Κρυμμένο ανάμεσα σε συνεργεία αυτοκινήτων, αποθήκες και γκαράζ, βρίσκεται το μεγάλο Ισλαμικό Τέμενος Αθηνών, γνωστό ως τζαμί του Βοτανικού. Για να φτάσει κανείς εκεί χρειάζεται να διασχίσει ένα μικρό δρομάκι, το οποίο στο τέλος του οδηγεί στο τέμενος. Στον απόηχο του σφραγίσματος ενός ακόμα παράνομου λατρευτικού χώρου στο κέντρο της Αθήνας, η «Κ» επισκέφθηκε το μεσημέρι της Παρασκευής το πρώτο τζαμί της πρωτεύουσας.
Είναι η 9η μέρα της γιορτής του Ραμαζανιού και πλήθος κόσμου συρρέει από παντού για να προσευχηθεί. Η είδηση ότι θα ελεγχθούν 60 τζαμιά σε Αθήνα και Πειραιά και αν αποδειχθεί ότι δεν λειτουργούν νόμιμα, θα σφραγιστούν, έχει προκαλέσει ανησυχία στην κοινότητα. Γιατί λειτουργούν άτυποι χώροι λατρείας;
Ατυποι χώροι δεν θα πρέπει να υπάρχουν για λόγους ασφαλείας. Παρ’ όλα αυτά ακόμα και με τους άτυπους, δεν καλύπτονται όλοι οι πιστοί
«Οι νόμιμοι χώροι λατρείας δεν φτάνουν για την κοινότητα», απαντάει ο πρόεδρος της θρησκευτικής επιτροπής του τεμένους των Αθηνών, Μοχάμεντ Ελζαχάμπι. «Ατυποι χώροι δεν θα πρέπει να υπάρχουν για λόγους ασφαλείας. Παρ’ όλα αυτά ακόμα και με τους άτυπους, δεν καλύπτονται όλοι οι πιστοί. Η Αθήνα από γεωγραφική άποψη είναι αρκετά δύσκολη. Κάποιος ο οποίος μένει στον Πειραιά, πώς θα έρθει εδώ; Κάποιος που μένει στην Καλλιθέα ή στην Κηφισιά, δεν εξυπηρετείται από κανέναν χώρο». Ο ίδιος παραδέχεται ότι η κοινότητα έχει κάνει λάθη, καθώς οι υπόγειοι χώροι πολλές φορές είναι ακατάλληλοι και επικίνδυνοι. «Αν γίνει μια πυρκαγιά, αυτοί οι άνθρωποι πού θα πάνε; Θα καούν. Πόσοι από αυτούς τους χώρους έχουν πνιγεί στα νερά;»
Το τζαμί του Βοτανικού, έκτασης 1.000 τετραγωνικών μέτρων, αποτελείται από μια αίθουσα προσευχής ανδρών χωρητικότητας 450 ατόμων και μια γυναικεία 50 ατόμων. Οι αριθμοί αυτοί μοιάζουν αρκετά μικροί, αν αναλογιστεί κανείς ότι ο συγκεκριμένος χώρος καλείται να εξυπηρετεί τους δεκάδες χιλιάδες μουσουλμάνους που βρίσκονται στην Αττική. Σύμφωνα με τον Ιχάμπ Ελσαγιέντ, μέλος του διοικητικού συμβουλίου και διαχειριστή του τζαμιού, η ανάγκη είναι τεράστια: «Στην Αθήνα υπάρχουν περίπου 450.000 με 500.000 μουσουλμάνοι. Το τζαμί αυτό είναι για όλους, χωρίς διαχωρισμούς, και το κήρυγμα γίνεται στα ελληνικά και τα αραβικά», εξηγεί. Αναφορικά με τα άτυπα τζαμιά ο κ. Ελσαγιέντ υποστηρίζει πως «καλό είναι οι μουσουλμάνοι να τηρήσουν τον νόμο και να λάβουν άδειες για τους άτυπους χώρους λατρείας».
Κάθε Παρασκευή το μεσημέρι ο ναός γεμίζει από πιστούς που φτάνουν από κάθε γωνιά της πόλης. Μάλιστα, για να μπορέσουν να εξυπηρετήσουν όλον αυτό τον κόσμο, έχει επιστρατευτεί ο εξωτερικός χώρος με μια αυτοσχέδια προέκταση.
Ανάμεσά τους ο Χασόμ Αμπντούλ Χαντί (αριστερά, φωτό: ΙΝΤΙΜΕ), 48 ετών, που ζει στην Ελλάδα τα τελευταία 15 χρόνια. Ερχεται από το Μοσχάτο κάθε Παρασκευή για τη μεγάλη προσευχή. «Αλλοτε με το μηχανάκι και άλλοτε με το αμάξι, κάποιες φορές φέρνω και την οικογένειά μου», σημειώνει. Παρόλο που όπως μας λέει υπάρχει λατρευτικός χώρος στο Μοσχάτο, αυτός επιλέγει τον Βοτανικό, εκφράζοντας την επιθυμία κάθε περιοχή να διαθέτει το δικό της νόμιμο τζαμί. «Ζούμε σε αυτή τη χώρα, σεβόμαστε τους νόμους της και ακολουθούμε ό,τι ορίζει το κράτος. Στην πατρίδα μας, το Μαρόκο, έχουμε μάθει από μικροί να συνυπάρχουμε, χριστιανοί και μουσουλμάνοι μαζί», υπογραμμίζει ο κ. Αμπντούλ Χαντί.
