Γάμοι μεταξύ ανηλίκων Ρομά εξακολουθούν να καταγράφονται σε κοινότητες γύρω από την Αττική, σύμφωνα με νέα έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του έργου Roma Child VOICE, με τη συμμετοχή ανδρών και γυναικών από τον Ασπρόπυργο, τον Δήμο Αρτέμιδος, τα Σπάτα και τον Δήμο Αχαρνών.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι το φαινόμενο των πρόωρων γάμων στις συγκεκριμένες κοινότητες δεν έχει εκλείψει. Παραμένει παρόν και, σε σημαντικό βαθμό, κοινωνικά ανεκτό.
Μητέρες 13 ετών
Τα ευρήματα που παρουσιάζει η «Κ» καταγράφουν ότι, στο εξεταζόμενο δείγμα των συγκεκριμένων κοινοτήτων, η ηλικία γάμου για τις γυναίκες κυμαινόταν από 12 έως 27 ετών και για τους άνδρες από 12 έως 28 ετών.
Αντίστοιχα, η ηλικία απόκτησης πρώτου παιδιού για τις γυναίκες κυμαινόταν από 13 έως 28 ετών, ενώ για τους άνδρες από 14 έως 28 ετών.
«Πολλοί γονείς εντός των κοινοτήτων λογοδίνουν ακόμη και σήμερα τα παιδιά στην ηλικία των 10 ετών και ο γάμος έχει πραγματοποιηθεί μέχρι τα 15. Για τις κοινότητες Ρομά ο γάμος ανηλίκων είναι μία φυσική και αναμενόμενη εξέλιξη, ενώ για τη γυναίκα θεωρείται τιμή μία τέτοια ένωση», ανέφερε κατά την παρουσίαση των αποτελεσμάτων της έρευνας η Πάνια Καρνάκη, διευθύντρια Ευρωπαϊκών και Διεθνών Προγραμμάτων του Ινστιτούτου Prolepsis, φορέα υλοποίησης του έργου, υπό την ομπρέλα του προγράμματος PREVENT με εταίρο την Ενωση Ελλήνων Ρομά Διαμεσολαβητών και Συνεργατών τους.
Ποια είναι η καταλληλότερη ηλικία για γάμο;
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ευρήματα των συμμετεχόντων που κλήθηκαν να απαντήσουν σε ποια ηλικία πρέπει να παντρεύεται ένας άνδρας και σε ποια μια γυναίκα.
– Για τις γυναίκες, το 42% των γυναικών ερωτώμενων θεωρεί κατάλληλη ηλικία τα 18 έως 20 έτη, ενώ το 39% των ανδρών ερωτώμενων θεωρεί καταλληλότερη την ηλικία από 21 έως 24 ετών. Μικρότερα ποσοστά επιλέγουν την ηλικία 25 έως 29 και ελάχιστες απαντήσεις αφορούν ηλικίες κάτω των 18 ή άνω των 30.
– Για τους άνδρες, το υψηλότερο ποσοστό, το 40%, τοποθετεί την κατάλληλη ηλικία γάμου στα 18 έως 20 έτη, ενώ ακολουθούν οι ηλικίες 21 έως 24 και 25 έως 29. Γενικά, πάντως, η ηλικία 18 έως 24 ετών εμφανίζεται ως η επικρατέστερη τόσο για άνδρες όσο και για γυναίκες.
Δεδομένου πως οι γάμοι μεταξύ ανηλίκων είναι ουσιαστικά άτυπες ενώσεις, χωρίς νομική αναγνώριση, καθώς το άρθρο 1350 παρ. 2 εδ. α’ του Αστικού Κώδικα ορίζει ότι οι μελλόνυμφοι πρέπει να έχουν συμπληρώσει το 18ο έτος της ηλικίας τους για να νυμφευθούν, παραμένει δύσκολη η αναλυτική καταγραφή αυτών αλλά και η παραδοχή τους. «Στην Ελλάδα το φαινόμενο του γάμου ανηλίκων παρατηρείται σε κοινότητες όπου συνυπάρχουν η φτώχεια, τα πατριαρχικά πρότυπα, η ελλιπής πρόσβαση σε υπηρεσίες αλλά και η θεσμική αδράνεια», αναφέρει απο την πλευρά της η Ευαγγελία Ζιώγα, ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Prolepsis.
