Φωτογραφίες που φέρονται να αποτυπώνουν στιγμές από την εκτέλεση των 200 Ελλήνων αντιστασιακών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, την 1η Μαΐου 1944, εμφανίστηκαν σε δημοπρασία στο eBay και ήρθαν για πρώτη φορά στη δημοσιότητα 82 χρόνια μετά το γεγονός.
Πρόκειται για εικόνες που έως σήμερα δεν ήταν γνωστό ότι υπήρχαν και οι οποίες, εφόσον αποδειχθούν αυθεντικές, προσθέτουν ένα σπάνιο οπτικό τεκμήριο σε ένα από τα πιο σκοτεινά κεφάλαια της γερμανικής Κατοχής.
Το υλικό -σύμφωνα με τις περιγραφές της αγγελίας- εντοπίστηκε σε άλμπουμ που αποδίδεται σε Γερμανό αξιωματικό, του λοχία Χέρμαν Χόϊερ, ο οποίος υπηρετούσε σε μονάδα με έδρα τη Μαλακάσα κατά την περίοδο της Κατοχής.
Οι φωτογραφίες εμφανίστηκαν προς πώληση από Βέλγο πωλητή, χωρίς να είναι γνωστός ο φωτογράφος ή να συνοδεύονται από τεκμηρίωση που να επιτρέπει άμεση, ανεπιφύλακτη ταυτοποίηση.
Η ύπαρξη της δημοπρασίας έγινε γνωστή από ανάρτηση της σελίδας «Greece at WWII Archives» στο Facebook, η οποία δημοσίευσε τις εικόνες και πυροδότησε συζήτηση σε δύο επίπεδα: Για τη γνησιότητά τους και για το ίδιο το γεγονός της εμπορικής διακίνησης ιστορικού υλικού που συνδέεται με εγκλήματα πολέμου.
Μέχρι στιγμής, η αυθεντικότητα των εικόνων δεν έχει επιβεβαιωθεί από επίσημο φορέα ή ιστορικό αρχείο. Παρ’ όλα αυτά, η πιθανότητα να πρόκειται για αυθεντικό υλικό έχει προκαλέσει ενδιαφέρον σε ιστορικούς και ερευνητές της περιόδου, καθώς -αν επιβεβαιωθούν- οι φωτογραφίες ενδέχεται να συμβάλουν όχι μόνο στην τεκμηρίωση της εκτέλεσης, αλλά ακόμη και στην αναγνώριση προσώπων από συγγενείς ή μελετητές.
Η εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα των ναζιστικών δυνάμεων κατοχής στην Ελλάδα. Οι περισσότεροι εκτελεσθέντες ήταν πολιτικοί κρατούμενοι, πολλοί από τους οποίους είχαν μεταφερθεί από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου.
Η μαζική εκτέλεση πραγματοποιήθηκε ανήμερα της Εργατικής Πρωτομαγιάς, ως αντίποινα για τον θάνατο του Γερμανού υποστράτηγου Φραντσ Κρεχ και τριών αξιωματικών που τον συνόδευαν και τον τραυματισμό στρατιωτών στους Μολάους Λακωνίας, στις 27 Απριλίου 1944.
Την προηγούμενη μέρα είχε γίνει και η απαγωγή του υποστράτηγου Χάινριχ Κράιπε από την ομάδα του Πάτρικ Λη Φέρμορ στην Κρήτη, σε ένα κλίμα όπου οι Γερμανοί ήθελαν να χυθεί πολύ αίμα.
Πολιτικές αντιδράσεις
«Οι φωτογραφίες, που είδαν το φως της δημοσιότητας και αφορούν τις τελευταίες στιγμές των 200 κομμουνιστών, μελών και στελεχών του ΚΚΕ, πριν την εκτέλεση τους από τους ναζί κατακτητές στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944, αποτελούν ιστορικά τεκμήρια και ντοκουμέντα ανεκτίμητης αξίας», σημειώνει το Γραφείο Τύπου της ΚΕ του ΚΚΕ.
Και προσθέτει: «Με δεδομένο ότι οι συγκεκριμένες φωτογραφίες φαίνονται αυθεντικές, αποτελούν και το μοναδικό φωτογραφικό ιστορικό ντοκουμέντο αυτής της τεράστιας θυσίας, σύμβολο του ηρωικού αγώνα του λαού μας και αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας του ΚΚΕ. Αποτυπώνουν το ηθικό μεγαλείο των κομμουνιστών που βάδιζαν προς το θάνατο αλύγιστοι με ακλόνητη την πίστη στο δίκιο του αγώνα για έναν κόσμο χωρίς καταπίεση και εκμετάλλευση.
Αποτελούν έμπνευση για τις νεότερες γενιές σε μια εποχή που τα σύννεφα ενός γενικευμένου ιμπεριαλιστικού πολέμου πυκνώνουν απειλητικά. Ως τέτοια η αξία τους δεν μετριέται με το χρήμα και η θέση τους δεν βρίσκεται στο εμπόριο, σε ιδιωτικές συλλογές και σε ηλεκτρονικές δημοπρασίες με αβέβαιη την κατάληξη τους.
