ εντόπισαν σε χειρόγραφο του 17ου αιώνα μια εκτενή συλλογή ελληνικών παροιμιών που είχε καταγράψει ο Ελληνας λόγιος Ερμόδωρος Ρέγγιος (1579-1655), ο οποίος έζησε και έδρασε στα νησιά του Αιγαίου. Υπήρξε ένας από τους Ελληνες λογίους της πρώιμης νεότερης εποχής και διέδωσε την ελληνική παιδεία στην Ευρώπη.
Λίγα είναι γνωστά για τον Ερμόδωρο Ρέγγιο, εκτός από το ποιμαντικό –ήταν ιησουίτης– και εκπαιδευτικό του έργο στα νησιά του Αιγαίου, κυρίως στη Χίο. Γεννήθηκε στη Ζάκυνθο ή στη Χίο το 1579, σπούδασε στο Ελληνικό Κολλέγιο της Ρώμης, ένα ίδρυμα για καθολικά αγόρια από τον ελληνόφωνο κόσμο. Το 1605 εντάχθηκε στην Εκκλησία της Παναγίας, όπου υπηρέτησε σε διάφορους ρόλους και τελικά έγινε έπαρχος το 1608, πριν ενταχθεί στην Εταιρεία του Ιησού στις 24 Δεκεμβρίου 1613. O Ερμόδωρος έζησε σε διάφορα νησιά του Αιγαίου, με μερικές σωζόμενες επιστολές και αναφορές που εστάλησαν στη Ρώμη να αντικατοπτρίζουν το ποιμαντικό και ιεραποστολικό έργο του. Το 1633, για παράδειγμα, ανέφερε από τη Σύρο ότι είχε προσηλυτίσει μια νεαρή γυναίκα που είχε ζήσει στην αμαρτία με έναν άπιστο για 12 χρόνια: μη μπορώντας να εξομολογηθεί σε Ελληνα ιερέα γιατί δεν είχε χρήματα να πληρώσει, ασπάστηκε το λατινικό τελετουργικό αφότου παρακολούθησε τα κηρύγματα του Ερμόδωρου.
Στις αρχές του 17ου αιώνα, ο Ερμόδωρος Ρέγγιος συνέταξε μια συλλογή ελληνικών παροιμιών. Για πάνω από δύο αιώνες, οι παροιμίες του ήταν γνωστές κυρίως μέσω του έργου του Σαρλ ντι Κανζ, ο οποίος ανέφερε είκοσι επτά από αυτές. Στις αρχές του εικοστού αιώνα, ωστόσο, ανακαλύφθηκαν τρεις επιπλέον παροιμίες σε ένα χειρόγραφο στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας. Πρόσφατη ανακάλυψη χειρόγραφου σε βιβλιοθήκη της Γαλλίας έφερε στο φως 90 άγνωστες παροιμίες.
Οικείες και σήμερα
Πολλές από τις παροιμίες της συλλογής παραμένουν εντυπωσιακά οικείες και χρησιμοποιούνται ακόμη και σήμερα, για παράδειγμα:
• «Η καλή ημέρα από το πρωί φαίνεται» (ἡ καλὴ ἡμέρα ἀπὸ τὸ ταχὺ δείχτει).
• «Οπου ‘ναι έξω από τον χορό πολλά τραγούδια ξέρει» (ὁποῦ ‘ναι ἀπόξω τοῦ χοροῦ, πολλὰ τραγούδια ξεύρει).
Οι μορφές αυτές, καταγεγραμμένες τον 17ο αιώνα, αποκαλύπτουν τη μακρά συνέχεια της ελληνικής παράδοσης των παροιμιών και τη ζωντανή παρουσία της στη σύγχρονη ελληνική γλώσσα.
