Ο ποδηλατόδρομος είχε εξαγγελθεί τον Ιούνιο του 2021. Φαίνεται όμως ότι είναι καταδικασμένος να πορεύεται από αναβολή σε αναβολή. Το χρονοδιάγραμμα παράδοσης του ενιαίου παραλιακού πεζόδρομου – ποδηλατόδρομου πήρε νέα παράταση. Το έργο θα ολοκληρωνόταν τον Σεπτέμβριο του 2025. Φαίνεται πλέον να «πιάνει» 2027 και ίσως και λίγο αργότερα, αν συνυπολογίσουμε την εκκρεμότητα στο τμήμα υλοποίησης της επένδυσης στο Ελληνικό. Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση που είχε η «Κ» από την Περιφέρεια Αττικής, ο εργολάβος ζήτησε και έλαβε παράταση για συνέχιση των εργασιών πέρα από τον Μάρτιο που προέβλεπε η σύμβαση. Οι έχοντες πλήρη γνώση της πολυπλοκότητας του έργου μάς διαβεβαιώνουν ότι έχουμε τουλάχιστον έναν χρόνο εργασιών μπροστά μας έτσι ώστε να παραδοθούν σε χρήση λίγο περισσότερο από τα δύο τρίτα του αρχικού σχεδιασμού, καθώς εξαιρείται σε πρώτη φάση το τμήμα του Ελληνικού.
Αναχάραξη
Ο ενιαίος πεζόδρομος – ποδηλατόδρομος της Αθηναϊκής Ριβιέρας δεν θα είναι σε όλο του το μήκος τόσο παραλιακός όσο είχαμε αρχικά πιστέψει. Ενώ εκκρεμεί η επαναχάραξή του στο τμήμα του Ελληνικού και πιθανολογείται η «μεταφορά» του κατά μήκος της υπάρχουσας λεωφόρου Ποσειδώνος που υπογειοποιείται και πρόκειται να μετατραπεί σε δρόμο ήπιας κυκλοφορίας, υπάρχει και το προηγούμενο της διαμόρφωσης της περιπατητικής και ποδηλατικής λωρίδας με θέα όχι ακριβώς τη θάλασσα, αλλά την επιβλητική περίφραξη του ξενοδοχειακού συγκροτήματος «One and Only Aesthesis» στα παλιά Αστέρια της Γλυφάδας.
Είναι προφανές ότι στην ιστορία υλοποίησης αυτού του φιλόδοξου πρότζεκτ αποτυπώνονται όλες οι παθογένειες της μεταπολεμικής ανάπτυξης του παραλιακού μετώπου της Αθήνας μέχρι και σήμερα. Αυτός είναι ο λόγος που ο βαθμός δυσκολίας του εξέπληξε ακόμη και τους πιο απαισιόδοξους. Αυθαιρεσίες δεκαετιών, επικαλύψεις αρμοδιοτήτων, αδιαφορία για τον δημόσιο χαρακτήρα της έκτασης μετέτρεψαν κάτι φαινομενικά βατό σε μια αδιανόητα περίπλοκη άσκηση λεπτών πολεοδομικών ισορροπιών, αλλά και υποχρεωτικής επιβολής του νόμου.
Ηταν 3 Ιουνίου 2021, Παγκόσμια Ημέρα Ποδηλάτου, στα απόνερα της δεύτερης καραντίνας όταν ο Κυριάκος Μητσοτάκης εξήγγειλε από τη Γλυφάδα έναν ενοποιημένο ποδηλατόδρομο και πεζόδρομο συνολικού μήκους 18 χιλιομέτρων, που θα ένωνε την Αθηναϊκή Ριβιέρα από την Εσπλανάδα στο ύψος του Κέντρου Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος μέχρι τις παρυφές της Βουλιαγμένης (Δημαρχείο Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης). Το έργο εντάχθηκε στο Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας με προϋπολογισμό 19 εκατ. ευρώ και τρία χρόνια μετά, στις 15 Ιουλίου 2024, υπεγράφη η σύμβαση παρουσία εκ νέου του πρωθυπουργού στο πλαίσιο ειδικής εκδήλωσης στον δημοτικό κινηματογράφο Αλίμου.
Παθογένειες δεκαετιών – Αυθαιρεσίες δεκαετιών, επικαλύψεις αρμοδιοτήτων, αδιαφορία για τον δημόσιο χαρακτήρα της έκτασης μετέτρεψαν κάτι φαινομενικά απλό σε μια περίπλοκη άσκηση λεπτών πολεοδομικών ισορροπιών, αλλά και υποχρεωτικής επιβολής του νόμου.
Στην πανηγυρική ομιλία του για την εξαγγελία του έργου ο πρωθυπουργός είχε υπαινιχθεί τις σημερινές δυσκολίες. «Αυτό το οποίο αποκαλούμε Αθηναϊκή Ριβιέρα αν θέλει κάποιος να τη διανύσει είναι απλά αδύνατον. Είναι αδύνατον γιατί υπάρχουν εμπόδια. Υπάρχουν ιδιοκτησίες, αρκετές ανήκουν στο Δημόσιο μέσω της ΕΤΑΔ, άλλες ανήκουν σε δήμους, άλλες είναι ιδιωτικές και τα εμπόδια αυτά θα πρέπει να ξεπεραστούν. Κι αυτό μπορεί να γίνει μόνο με μία συνεκτική μελέτη και με ένα οριζόντιο πρόγραμμα με τη συνεργασία των δήμων».