Κίνδυνοι
Οπως σημείωσε και η Ελένη Τσετσέκου, επικεφαλής του Τμήματος Ρομά και Ταξιδευτών/Τομέας κατά των Διακρίσεων στο Συμβούλιο της Ευρώπης, στις κοινότητες, γενικά, οι πρόωροι γάμοι δεν θεωρούνται παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων των παιδιών αλλά έθιμο, αυτό όμως δεν αναιρεί το γεγονός ότι συχνά οδηγούν σε εγκυμοσύνη σε πολύ μικρή ηλικία, η οποία ενέχει σοβαρούς κινδύνους για την υγεία της ανήλικης κοπέλας.
Η έρευνα έδειξε πως βασικότεροι κίνδυνοι από εγκυμοσύνη σε μικρή ηλικία είναι οι πρόωροι τοκετοί, ο κίνδυνος προεκλαμψίας, η ανάπτυξη λοιμώξεων, η αιμορραγία και η κατάθλιψη.
«Ενα κορίτσι 18 ετών που έχει τρία παιδιά αντιλαμβάνεστε πόσα ψυχικά τραύματα έχει και τι είδους βοήθεια θα χρειαστεί στο μέλλον. Οι γάμοι ανηλίκων είναι παραβίαση στα δικαιώματα του παιδιού. Σε καμία περίπτωση δεν είναι έθιμο. Κι όμως συμβαίνουν, και μάλιστα δίπλα στην Αθήνα», σχολίασε ο Γιώργος Σταμάτης, γενικός εισηγητής για τους Ρομά στο Συμβούλιο της Ευρώπης.
Εξι αποβολές για να μη χαλάσει ο γάμος
Πέρα από τις παραδοσιακές αντιλήψεις γύρω από την τιμή της οικογένειας, οι πρώροι γάμοι οδηγούν και στην καταπίεση των νεαρών γυναικών να τεκνοποιήσουν. Χαρακτηριστικό των ριζωμένων αντιλήψεων είναι η εξομολόγηση γυναίκας Ρομά στον καταυλισμό της Αρτέμιδας. «Εκανα έξι αποβολές μέχρι να κάνω το πρώτο μου παιδί. Δεν το βάλαμε κάτω. Επέμενα και εγώ παρότι ταλαιπωρήθηκα, αλλά αν δεν έκανα παιδί θα χάλαγε ο γάμος, και τι θα έκανα μετά;», ανέφερε χαρακτηριστικά στην ομάδα που διεξήγαγε την έρευνα.
Στα θετικά, σύμφωνα με την κ. Καρνάκη, είναι πως αναγνωρίστηκαν κάποιες πρώιμες ενδείξεις μεταστροφής των απόψεων για τους πρώιμους γάμους εντός των κοινοτήτων, κυρίως από οικογένειες στις οποίες εργάζονται και οι δύο γονείς και έχουν ολοκληρώσει την εκπαίδευσή τους στο σχολείο. Στα θετικά συμπεριλαμβάνεται το γεγονός πως αρκετοί συμμετέχοντες φάνηκαν να αναγνωρίζουν τους κινδύνους και τις δυσκολίες που συνεπάγονται οι εγκυμοσύνες σε μικρή ηλικία. «Τα παιδιά δεν πρέπει να γεννούν παιδιά, μας είπε ένας πατέρας στον Ασπρόπυργο», σχολίασε η κ. Ζιώγα.
Προτάσεις
Η ερευνητική ομάδα που βρέθηκε στους καταυλισμούς προτείνει συγκεκριμένες πολιτικές για τον περιορισμό των πρώιμων γάμων και της εφηβικής εγκυμοσύνης. Ειδικό βάρος αποδίδεται στην ενίσχυση της σχολικής φοίτησης και στην αποτροπή της σχολικής διαρροής, ιδίως των κοριτσιών, καθώς και στην παροχή συστηματικής ενημέρωσης για τη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία μέσα στις κοινότητες. Εμφαση δίνεται επίσης στην ενδυνάμωση των Κέντρων Κοινότητας με Παράρτημα Ρομά, στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και στην εφαρμογή της νομοθεσίας που απαγορεύει τους γάμους ανηλίκων, με τρόπο που να στηρίζει τις οικογένειες στη μετάβαση και όχι να λειτουργεί αποκλειστικά τιμωρητικά.