Εγείρεται συνεπώς σοβαρό ιστορικό και ηθικό ζήτημα και θα πρέπει με ευθύνη του κράτους τα ντοκουμέντα αυτά να αποκτηθούν και να αποδοθούν εκεί που ανήκουν, στο μουσείο ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης του Δήμου Καισαριανής, στον Δήμο Χαϊδαρίου και στο ΚΚΕ, για να είναι προσιτά στον λαό και τη νεολαία ως πηγή ιστορικής γνώσης και έμπνευσης για το σήμερα και το αύριο. Με βάση τα παραπάνω το ΚΚΕ θα καταθέσει άμεσα συγκεκριμένη πρόταση για την αξιοποίηση αυτών».
Στην υπόθεση παρενέβη και ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ, Σωκράτης Φάμελλος, ο οποίος με ανάρτησή του πήρε θέση για τη δημοσιοποίηση και τη διαχείριση των φωτογραφιών.
Όπως επεσήμανε: «Οι συγκλονιστικές φωτογραφίες από την εκτέλεση των 200 αγωνιστών της 1ης Μαΐου 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής αποτελούν ιστορική κληρονομιά όλου του ελληνικού λαού. Και μια σπουδαία υπενθύμιση ότι η ιστορία της χώρας μας γράφτηκε με αγώνες, αντίσταση και ιδανικά. Και με προσφορά και κόστος ζωής. Οι αγωνιστές και οι αγωνίστριες του ΕΑΜ, στάθηκαν όρθιοι απέναντι στον ναζισμό, υπερασπιζόμενοι την ελευθερία, τη δημοκρατία, την αξιοπρέπεια και το δίκιο του Λαού.
Αυτά τα ντοκουμέντα δεν είναι εμπόρευμα. Είναι η ιστορία μας. Η ελληνική Πολιτεία οφείλει να τα αποκτήσει και να τα αναδείξει ως αναπόσπαστο στοιχείο της ιστορίας και της Παιδείας. Για εμάς η μνήμη είναι ευθύνη και δύναμη στον αγώνα για κοινωνική δικαιοσύνη που παραμένει πάντα επίκαιρος και αναγκαίος».
Θέση για τη δημοσιοποίηση των φωτογραφιών πήρε και ο πρόεδρος της Νέα Αριστερά, Αλέξης Χαρίτσης, κάνοντας λόγο για ένα «συγκλονιστικό γεγονός».
Όπως ανέφερε σε ανάρτησή του, «κάθε φορά που επισκέπτομαι το Σκοπευτήριο και περνάω τον στενό διάδρομο προς τον χώρο των εκτελέσεων νιώθω το γνωστό ρίγος, που είμαι σίγουρος νιώθουμε όλοι και όλες. Γιατί η Καισαριανή συμπυκνώνει την κοινή ρίζα μας: το ανοξείδωτο μέταλλο της Αντίστασης, το πάθος για την ελευθερία, τη σφιγμένη γροθιά απέναντι στους φασίστες».
Συμπλήρωσε, ωστόσο, ότι «από χτες, η γροθιά αυτή έχει πάρει υπόσταση. Σε αυτή τη μικρή φωτογραφία με τα ρούχα των εκτελεσμένων και τον ανώνυμο ήρωα του λαού μας που υψώνει περήφανα τη γροθιά του, καθώς οδηγείται στον θάνατο».
«Ας το δουν αυτό οι κάθε λογής συκοφάντες της ΕΑΜικής Αντίστασης. Και μακάρι να τους κάνει να σιωπήσουν έστω και για λίγο», τονίζει και επισημαίνει ότι αποτελεί υποχρέωση της Πολιτείας και χρέος της Δημοκρατίας η Αθήνα να αποκτήσει Μουσείο Εθνικής Αντίστασης, ενώ καλεί το Υπουργείο Πολιτισμού «να καταβάλλει κάθε προσπάθεια ώστε οι φωτογραφίες αυτές να έρθουν στην Ελλάδα». «Είναι το τραύμα μας. Είναι η μνήμη μας. Είναι ο οδηγός μας», καταλήγει.
Το «αν» της γνησιότητας
Αν οι φωτογραφίες αποδειχθούν γνήσιες, δεν πρόκειται μόνο για ένα ακόμη ντοκουμέντο: Μπορεί να ανοίξουν ένα πεδίο νέας ταυτοποίησης προσώπων, νέας διασταύρωσης και, κυρίως, νέας συζήτησης για το πώς διαχειρίζεται κανείς τεκμήρια που ακουμπούν τη συλλογική μνήμη και το τραύμα.
Στο ίδιο κάδρο μπαίνει αναπόφευκτα και το ηθικό ζήτημα: Τι σημαίνει να κυκλοφορεί στην αγορά ένα υλικό που συνδέεται με μια μαζική εκτέλεση και με την τελετουργία του τρόμου που τη συνόδευσε.
Ένας αρκετά αξιόπιστος κατάλογος των εκτελεσθέντων έχει συνταχθεί από τον Αντ. Φλούντζη, γιατρό στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου, στο βιβλίο του «Χαΐδάρι – κάστρο και βωμός της Εθνικής Αντίστασης» (β’ έκδοση, 1986).
