Κομβικές αλλαγές στον τρόπο που γίνεται η ανακύκλωση στη χώρα μας φέρνει το 2026. Μέσα στη χρονιά αναμένεται να ξεκινήσει τη λειτουργία του το νέο σύστημα για την επιστροφή πλαστικών μπουκαλιών και μεταλλικών κουτιών με αντίτιμο. Το σύστημα θα καλύψει σταδιακά όλη τη χώρα μέσα σε δύο χρόνια, με περισσότερα από 4.200 μηχανήματα επιστροφής και 9.700 σημεία χωρίς μηχανήματα, από μπακάλικα και μεγάλα περίπτερα έως χώρους εστίασης. Η λειτουργία του συστήματος θα φέρει εξελίξεις και στον μπλε κάδο, καθώς το σύστημα συλλογής των συσκευασιών θα πρέπει να αναπροσαρμοστεί. Μέσα στη χρονιά αναμένονται και τα πρώτα συστήματα για τη συλλογή παλαιών στρωμάτων και επίπλων.
Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Το 1989 η Ισλανδία έγινε η πρώτη χώρα στον κόσμο που εφάρμοσε ένα νέο σύστημα για την ανάκτηση των πλαστικών μπουκαλιών και των αλουμινένιων «κουτιών» μιας χρήσης: ονομάζεται «σύστημα εγγυοδοσίας», γνωστό με το αγγλικό αρκτικόλεξο DRS (deposit refund system). Πρόκειται για ένα σύστημα, γνωστό στην Ελλάδα από τις γυάλινες φιάλες μπίρας, σύμφωνα με το οποίο στην τιμή του προϊόντος προστίθεται ένα μικρό «καπέλο», το οποίο δίνεται πίσω στον καταναλωτή όταν αυτός επιστρέφει τη φιάλη σε κάποιο συγκεκριμένο σημείο. Το σύστημα αυτό έχει δύο μεγάλα οφέλη: υψηλά ποσοστά ανακύκλωσης και εξαιρετική «καθαρότητα» υλικών προς ανακύκλωση.
Η πρακτική αυτή για την Ευρωπαϊκή Ενωση δεν είναι πια προαιρετική. Οι κοινοτικές οδηγίες για τα πλαστικά μίας χρήσης και τη διαχείριση των απορριμμάτων επιβάλλουν σε όλα τα κράτη-μέλη να θέσουν σε εφαρμογή ανάλογα συστήματα τουλάχιστον για τις φιάλες μιας χρήσης. Σε όλες τις περιπτώσεις στην Ευρώπη, πλην μιας, τα συστήματα αυτά οργανώθηκαν από τον ιδιωτικό τομέα, δηλαδή τους θεωρούμενους από τη νομοθεσία παραγωγούς – στους οποίους υπάγονται και οι εισαγωγείς και η αλυσίδα της λιανικής. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα σύνθετο εγχείρημα, καθώς προϋποθέτει την άρτια συνεργασία ανταγωνιστικών μεταξύ τους εταιρειών, έναν ισχυρό εποπτικό ρόλο του κράτους και βέβαια μια όχι ευκαταφρόνητη επένδυση.
Στην Ελλάδα η δημιουργία του συστήματος αυτού έχει, ως είθισται, καθυστερήσει. Το σύστημα προβλέφθηκε στον ν. 4736/20, ενώ χρειάστηκαν δύο χρόνια για να εξειδικευτούν οι όροι με μια κοινή απόφαση (2022) η οποία τροποποιήθηκε πρόσφατα (2025). Μάλιστα, ενώ αρχικά προβλεπόταν να περιλαμβάνει και τα γυάλινα μπουκάλια, αλλά και τις συσκευασίες γάλακτος, αυτά τελικά εξαιρέθηκαν. Η δε ημερομηνία έναρξης λειτουργίας του συστήματος έφτασε έπειτα από διαδοχικές παρατάσεις στον Δεκέμβριο του 2025 και έληξε άπρακτη.
Ο νέος φορέας
Πού βρισκόμαστε σήμερα; Πριν από λίγους μήνες ιδρύθηκε ο φορέας που θα «τρέξει» το σύστημα εγγυοδοσίας, με την ονομασία DRS Hellas. Μέτοχοί της, η Eνωση Σούπερ Μάρκετ Ελλάδας και έντεκα εταιρείες: πολυεθνικές όπως η Coca-Cola 3Ε, η Αθηναϊκή Ζυθοποιία και η Ολυμπιακή Ζυθοποιία, αλλά και ελληνικές όπως αυτές που παράγουν τα προϊόντα Βίκος, Ζαγόρι, ΛΟΥΞ, Σέλι, ΕΨΑ κ.ά. Μέσα στο επόμενο διάστημα η DRS Hellas θα καταθέσει στον Ελληνικό Οργανισμό Ανακύκλωσης – ΕΟΑΝ (φορέα του υπουργείου Περιβάλλοντος, αρμόδιο για την εναλλακτική διαχείριση) το επιχειρησιακό σχέδιο, στο οποίο θα περιγράφεται λεπτομερώς πώς θα αναπτυχθεί το σύστημα εγγυοδοσίας μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια.
