Η καθιέρωση της 9ης Φεβρουαρίου ως Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας από την UNESCO στο πλαίσιο της επαινετής της προσπάθειας για διεθνή κατανόηση, μέσω ανάδειξης της αξίας των πολιτιστικών εκφράσεων όπως είναι και η γλώσσα, δεν αποτελεί απλή συμβολική πράξη. Είναι μια αναγνώριση με βαθύ πολιτισμικό, ιστορικό και παιδαγωγικό περιεχόμενο, που υπογραμμίζει ρητά τον ρόλο της ελληνικής γλώσσας ως θεμελίου της παγκόσμιας σκέψης και ζωντανού εργαλείου έκφρασης ενός λαού με μακραίωνη συνέχεια. Ως ιστορικού ριζώματος και συνάμα ως οικουμενικού αγαθού.
Η γλώσσα είναι ο πιο αδιάψευστος μάρτυρας της ιστορικής συνειδήσεως και της ιστορικής συνέχειας των Ελλήνων. Η ελληνική γλώσσα είναι από τις ελάχιστες στον κόσμο που παρουσιάζουν αδιάλειπτη ιστορική παρουσία σε προφορικό και σε γραπτό λόγο 40 αιώνων. Είναι ένα ζείδωρο ποτάμι που κυλάει από τα ομηρικά έπη έως τις μέρες μας, κουβαλώντας ιδέες, αξίες, τρόπους θέασης του Αλλου και του Κόσμου. Στο λεξιλόγιο, στη σύνταξη, στη γραμματική της αποτυπώνονται οι μεταμορφώσεις ενός πολιτισμού που διαμόρφωσε την ευρωπαϊκή ταυτότητα: πρόσφερε στον κόσμο τις πρώτες αρχές της φιλοσοφίας και της επιστήμης, ανέπτυξε το θέατρο ως κοινωνικό θεσμό και την ιστοριογραφία ως αναστοχασμό της ανθρώπινης πράξης, και, πάνω απ’ όλα, θεμελίωσε τη δημοκρατία. Με την ακρίβεια, την ικανότητά της να σχηματίζει αφηρημένες έννοιες και να διατυπώνει λεπτές αποχρώσεις, την εύρωστη πλαστικότητά της, επέτρεψε την ανάπτυξη της επιχειρηματολογίας, της αντιπαράθεσης, της λογικής ανάλυσης και της πειθούς, εφηύρε τις λέξεις που εξέφρασαν βασικές έννοιες της δημοκρατίας –πόλις, πολίτης, νόμος– και παγίωσε την άσκησή της μέσω του λόγου.
Ιστορικά, η ελληνική γλώσσα κατέχει καίρια θέση στη διανόηση, στη γλωσσική έκφραση και διατύπωση θεμελιωδών εννοιών και λέξεων της ευρωπαϊκής και της ευρύτερης διανόησης.
Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι η δημοκρατία γεννήθηκε μέσα στη γλώσσα. Η ελληνική γλώσσα κατέχει δεσπόζουσα θέση μέσα στον ιστορικό χρόνο ως καταλύτης της εξέλιξης του γλωσσικού φαινομένου και ακολούθως της συγκροτημένης σκέψης σε όλες τις όψεις και τις εκφράσεις του δυτικού πολιτισμού αιώνες πριν από τη Ρώμη έως σήμερα. Το γεγονός αυτό μας παρακινεί να σκεφτούμε τα οφέλη που μπορεί να έχουν οι νέοι σε κάθε χώρα σήμερα από την επιστροφή της διδασκαλίας της αρχαίας ελληνικής. Σε έναν κόσμο όπου δοκιμάζονται ξανά οι έννοιες της δημοκρατίας, της αλήθειας και του μέτρου, αλλά και της συγκροτημένης σκέψης, η επιστροφή στα αρχαία ελληνικά μπορεί να εξασφαλίσει μεγαλύτερη ορατότητα και περισσότερη συνεννόηση στον δρόμο για το μέλλον.
Θα ήταν κοινός τόπος να υπενθυμίσουμε ότι η ελληνική γλώσσα μπορεί να μιλιέται από λίγους, ωστόσο απλώνει τις ρίζες της σε όλες τις γλώσσες του δυτικού κόσμου, σαν λεπτές φλέβες που τροφοδοτούν τη σύγχρονη σκέψη. Ταμιευτήριο όρων για κάθε επιστήμη και εννοιών για κάθε πνευματική περιπέτεια, η ελληνική γλώσσα, παρά τον ηγεμονισμό της αγγλικής, παραμένει ενεργός τροφοδότης της σύγχρονης ορολογίας. Και αυτό, ακριβώς, δηλώνει η ανακήρυξη της 9ης Φεβρουαρίου ως Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας από την UNESCO: την αναγνώριση ότι η ελληνική γλώσσα δεν ανήκει μόνο στους Ελληνες, αλλά αποτελεί παγκόσμια πολιτισμική κληρονομιά, που εξακολουθεί να προσφέρει εργαλεία κατανόησης της ανθρώπινης φύσης και του πολύπλοκου κόσμου μας.
