Μοναδικό κίνητρό της, όπως παραδέχεται, ήταν το επίδομα. Η 30χρονη λογίστρια ολοκλήρωσε πρόσφατα εξ αποστάσεως ένα σεμινάριο κατάρτισης εργαζομένων με αντικείμενο το μάρκετινγκ και τα social media. Περιμένει να λάβει μέσα στους επόμενους μήνες περίπου 750 ευρώ, από κοινοτικούς πόρους. «Μπορούσες να μπεις από τον υπολογιστή, το τάμπλετ ή το κινητό. Ο καθηγητής απλώς διάβαζε από ένα βιβλίο. Ισως προσέφερε κάτι σε όποιον ήθελε, εμένα δεν με ενδιέφερε», θυμάται. Από τους 25 συμμετέχοντες σχεδόν όλοι είχαν κλειστές τις κάμερες και τα μικρόφωνα στις παραδόσεις. Αρκούσε να είναι συνδεδεμένοι. Εάν έπαιρναν απουσία, θα μειωνόταν και το τελικό ποσό που θα λάμβαναν. «Σε μια διάλεξη είχα πάει για καφέ με τις φίλες μου και είχα συνδεθεί από το κινητό», λέει. «Σε άλλο μάθημα ήμουν σε τουρνουά τένις στο ΟΑΚΑ και παρακολουθούσα τον Νόβακ Τζόκοβιτς».
Στο τέλος του σεμιναρίου, για να πιστοποιήσουν τις γνώσεις που έλαβαν και να μπορέσουν να εισπράξουν το επίδομα, έδωσαν εξετάσεις. Αρχικά έπρεπε να ανοίξουν την κάμερα του υπολογιστή, να δείξουν την ταυτότητά τους, καθώς και τον χώρο ολόγυρα για να βεβαιώσουν ότι είναι μόνοι. Επειτα συμπλήρωναν ένα τεστ πολλαπλής επιλογής. «Κάποιες απαντήσεις έβγαιναν με απλή λογική. Επεσαν 28 ερωτήσεις από τις 56 που μας είχαν ήδη δώσει. Ηταν υποτυπώδες διαγώνισμα», λέει στην «Κ» η συμμετέχουσα που ζήτησε να μη δημοσιευθεί το όνομά της. «Ηταν εύκολα χρήματα».
Η δέσμευση των τραπεζικών λογαριασμών του προέδρου της ΓΣΕΕ Γιάννη Παναγόπουλου και άλλων προσώπων επανέφερε στο προσκήνιο τα προγράμματα κατάρτισης ανέργων και εργαζομένων, τα περισσότερα εκ των οποίων επιδοτούνται από κοινοτικούς πόρους. Η συζήτηση που έχει ξεκινήσει πάντως και για την αποτελεσματικότητα αυτών των δράσεων δεν είναι νέα.
Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Δείκτη Δεξιοτήτων, η Ελλάδα καταλάμβανε το 2022 την τέταρτη θέση από το τέλος στην ανάπτυξη δεξιοτήτων μεταξύ των κρατών-μελών της Ε.Ε. Το ίδιο έτος, το υπουργείο Εργασίας παρουσίασε το νέο νομοθετικό πλαίσιο, που προβλέπει ότι η πληρωμή των παρόχων και των ωφελουμένων κατάρτισης θα γίνεται μόνο μετά την πιστοποίηση των γνώσεων και των δεξιοτήτων που αποκτήθηκαν. Στόχος ήταν «να εξασφαλιστεί ότι οι πόροι της κατάρτισης θα πιάσουν τόπο». Πόσο εφικτό είναι όμως να ελεγχθούν πραγματικά αυτά τα αποτελέσματα; Η «Κ» μίλησε με ανθρώπους που έχουν πρόσφατα εγγραφεί σε τέτοια σεμινάρια ανά την Ελλάδα, καθώς και με εκπροσώπους του κλάδου της κατάρτισης, επιχειρώντας να απαντήσει στο ερώτημα: Τι προσφέρουν στην πραγματικότητα αυτά τα προγράμματα, εκτός από την επιδότηση σε καταρτίζοντες και καταρτιζομένους;
«Μας έλεγαν συνέχεια από το Κέντρο Επαγγελματικής Κατάρτισης ότι “το μόνο που μας νοιάζει είναι να δηλώσετε παρόντες στον έλεγχο”», λέει στην «Κ» 39χρονος που συμμετείχε σε επιδοτούμενο σεμινάριο με αντικείμενο την «κυκλική οικονομία». «Είχαν δημιουργήσει στο ΚΕΚ γκρουπ στο Viber και εάν γινόταν έλεγχος στην τηλεκπαίδευση, μας ειδοποιούσαν να είμαστε σε ετοιμότητα», προσθέτει.