«Είναι ένα περίπλοκο εγχείρημα με πολλούς συμμετέχοντες, που απαιτεί πολύ καλή οργάνωση και επικοινωνία για να πετύχει», λέει στην «Κ» ο Νίκος Μαμουλής, γενικός διευθυντής της DRS Hellas. «Eχουμε ύστερα από πολλή προσπάθεια καταλήξει στο επιχειρησιακό σχέδιο, το οποίο θα κατατεθεί προς έγκριση στον ΕΟΑΝ μέσα στο επόμενο δίμηνο. Στόχος μας είναι μέχρι το τέλος του 2028 το σύστημα να ανακυκλώνει το 90% των συσκευασιών που κυκλοφορούν στην ελληνική αγορά. Να σημειώσω ότι όποια συσκευασία νερού, ποτού ή αναψυκτικού δεν φέρει το λογότυπο του DRS, δηλαδή δεν έχει συμβληθεί όπως οφείλει με το σύστημα ανακύκλωσης, δεν θα επιτρέπεται να κυκλοφορεί».
Οπως είναι επόμενο, η έναρξη λειτουργίας του συστήματος θα πρέπει να μετατεθεί. Η DRS Hellas υποστηρίζει ότι μπορεί να ξεκινήσει το φετινό καλοκαίρι. «Είμαστε ήδη αρκετά προετοιμασμένοι. Η νομοθεσία δεν προβλέπει πιλοτική εφαρμογή του συστήματος, επομένως θα πρέπει να ξεκινήσουμε ταυτόχρονα σε όλη τη χώρα και μέσα σε δύο χρόνια να φτάσουμε στον στόχο κάλυψης. Οι γεωγραφικές ιδιαιτερότητες, όπως η νησιωτικότητα, η εποχικότητα του τουρισμού, όλα αυτά έχουν ληφθεί υπόψη».
Οταν ξεκινήσει τη λειτουργία του το DRS, οι καταναλωτές θα μπορούν να επιστρέφουν τα πλαστικά μπουκάλια και τα αλουμινένια κουτάκια και να παίρνουν πίσω 0,10 ευρώ για κάθε συσκευασία έως μισό λίτρο και 0,15 ευρώ για τις μεγαλύτερες. Η επιστροφή θα δίνεται με τη μορφή κουπονιού, που θα μπορεί να εξαργυρώνεται στα σούπερ μάρκετ. Οπως εξηγεί ο κ. Μαμουλής, «η συλλογή των πλαστικών μπουκαλιών και αλουμινένιων κουτιών και η απόδοση στον καταναλωτή του αντιτίμου θα γίνονται είτε με μηχανήματα (που θα βρίσκονται κατά κύριο λόγο σε εξωτερικούς χώρους των σούπερ μάρκετ) είτε χειρωνακτικά σε μικρότερα σημεία, όπως μεγάλα περίπτερα και χώροι εστίασης. Δεν αποκλείεται όταν ο χώρος είναι περιορισμένος να τοποθετηθούν μηχανήματα σε κάποιον κοινόχρηστο χώρο (ζήτημα βέβαια που σηκώνει μεγάλη συζήτηση, μετά την “κατάληψη” πλατειών και πεζοδρόμων από τα γνωστά “σπιτάκια”). Πιστεύω ότι πολύ γρήγορα θα καταλάβει ο πολίτης τι θετικό αντίκτυπο θα έχει για την ανακύκλωση η ανάπτυξη του νέου συστήματος», καταλήγει.
Για ό,τι κυκλοφορεί – «Οποια συσκευασία νερού, ποτού ή αναψυκτικού δεν φέρει το λογότυπο του DRS, δηλαδή δεν έχει συμβληθεί με το σύστημα ανακύκλωσης, δεν θα επιτρέπεται να κυκλοφορεί», λέει ο Νίκος Μαμουλής, γενικός διευθυντής της DRS Hellas.
Το πλάνο
Σύμφωνα με πληροφορίες της «Κ», το σύστημα θα αναπτυχθεί ως εξής:
• Η λειτουργία του θα ξεκινήσει με 3.400 μηχανήματα το 2026 και θα φθάσει σε 4.200 μηχανήματα το 2028. Το 80% των μηχανημάτων θα τοποθετηθεί σε εξωτερικούς χώρους (σούπερ μάρκετ ή αλλού). Τα μηχανήματα θα λειτουργούν έξι ημέρες την εβδομάδα.
• Επίσης θα υπάρχουν περίπου 9.700 σημεία χειροκίνητης συλλογής σε όλη τη χώρα, στα οποία θα εκδίδεται κανονικά το κουπόνι του αντιτίμου.