Η γλώσσα μας είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα σύστημα σημείων. Είναι όργανο σχέσης, έκφραση κοινωνίας και, κυρίως, παράγων εσωτερικής και
εξωτερικής ελευθερίας.
Ιστορικά, η ελληνική γλώσσα κατέχει καίρια θέση στη διανόηση, στη γλωσσική έκφραση και διατύπωση θεμελιωδών εννοιών και λέξεων της ευρωπαϊκής και της ευρύτερης διανόησης, οι οποίες δηλώνονται, προσλαμβάνονται ή ανάγονται σε λέξεις-έννοιες της ελληνικής γλώσσας. Σ’ εμάς τους Ελληνες, ωστόσο, η συμβολική αυτή χειρονομία της UNESCO, διπλά συμβολική καθώς εορτάζεται την ημέρα του θανάτου του εθνικού μας ποιητή Διονυσίου Σολωμού, εκτός από υπερηφάνεια γεννάει και ευθύνη. Επικυρώνει την αδιαμφισβήτητη αλήθεια ότι η γλώσσα μας είναι ένας θησαυρός που συνεχίζει να λάμπει, επειδή εξακολουθεί να γεννάει νόημα στο παρόν. Είναι μια πρόσκληση να τη φροντίσουμε, να ανασκάψουμε το πλούσιο κοίτασμά της και να το αξιοποιήσουμε στο σήμερα αναδεικνύοντας την εγγενή ευελιξία και προσαρμοστικότητά της, να τη μεταδώσουμε στις επόμενες γενιές, να τη μοιραστούμε και να τη διαδώσουμε. Είναι, τέλος, μια επιταγή, που συναντιέται με την πολύτιμη φράση του Διονυσίου Σολωμού: «Μήγαρις έχω άλλο στο νου μου, πάρεξ ελευθερία και γλώσσα». Μια φράση που μας υπενθυμίζει ότι η γλώσσα μας είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα σύστημα σημείων. Είναι όργανο σχέσης, έκφραση κοινωνίας και, κυρίως, παράγοντας εσωτερικής και εξωτερικής ελευθερίας.
Γι’ αυτήν τη γλώσσα μίλησε ο ποιητής Οδυσσέας Ελύτης στη Στοκχόλμη το 1979, όπου βραβεύθηκε με το Νομπέλ Λογοτεχνίας.
Είπε: «Νά ‘μαι εδώ σήμερα, στον σταθμό της Στοκχόλμης, με μόνο κεφάλαιο στα χέρια μου, λίγες ελληνικές λέξεις. Είναι λίγες μα ζωντανές, καθώς βρίσκονται στα χείλη ενός ολόκληρου λαού. Είναι τριών χιλιάδων ετών, αλλά δροσερές, φρέσκες, σαν να τις είχαν μόλις ανασύρει από τη θάλασσα. Ανάμεσα στα βότσαλα και τα φύκια από τις όχθες του Αιγαίου. Στο ζωηρό μπλε και την απόλυτη διαφάνεια του αιθέρα. Είναι η λέξη “ουρανός”, είναι η λέξη “θάλασσα”, είναι η λέξη “ήλιος”, είναι η λέξη “ελευθερία”. Τις τοποθετώ με σεβασμό στα πόδια σας. Για να σας ευχαριστήσω. Να ευχαριστήσω τον ευγενή λαό της Σουηδίας και τους ηγέτες του, που αντιτιθέμενοι στην ποσοτική εκτίμηση των αξιών, διαφυλάσσουν κάθε χρόνο το μυστικό της ανανέωσης του θαύματος. Σας ευχαριστώ».
Το κείμενο αποτελεί τον χαιρετισμό που θα απευθύνει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας με βιντεοσκοπημένο μήνυμα στην εκδήλωση εορτασμού της Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας που διοργανώνει η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην UNESCO υπό τον μόνιμο αντιπρόσωπο Γεώργιο Κουμουτσάκο, αύριο, 9 Φεβρουαρίου στο Παρίσι.
