Με εφαλτήρια την ιστορία και την πλούσια λαογραφική παράδοση, οι κάτοικοι χωριών της Φθιώτιδας γιόρτασαν το τριήμερο της Καθαράς Δευτέρας. Θορυβώδεις Κουδουναραίοι, αποκριάτικα δρώμενα και ο μύθος της «Γριίτσας» με τα μηνύματα αποτέλεσαν «οδηγό» για τους κατοίκους της ιστορικής – μαρτυρικής Μενδενίτσας για ξεφάντωμα αλλά και για να προσελκύσουν επισκέπτες στο γραφικό χωριό που βρίσκεται «φωλιασμένο» στο Καλλίδρομο Όρος. Ελάχιστα χιλιόμετρα πιο μακριά, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Σκάρφειας διοργάνωσε αποκριάτικο γλέντι με κοντοσούβλι που ξεπερνούσε τα 100 μέτρα και άλλα παραδοσιακά πιάτα.
Η ιστορία της Μενδενίτσας χάνεται στα βάθη των αιώνων. Σύμφωνα με τους ιστορικούς, στα βουνά του χωριού υπήρξε το μονοπάτι από όπου οδηγήθηκαν από τον Εφιάλτη οι Πέρσες για να περικυκλώσουν τον Λεωνίδα και τους άνδρες του, στις Θερμοπύλες, ενώ το… γαϊτανάκι της ιστορίας φτάνει στον Μεσαίωνα και συνεχίζεται μέχρι τα νεώτερα χρόνια καθώς έχει αναγνωριστεί ως Μαρτυρικό Χωριό διότι στις 9 Οκτωβρίου 1943 οι Γερμανοί το πυρπόλησαν και το κατέστρεψαν ολοκληρωτικά. Στον λόφο πάνω από το χωριό δεσπόζει ένα από τα ωραιότερα κάστρα της Ελλάδος και οι κάτοικοι της Μενδενίτσας καταβάλλουν υπεράνθρωπες προσπάθειες για να το διατηρήσουν χωρίς βοήθεια από τους αρμόδιους φορείς.
Όπως υποστηρίζουν πηγές, το Κάστρο ανεγέρθη από τον Λομβαρδό ιππότη Γουίντο Παλαβιτσίνι, τον Μαρκήσιο της Βοδονίτσας (σ.σ. έτσι ονομαζόταν η Μενδενίτσα τον 13ο αιώνα). Στο σημείο όπου ανεγέρθη υπήρχαν ερείπια αρχαίας πόλης, η οποία, όπως αναφέρουν ιστορικοί, τακτοποιείται με την Ομηρική Τάρφη.
Στην περίοδο της Τουρκοκρατίας, στις 13 Απριλίου 1821, ο Αθανάσιος Διάκος, ο Ιωάννης Δυοβουνιώτης και άλλοι οπλαρχηγοί κατέλαβαν το Κάστρο και απελευθέρωσαν το χωριό. Και αυτό το ιστορικό τοποσήμο για 3η χρονιά αποτέλεσε… καμβά για ένα αποκριάτικο δρώμενο με πολλαπλά μηνύματα.
Ο τοπικός μύθος, με τον οποίων μεγάλωσαν πολλές γενεές των κατοίκων του χωριού, αναφέρει ότι στο Κάστρο κατοικούσε μία γηραιά κυρία, η «Γριίτσα», που τρόμαζε τα παιδιά. Η ταυτότητα της «Γρίτσας» παρέμεινε, ανά τους αιώνες, άγνωστη. Κάποιες διηγήσεις αναφέρουν ότι ήταν αρχαία θέα, άλλες η «Κυρά των Θερμοπυλών» και άλλες μία όμορφη κατάσκοπος των Ελλήνων που βρισκόταν δίπλα από τους Τούρκους κατακτητές και τα βράδια ντυνόταν «Γριίτσα», έβγαινε από τα τείχη και μετέφερε πληροφορίες στους οπλαρχηγούς.
Τα τελευταία τρία χρόνια οι τοπικές αρχές μετέτρεψαν τον μύθο σε ένα ωραίο αποκριάτικο δρώμενο που λαμβάνει χώρα την παραμονή της τελευταίας Κυριακής της Αποκριάς. Μικροί και μεγάλοι ντύνονται αποκριάτικα και με μπροστάρηδες Κουδουναραίους ανεβαίνουν το βράδυ στο Κάστρο και προσκαλούν τη «Γριίτσα» να βγει από τα τείχη για να τη συναντήσουν και να… ξορκίσουν τους φόβους. Τελικά, τα παιδιά, με την αγνότητα της ψυχής, πείθουν το στοιχειό να βγει και να αφηγηθεί την ιστορία του.
«Για 3η χρονιά αναβιώσαμε τον μύθο της Γριίτσας, της «Κυράς του Κάστρου» μας. Πρόκειται για μία εκδήλωση που αποτελεί μία σπουδαία ευκαιρία για να έρθουν επισκέπτες στο όμορφο χωριό μας, να το γνωρίσουν και να το αγαπήσουν. Το δρώμενο είναι συμμετοχικό και περιέχει το μήνυμα να αντιμετωπίζουμε τους φόβους μας, οι οποίοι, σε κάποιες περιπτώσεις, εμπεριέχουν προστασία», δήλωσε στην «Καθημερινή» ο Νικόλαος Αντερριώτης, πρόεδρος Δ.Κ. Μενδενίτσας.
Τα αποκριάτικα δρώμενα όμως των κατοίκων της περιοχής δεν ολοκληρώνονται με το «Αντάμωμα της Γριίτσας». Οι Κουδουναραίοι, οι πρωταγωνιστές του αποκριάτικου εθίμου οι ρίζες του οποίοι ενδέχεται να προέρχονται από διονυσιακές τελετές, ξεσήκωσαν όλο το τριήμερο την περιοχή και με την παρέλασή τους σε καρναβάλια έστειλαν το μήνυμα της αναγέννησης της φύσης. Αποκορύφωμα ήταν η παρουσία τους το βράδυ της Κυρακής στην εκδήλωση του χωριού Σκάρφεια, της Ανατολικής Λοκρίδας. Εκεί, ο Πολιτιστικός Σύλλογος φιλοξένησε τους εκατοντάδες επισκέπτες προσφέροντα παραδοσιακή προβατίνα με μανέστρα και κοντοσούβλι (το μήκος του οποίου ξεπέρασε τα 100 μέτρα και απαιτήθηκαν για την παρασκευή του, σχεδόν, 200 κιλά από κρέας) ενώ τα παιδιά έφτιαξαν και Γαϊτανάκι με τις 12 πολύχρωμες κορδέλες του να συμβολίζουν τους 12 μήνες και το πλέξιμο να παραπέμπει στην ενότητα, τη συνεργασία και τον κύκλο της ζωής. Οι εκδηλώσεις ολοκληρώθηκαν την Καθαρά Δευτέρα με την προσφορά παραδοσιακής φασολάδας και άλλων εδεσμάτων στην πλατεία της Μενδενίτσας.
Βιβλιογραφία
– Γιώργος Πάλλης: «Το Κάστρο της Άμφισσας και η οχυρωματική δραστηριότητα στην Ανατολική Στερεά Ελλάδα κατά τη Φραγκοκρατία», στο Το Κάστρο των Σαλώνων (‘Αμφισσας), Δήμος Δελφών, 2014. Greece. Latin Lordships, Kings: https://fmg.ac/Projects/MedLands/LATIN%20LORDSHIPS%20IN%20GREECE.htm
