Οι συμμαχίες-ενώσεις κρατών αφετηριακά διαμορφώνονται στη βάση κοινών ενοποιητικών συνθηκών και ιδιαίτερα αυτών της ιδεολογίας, κοινών αξιών και ρεαλισμού. Η Ε.Ε. δεν αφίσταται της συγκεκριμένης προϋπόθεσης ιδρύσεώς της, παρά τις όποιες μετεξελίξεις στη σύνθεση και οργάνωσή της. Ο βαθμός εις τον οποίον εξυπηρετούνται τα συμφέροντα των κρατών-μελών διαμορφώνει και την κλίμακα της επιτυχούς λειτουργίας της. Η επιχειρησιακή αφωνία της Ε.Ε. στην πρόσφατη εκδήλωση επιθέσεως με μη επανδρωμένο αεροσκάφος κατά της βρετανικής αεροπορικής βάσης στο Ακρωτήρι της Κύπρου, εκτιμήθηκε… χιλιομετρικά και όχι επιχειρησιακά στο πλαίσιο της Κοινής Πολιτικής Αμυνας και Ασφάλειας.
Με πρόταγμα την προάσπιση του Κυπριακού Ελληνισμού, κατόπιν πρωτοβουλίας του Ελληνα πρωθυπουργού και σε συνεννόηση με τον προέδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, απεστάλησαν άμεσα δύο ελληνικές φρεγάτες («Κίμων», «Ψαρά») και δύο ζεύγη F-16 προς ενίσχυση της αεράμυνας της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η ελληνική πρωτοβουλία λειτούργησε ως έναυσμα για ορισμένα κράτη-μέλη της Ε.Ε. (Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία, Ολλανδία) για ανεξάρτητη και εκτός Ε.Ε. αποστολή ναυτικών μονάδων στο πλαίσιο αλληλεγγύης. Δυστυχώς δεν υπήρξε απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, έστω και με «δημιουργική αποχή», για Αυτόνομη επιχείρηση υπό την ηγεσία της Ε.Ε. (και όχι με προσφυγή σε μέσα και δυνατότητες του ΝΑΤΟ) ή έγκριση επιχειρήσεως προστασίας ενός κράτους-μέλους με αποστολή Ομάδας Κρατών. Ευελπιστώ ότι μέχρι τη συγκέντρωση των διαφορετικής εθνικότητος ναυτικών Μονάδων θα υπάρξει «τακτική συγκρότηση οργάνωσης Δυνάμεως» με κατάλληλο επιχειρησιακό σχήμα προς επίτευξη «ενότητας προσπάθειας» και αποφυγή αμοιβαίων παρεμβολών/προσβολών. Η πολυπολικότητα του νέου διεθνούς συστήματος εξυπηρετείται από τον ρεαλισμό και τη σύγκλιση κοινών συμφερόντων, εφόσον δεν πληρούνται οι προβλέψεις συμφωνιών και καταστατικών κειμένων.
Η Ε.Ε. φέρεται να λειτουργεί υπό σύνθετες πολιτικές συνθήκες, οι οποίες δεν αναδεικνύουν, αλλά αντιπαρέρχονται την αφετηριακή προϋπόθεση των εξαγγελιών της που απαιτεί τη θέσπιση Ενιαίας έναντι Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής, και την τροποποίηση του άρθ. 42 παρ. 2 της Συνθήκης της Ε.Ε., περί Κοινής Πολιτικής Αμυνας και Ασφάλειας, ώστε η αντίστοιχη Πολιτική να μην εξαιρεί κράτη-μέλη, αλλά να τα επηρεάζει όλα, αδιακρίτως της συμμετοχής τους στο ΝΑΤΟ και με συνεπαγόμενη τροποποίηση της παρ. 7 περί ρήτρας αμυντικής συνδρομής και διαδικασιών εφαρμογής της. Σήμερα, ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την Ε.Ε. είναι ο αυτοδιχασμός και η οιονεί ρευστοποίησή της. Ο κλυδωνισμός στις ευρωατλαντικές σχέσεις και η νέα στρατηγική εποχή στις διεθνείς σχέσεις πρέπει να ωθήσουν την Ε.Ε. στην επιτάχυνση των σχεδίων και αποφάσεών της για στρατηγική αυτονομία στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής-ασφάλειας και άμυνας. Η Ε.Ε. διαθέτει Δομή Διοίκησης και Ελέγχου Στρατιωτικών Επιχειρήσεων, αλλά δεν διαθέτει, όπως το ΝΑΤΟ, Μόνιμη Στρατιωτική Δομή.
Συμπερασματικά, δημιουργείται το ερώτημα εάν όλες οι εξαγγελίες περί στρατηγικής και αμυντικής αυτονομίας θα εξυπηρετηθούν από την παρούσα θεσμική μορφή της Ε.Ε. ή τροποποίησή της, ή τελικά θα αποδειχθεί μία νέα βραχύβια και άτυχη πρωτοβουλία για την ευρωπαϊκή αμυντική ολοκλήρωση εξυπηρετώντας εσωτερικές πολιτικές. Θα αποτολμήσει η Ε.Ε. να ανταποκριθεί, μέσω των τρόπων και λεπτομερειών εφαρμογής της, στις απαιτήσεις της νέας στρατηγικής εποχής, στρατηγικής εξισορρόπησης και να καταστεί εμβληματική ωκεάνιος δύναμη ή θα ακολουθήσει μία θολή και εξασθενημένη στρατηγική; Η γεωπολιτική οπτική των θαλασσίων εθνών θεωρεί τη θάλασσα ως περιοχή αυξανόμενου στρατηγικού βάθους, με τη ναυτική ισχύ τους να δομείται κατάλληλα ώστε να προάγει τη γεωστρατηγική τους. Με κατάλληλες πολιτικές τα θαλάσσια έθνη κεφαλαιοποιούν παράγοντες ισχύος εκμεταλλευόμενα γεωπολιτικές καταστάσεις. Οι ναυτικές δυνάμεις ανάλογα με την προωθημένη και επιλεκτική παρουσία τους, παρέχουν στις κυβερνήσεις τη δυνατότητα επιλογής του μηνύματος που επιθυμούν να αποστείλουν στον αντίπαλο, σε όλο το χρονικό διάστημα και εύρος κλιμάκωσης μιας κρίσης. Η Ελλάδα, ως θαλάσσιο έθνος, εξαρτάται άμεσα από τη ναυτική ισχύ της, την οποία η πολιτική επιδεξιότητα οφείλει να μεταφράζει σε πολιτικό αποτέλεσμα, διαδραματίζοντας σημαίνοντα ρόλο και άσκηση επιρροής.
* Ο κ. Παναγιώτης Χηνοφώτης είναι ναύαρχος (ε.α.) Π.Ν., επίτιμος αρχηγός ΓΕΕΘΑ, πρ. βουλευτής Επικρατείας – υφυπουργός Εσωτερικών.