Την ίδια δυσκολία στην πρόσβαση περιγράφει και ο 23χρονος Ραμαντάν, που κατοικεί στα Βριλήσσια. «Είναι πρακτικό το ζήτημα. Φανταστείτε να ήσασταν σε μια ξένη χώρα και να χρειαζόσασταν δύο ώρες ταξίδι για να πάτε στην εκκλησία την Κυριακή», αναφέρει χαρακτηριστικά. Ταυτόχρονα, πιστεύει πως ο περιορισμένος αριθμός τεμενών οφείλεται σε έναν ακόμη λόγο. Το πώς αντιλαμβάνεται ο κόσμος τη θρησκεία. «Το Ισλάμ και ο Χριστιανισμός μπορεί να φαίνονται τελείως διαφορετικά σε κάποιους. Το να ακούσεις, για παράδειγμα, το κάλεσμα για προσευχή στη γειτονιά σου, ίσως σου ξενίζει γιατί δεν έχουμε μεγαλώσει με αυτή την αντίληψη της διαφορετικότητας. Σε κάποιον που έχει μεγαλώσει στην Κωνσταντινούπολη, αυτό δεν θα του φαινόταν περίεργο. Είναι θέμα αποδοχής, αλλά πιστεύω πως σιγά σιγά μπορεί να αλλάξει αυτό», τονίζει.
«Ξέρουμε τα έθιμα των Ελλήνων»
Ο ίδιος, έχοντας μεγαλώσει στην Ελλάδα, πιστεύει πως η συνεχής αλληλεπίδραση μπορεί να σπάσει τα ταμπού. «Ξέρουμε τα έθιμα των Ελλήνων, το Πάσχα, τη νηστεία τους. Αν το συζητούσαμε πιο ανοιχτά, ίσως και τα δικά μας έθιμα να φαίνονταν πιο οικεία». Θεωρεί όμως πως αν κλείσουν οι άτυποι χώροι χωρίς εναλλακτική, «όλοι θα στραφούν στα νόμιμα, τα οποία είναι αδύνατο να διαχειριστούν τέτοιο όγκο πιστών». Αυτό σύμφωνα με τον ίδιο μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία νέων παράνομων χώρων. «Θυμάμαι μια φορά, κοντά στα Χριστούγεννα, ο ιμάμης είχε μιλήσει για την ανοχή και την κατανόηση. Μας εξήγησε πως οι άνθρωποι γύρω μας έχουν μια διαφορετική γιορτή και πρέπει να το δούμε με καλό μάτι, χωρίς παρεξηγήσεις ή ενόχληση. Οι χριστιανοί έχουν τις γιορτές τους κι εμείς τις δικές μας, και αυτό δεν είναι κακό», καταλήγει.
Το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου έχει αποφασίσει να κάνει χρήση της αλλαγής του νομοθετικού πλαισίου το οποίο ψηφίστηκε το 2025, με το άρθρο 28 του Ν. 5224/25 να ορίζει ρητώς ότι η λειτουργία παράνομου λατρευτικού χώρου δεν οδηγεί απλώς στη σφράγισή του αλλά και στην απέλαση όποιου τον λειτουργεί εάν είναι αλλοδαπός.
Η κινητικότητα πάντως αυτή έχει δημιουργήσει δυσαρέσκεια στους νόμιμους μετανάστες, οι οποίοι θεωρούν ότι δυσκολεύονται στην άσκηση των θρησκευτικών τους καθηκόντων, καθώς υποστηρίζουν ότι το τζαμί στο Βοτανικό δεν αρκεί. Ωστόσο, η βούληση της ηγεσίας του υπουργείου είναι να μην επιτρέψει τη συνέχιση λειτουργίας παράνομων τζαμιών.
Στην προσευχή της Παρασκευής, βρέθηκε και ο πρέσβης της Ινδονησίας, Bebeb A.K.N. Djundjunan. Ο κ. Djundjunan θεωρεί πως η κίνηση της ελληνικής πολιτείας να δημιουργήσει ένα πολύ λειτουργικό τέμενος στην Αθήνα «δείχνει τον δρόμο της ανεκτικότητας και του αμοιβαίου σεβασμού μεταξύ των ανθρώπων». Ωστόσο, όπως ανέφερε στην «Κ», η μουσουλμανική κοινότητα αυξάνεται διαρκώς και αποτελείται από διαφορετικές εθνικότητες από παντού. «Οταν όλοι αυτοί οι άνθρωποι καλούνται να συγκεντρωθούν σε λίγους μόνο χώρους, τότε αυτό δεν είναι πλέον αρκετό», σημειώνει.
Πρόταση του πρέσβη είναι η πολιτεία να δείξει μια μεγαλύτερη ευελιξία, επιτρέποντας τη δημιουργία μικρότερων χώρων προσευχής (musalla) και όχι απαραίτητα μεγάλων τζαμιών, προκειμένου οι πιστοί να μπορούν να προσεύχονται απρόσκοπτα. «Μια λύση, για παράδειγμα, θα ήταν να επιτρέπεται η δημιουργία ενός τέτοιου χώρου ανά χίλια άτομα μέσω συγκεκριμένων κανονισμών», υπογραμμίζει. «Την ίδια στιγμή, η κοινότητα οφείλει να ακολουθεί τους κανόνες και τους νόμους της χώρας. Εφόσον το κράτος δείχνει σεβασμό προσφέροντας ένα επίσημο τέμενος, πρέπει να δείχνουμε και εμείς τον αντίστοιχο σεβασμό», καταλήγει.