Στη δική του περίπτωση, κάποιες ώρες μαθημάτων γίνονταν διά ζώσης, άλλο μέρος των παραδόσεων ήταν μέσω τηλεδιάσκεψης, ενώ έπρεπε να συμπληρώσουν και συγκεκριμένες ώρες «ασύγχρονης τηλεκατάρτισης». Σε αυτές υποτίθεται ότι θα διάβαζαν κάποιες διαφάνειες σε ειδική πλατφόρμα, η οποία κατέγραφε τον χρόνο που περνούσαν συνδεδεμένοι. Ο ίδιος λέει ότι άφηνε τον υπολογιστή ανοιχτό και ανά 20 λεπτά απλώς άλλαζε σελίδα. Η ομάδα των συμμετεχόντων ήταν ετερόκλητη. Θυμάται ότι στους καταρτιζόμενους υπήρχε ένας 60χρονος υπάλληλος στο καζίνο της Πάρνηθας, ένας σερβιτόρος σε εστιατόριο στο Περιστέρι και ένας ιδιοκτήτης γυμναστηρίου.
Οι απουσίες
Στις τηλεδιασκέψεις υπήρχε η πιθανότητα να συνδεθεί αιφνιδιαστικά κάποιος επόπτης της Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης (πρώην ΟΑΕΔ), του φορέα ελέγχου αντίστοιχων προγραμμάτων που χρηματοδοτούνται και από το Ταμείο Ανάκαμψης. Ο επόπτης παίρνει παρουσίες, μπορεί να ζητήσει από τους συμμετέχοντες να ανοίξουν την κάμερα, να μιλήσουν στο μικρόφωνο, να δώσουν κάποιο σημάδι ζωής. Ανάλογα με το πρόγραμμα, σε κάθε ωφελούμενο μπορεί να αντιστοιχεί επιδότηση 5 ευρώ ανά εκπαιδευτική ώρα. Αντίστοιχα κάθε πάροχος συνήθως λαμβάνει 4,5-5,5 ευρώ ανά εκπαιδευτική ώρα για κάθε καταρτιζόμενο. Σε περίπτωση απουσίας, το τελικό ποσό θα μειωθεί και για τους δύο. Ως ανώτατο όριο απουσιών ορίζεται το 10% των ωρών (ή 20% σε ειδικά τεκμηριωμένες περιπτώσεις). Η υπέρβασή του συνεπάγεται διαγραφή και μη καταβολή επιδόματος.
«Εύκολα χρήματα» – «Κάποιες απαντήσεις έβγαιναν με απλή λογική. Επεσαν 28 ερωτήσεις από τις 56 που μας είχαν ήδη δώσει. Ηταν υποτυπώδες διαγώνισμα», αναφέρει 30χρονη λογίστρια για την πιστοποίηση των γνώσεων. «Ηταν εύκολα χρήματα».
«Πότε “μπαίνει” έλεγχος;»
Το ζήτημα των ελέγχων φαίνεται ότι έχει απασχολήσει και άλλους. Ενδεικτικοί είναι ορισμένοι διαδικτυακοί διάλογοι τον περασμένο Δεκέμβριο σε δημόσιο γκρουπ στο Facebook για επιδοτούμενα σεμινάρια. «Μήπως γνωρίζει κάποιος πόσο συχνά “μπαίνει” έλεγχος;», ρωτάει ένας χρήστης. «Σε εμάς μία φορά δεν ήξερε ο ελεγκτής πώς να ανοίξει το μικρόφωνο και την κάμερα και έφυγε», απαντάει κάποιος. «Μπαίνουν σε ανύποπτες στιγμές, λίγο πριν από το διάλειμμα, έχετε τον νου σας», συμπληρώνει άλλος.