• Το κόστος αγοράς των μηχανημάτων υπολογίζεται σε 188 εκατ. ευρώ, ενώ το κόστος λειτουργίας στα 25-30 εκατ. ευρώ ετησίως. Σύμφωνα με πηγές της αγοράς, ένας από τους βασικούς λόγους που το DRS έχει καθυστερήσει είναι ο πόλεμος σε επιχειρηματικό επίπεδο για την επιλογή των απαραίτητων μηχανημάτων. Σε ερώτηση της «Κ» αν έχει δεχθεί πιέσεις προς κάποια κατεύθυνση, ο κ. Μαμουλής απάντησε αρνητικά.
Τι φέρνει το DRS
Η έλευση του νέου συστήματος για τα μπουκάλια και κουτάκια αναψυκτικών, νερών και μπίρας θα φέρει αλυσιδωτές αλλαγές στον τρόπο που οργανώνεται η ανακύκλωση στη χώρα μας. Το πρώτο που θα επηρεαστεί είναι το σύστημα ανακύκλωσης συσκευασιών, οι γνωστοί μπλε κάδοι (Ελληνική Εταιρεία Αξιοποίησης Ανακύκλωσης – ΕΕΑΑ) και τα «σπιτάκια» (ανταποδοτική ανακύκλωση).
«Η έναρξη λειτουργίας του DRS θα επανακαθορίσει τις δικές μας δραστηριότητες», αναφέρει στην «Κ» ο Γιάννης Ραζής, γενικός διευθυντής της ΕΕΑΑ. «Οι συσκευασίες αυτές αντιπροσωπεύουν μόλις το 8% κατά βάρος των αποβλήτων συσκευασιών, περίπου 70.000-90.000 τόνους ετησίως. Ωστόσο, ιδίως οι πλαστικές συσκευασίες έχουν σημαντικό όγκο. Επομένως, αν αυτές καταλήγουν αλλού, ο μπλε κάδος θα “ανασάνει” και αυτό θα επηρεάσει θετικά το σύστημα συλλογής της ανακύκλωσης. Η πιο σοβαρή αρνητική συνέπεια αφορά τον οικονομικό αντίκτυπο: η ΕΕΑΑ θα χάσει τόσο τις εισφορές των μελών για τη διαχείριση αυτών των ποσοτήτων, όσο και –το σοβαρότερο– τα έσοδα από την πώληση των υλικών στην αγορά της ανακύκλωσης, κάπου 8-10 εκατ. ευρώ ετησίως, καθώς το ΡΕΤ και το αλουμίνιο έχουν αξία. Αυτό σημαίνει ότι, αφότου αδειοδοτήσει η πολιτεία το DRS, θα πρέπει να γίνει μια επανεκκίνηση της ανακύκλωσης συσκευασιών. Είναι μια ευκαιρία να λύσουμε χρόνια προβλήματα».
Την περίοδο αυτή η ΕΕΑΑ ολοκληρώνει το νέο της πενταετές επιχειρηματικό σχέδιο, που θα πρέπει να παραδοθεί στον ΕΟΑΝ μέχρι τον Μάρτιο. «Για να επιτύχουμε τους στόχους πρέπει να ανανεωθούν τα οχήματα της ανακύκλωσης, οι κάδοι, να εκσυγχρονιστούν τα κέντρα διαλογής ανακυκλώσιμων (ΚΔΑΥ), καθώς δεν έχουν γίνει σοβαρές επενδύσεις λόγω κρίσης από το 2009. Επομένως, πρέπει να εγκριθεί από την πολιτεία η απαραίτητη αύξηση των εισφορών των υπόχρεων εταιρειών», καταλήγει ο κ. Ραζής.
«Η στασιμότητα που υπάρχει στην ανακύκλωση πρέπει να αλλάξει. Το DRS θα αποτελέσει την αφετηρία των εξελίξεων», αναφέρει στην «Κ» ο αρμόδιος γενικός γραμματέας Μανώλης Γραφάκος. «Είναι πολύ σημαντικό να δημιουργηθεί ένα σύστημα που και θα αυξήσει την ανακύκλωση και θα είναι φιλικό στον πολίτη. Βρισκόμαστε στις τελικές συζητήσεις με τον φορέα ώστε η εφαρμογή του DRS να ξεκινήσει μέσα στο 2026».
Οσον αφορά την ανακύκλωση συσκευασιών, ο κ. Γραφάκος επισημαίνει ότι τα επόμενα χρόνια θα ενισχυθεί η χωριστή διαλογή. «Περιμένουμε τουλάχιστον διπλασιασμό των σημείων συλλογής γυαλιού, ένα διακριτό δίκτυο κίτρινων κάδων για το χαρτί και αύξηση του εξοπλισμού συλλογής. Το υπουργείο θα παρέχει εξοπλισμό στους δήμους για τα υπόλοιπα ανακυκλώσιμα, εκτός συσκευασιών. Μέσα στη χρονιά θα έρθουν τα συστήματα για τα στρώματα και τα έπιπλα».