«Υπάρχουν ΚΕΚ που κάνουν σωστά τη δουλειά τους και άλλα που τα ενδιαφέρει μόνο το ποσό που θα πάρουν και “καλύπτουν” τους καταρτιζόμενους ακόμη και στις ώρες της ασύγχρονης», γράφει άλλος σχολιαστής στην ομάδα του Facebook. Συμμετέχοντες σε επιδοτούμενα σεμινάρια που μίλησαν στην «Κ» αναφέρουν περιπτώσεις κατά τις οποίες υπάλληλοι του παρόχου προθυμοποιούνταν να μπουν στη θέση των καταρτιζομένων για να μη χαθεί κάποια διδακτική ώρα.
Αυστηρό πλαίσιο και παρατυπίες
Ο Βασίλειος Μανωλίτσης, πρόεδρος του Ελληνικού Συνδέσμου Εταιρειών Επαγγελματικής Κατάρτισης (ΕΛΣΕΚΕΚ), λέει ότι στη μεγάλη αγορά των κέντρων διά βίου μάθησης εμφανίζονται και ορισμένοι πάροχοι που δεν ανήκουν στα μέλη τους και λειτουργούν «ευκαιριακά», για μικρό διάστημα, χωρίς να εναρμονίζονται πλήρως με τους κανόνες. Τονίζει ότι ο σύνδεσμός τους «δεν ενστερνίζεται τέτοιου είδους παρατυπίες» και ακολουθεί το αυστηρό πλαίσιο που ορίζει η νομοθεσία. «Οπου προκύπτουν, τις καταδικάζουμε, καθ’ ότι επιδιώκουμε η συμμετοχή να είναι ουσιαστική όσο και τυπική», συμπληρώνει.
Για όσα έχουν αναφερθεί στην «Κ» σχετικά με υπαλλήλους ΚΕΚ οι οποίοι φέρεται να υποδύονται τους καταρτιζόμενους σε περίπτωση απουσίας, ο κ. Μανωλίτσης λέει ότι μπορεί να συμβαίνει σε μεμονωμένες περιπτώσεις και να αφορά «μικρές, περιφερειακές εταιρείες με μικρό αριθμό εκπαιδευομένων». «Το καταδικάζουμε και σε κάθε περίπτωση τέτοιου είδους καταγγελίες παραπέμπονται στην επιτροπή δεοντολογίας του Συνδέσμου», λέει. «Επιχειρήσεις οι οποίες δραστηριοποιούνται επί σειράν ετών, με επενδύσεις σε πληροφοριακά συστήματα, ψηφιακά εργαλεία και πολυπληθές και έμπειρο επιστημονικό προσωπικό, δεν έχουν όφελος από οποιαδήποτε τέτοια ενδεχόμενη συμπεριφορά», προσθέτει.
«Ενας ενήλικος μαθαίνει αν το θέλει, όχι με το ζόρι. Δεν πρέπει να συμψηφίζουμε, ούτε να δαιμονοποιούμε. Συνήθως προβάλλονται περισσότερο εκείνοι που θέλουν να κάνουν φασαρία, όχι οι συνεπείς και τυπικοί καταρτιζόμενοι. Το περιεχόμενο των μαθημάτων έχει πιστοποιηθεί από πριν, όπως και ο εκπαιδευτής», λέει στην «Κ» άλλος ιδιοκτήτης ΚΕΚ που δραστηριοποιείται εδώ και τρεις δεκαετίες στον χώρο.
Οι δικλίδες ασφαλείας
«Η διασφάλιση της ποιότητας και της διαφάνειας αποτελεί βασική προτεραιότητά μας», αναφέρουν στην «Κ» από τη ΔΥΠΑ, επισημαίνοντας ότι έως και σήμερα έχουν διενεργήσει πάνω από 37.500 διοικητικούς και επιτόπιους ελέγχους σε προγράμματα κατάρτισης. Σημειώνουν ότι εφαρμόζεται ένα πολυεπίπεδο σύστημα διασφάλισης ποιότητας με ελέγχους σε διαφορετικά στάδια της διαδικασίας, με τη συμμετοχή διαφορετικών φορέων από τη διαπίστευση των παρόχων μέχρι και μετά την υλοποίηση των προγραμμάτων. Ενδεικτικά, η αξιολόγηση του εκπαιδευτικού υλικού διενεργείται από το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου και ελέγχονται μεταξύ άλλων η σαφήνεια και τεκμηρίωση του σκοπού, η δομή σε διδακτικές ενότητες, τα μαθησιακά αποτελέσματα, η συνάφεια με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας.
Ακόμη από τη ΔΥΠΑ αναφέρεται ότι απορρίφθηκε τον τελευταίο χρόνο περίπου το 22% (31 από 141) των υποβληθέντων προγραμμάτων κατάρτισης σε κλάδους αιχμής, λόγω ελλείψεων στους φακέλους ή στο εκπαιδευτικό υλικό, μη τήρησης τεχνικών και ποιοτικών προδιαγραφών της πρόσκλησης, υψηλής ομοιότητας με άλλα προγράμματα ή εκπρόθεσμης υποβολής. Σε κάποιες περιπτώσεις έγιναν διορθώσεις και σε επόμενο έλεγχο κάποια προγράμματα έλαβαν έγκριση.
Το 2024 στο συνέδριο του ΕΛΣΕΚΕΚ παρουσιάστηκε και δειγματοληπτική έρευνα της ALCO, σύμφωνα με την οποία 82% των εργαζομένων που συμμετείχαν σε προγράμματα κατάρτισης δήλωναν αρκετά ή πολύ ικανοποιημένοι από το περιεχόμενο. Επίσης, το 61% θεωρούσε ότι η είσπραξη του επιδόματος κατάρτισης δεν πρέπει να εξαρτάται από την απόδοση στις εξετάσεις.
«Μπες και λάβε 750 ευρώ»
Στο Διαδίκτυο κυκλοφορούν διάφορες διαφημίσεις παρόχων για επιδοτούμενα προγράμματα κατάρτισης. Σε ορισμένες περιπτώσεις τα σεμινάρια δεν προωθούνται ως εργαλεία ενίσχυσης της γνώσης ή επαγγελματικής ανέλιξης, αλλά προτάσσεται το ύψος των χρημάτων που θα λάβει ο ωφελούμενος. «Παρακολούθησε την ειδικότητα που επιθυμείς και λάβε 750 ευρώ εκπαιδευτικό επίδομα», ακούγεται σε ένα σχετικό βίντεο, ενώ εμφανίζεται ένας άνδρας που χαμογελάει επιδεικνύοντας χαρτονομίσματα των 50 ευρώ. «Συμμετείχα για τα χρήματα», λέει στην «Κ» εργαζόμενη από τη Θεσσαλία που παρακολούθησε επιδοτούμενο σεμινάριο για το ηλεκτρονικό εμπόριο. «Εβαλα και τον σύζυγό μου να το κάνει που βαριέται ασύστολα τους υπολογιστές». Ακολούθησαν ο γιος της και δύο συνάδελφοί της. Κίνητρο, όπως λέει, ήταν και γι’ αυτούς το επίδομα. Με το ίδιο σκεπτικό ένας ηλεκτρολόγος μηχανικός παρακολούθησε πρόσφατα αντίστοιχο σεμινάριο 120 ωρών στην Αθήνα με θέμα τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. «Για να είμαι ειλικρινής, κύριος λόγος ήταν τα χρήματα. Αλλά επέλεξα ένα γνωστικό αντικείμενο που θα με ενδιέφερε. Κάτι έμαθα», λέει. «Ο εκπαιδευτής ήταν ένας γλυκός άνθρωπος, αλλά είχε μηδέν διαδραστικότητα. Δεν μπορούσε να κάνει διαμοιρασμό οθόνης. Ηταν δύσκολο και για τον ίδιο και για εμάς να γίνεται μια διάλεξη τέσσερις ώρες και να μην ξέρεις ποιος παρακολουθεί και τι κάνει».
Οι αριθμοί
230 εγκεκριμένα κέντρα διά βίου μάθησης περιλαμβάνονται στο μητρώο παρόχων που δύνανται να υλοποιούν επιδοτούμενα προγράμματα.
50- 250 ώρες κατάρτισης περιλαμβάνουν τα περισσότερα προγράμματα. Οσα αφορούν κλάδους αιχμής μπορεί να φτάσουν τις 450 ώρες.
4,5 – 5,5 ευρώ ανά ώρα κατάρτισης και ανά εκπαιδευόμενο είναι η αποζημίωση που προβλέπεται για τους παρόχους.
10% των ωρών κατάρτισης είναι το ανώτατο όριο απουσιών ανά εκπαιδευόμενο. Η υπέρβαση συνεπάγεται διαγραφή και μη καταβολή επιδόματος.