Μωσαϊκό αναπλάσεων
Με όλες αυτές τις προκλήσεις βρίσκονται αντιμέτωποι σήμερα όσοι γράφουν, σβήνουν, σχεδιάζουν και επανασχεδιάζουν κρίσιμες λεπτομέρειες του έργου. Υπάρχουν σημεία του παραλιακού μετώπου όπου η μόνη δημόσια υποδομή είναι οι γραμμές του τραμ. Το πεζοδρόμιο είναι τμηματικά μικροσκοπικό για να «χωρέσει» ποδηλατόδρομο, οπότε πρέπει να υπάρξει διαπλάτυνση, πλήθος ιδιωτικών χώρων αναψυχής συρρικνώνει τον δημόσιο χώρο, η ίδια η μορφολογία της ακτογραμμής δημιουργεί συχνά «τυφλά» σημεία και φυσικά η Αθηναϊκή Ριβιέρα είναι σήμερα το απόλυτο θέατρο του εγχώριου real estate. Εκτός από τη mega ανάπτυξη στο παλιό αεροδρόμιο, έχουμε τόσο την προγραμματισμένη ανάπλαση της μαρίνας Αλίμου όσο και τις εν εξελίξει τουριστικές επενδύσεις στην Α΄ Πλαζ Βούλας. Ευτυχώς έχουμε και δημόσιες αναπλάσεις οι οποίες θα συνδεθούν μελλοντικά με τον υπό υλοποίηση πεζόδρομο – ποδηλατόδρομο: το υπό δημοπράτηση από την Περιφέρεια Αττικής μητροπολιτικό πάρκο «Αέναον» στον Φαληρικό Ορμο, αλλά και το τμήμα από το λιμάνι του Πειραιά έως το ΣΕΦ, μήκους περίπου 4 χλμ., το οποίο θα υλοποιηθεί ως ξεχωριστό έργο από τον Δήμο Πειραιά.
Το πιο «προχωρημένο» κομμάτι του πρότζεκτ είναι χωρίς αμφιβολία το τελευταίο του τμήμα, από τη Γλυφάδα μέχρι το Δημαρχείο Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης, που αναμένεται να παραδοθεί στο σύνολό του μέχρι τις αρχές Απριλίου. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην πρωτοβουλία του Δήμου Γλυφάδας που προηγήθηκε χρονικά της πρωθυπουργικής εξαγγελίας, με σημείο εκκίνησης το 2014 και ολοκλήρωσης της βασικής υποδομής την άνοιξη του 2024. Οπως θυμάται ο δήμαρχος Γλυφάδας Γιώργος Παπανικολάου, «ήρθαμε αντιμέτωποι με όλη την παθογένεια του παραλιακού μετώπου, διεκδικήσαμε και πήραμε αρμοδιότητες, αντιμετωπίσαμε αυθαιρεσίες, διώξαμε μαγαζιά και λειτουργήσαμε με γνώμονα το δημόσιο συμφέρον». Σήμερα στο τμήμα της Γλυφάδας, μήκους 2,6 χιλιομέτρων, που διασχίζει ολόκληρη την παραλιακή οδό Διαδόχου Παύλου, αναπτύσσεται ένας πεζόδρομος και ποδηλατόδρομος με όλα τα συνοδά έργα (φυτεύσεις, φωτισμός, αστικός εξοπλισμός κ.λπ.) σε άμεση οπτική επαφή με την αμμουδιά και τη θάλασσα.
Αντιθέτως, πλήθος τεχνικών ζητημάτων έχουν προκύψει 300 μέτρα νοτίως της Εσπλανάδας –σημείο εκκίνησης του έργου– μέχρι το ρέμα Τραχώνων στα όρια Αλίμου και Ελληνικού. Και ο εργολάβος δεν έχει «μπει» ακόμη στα πιο απαιτητικά σημεία. «Εχουμε δουλειά μπροστά μας, αλλά το νερό έχει μπει στο αυλάκι», μας λέει ένας πολιτικός μηχανικός που έχει παρακολουθήσει την εξέλιξη του έργου από την αρχή. Κι αυτό ίσως είναι το πιο σημαντικό απ’ όλα.
Ποδηλάτες υπάρχουν, υποδομές όχι
Στην κλειστή υπό τον πρωθυπουργό σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη στο Μέγαρο Μαξίμου για την αντιμετώπιση του κυκλοφοριακού προβλήματος της Αθήνας, μία από τις πιο μακροπρόθεσμες στρατηγικές αφορούσε τη δημιουργία ποδηλατοδρόμων. Αυτό που θα ήταν αυτονόητο για κάθε ευρωπαϊκή μεγαλούπολη ακούγεται σαν κάτι οριακά «εξωτικό» στη μοναδική πρωτεύουσα της Γηραιάς Ηπείρου χωρίς ένα συνεκτικό, υποτυπώδες δίκτυο ποδηλατοδρόμων. Τώρα, για πρώτη φορά, φαίνεται ότι μπαίνει στις ράγες ένα πρόγραμμα κατασκευής νέων ποδηλατικών υποδομών, με πρώτες τον βόρειο ποδηλατικό άξονα μήκους 17,8 χλμ. (Θησείο – Κηφισιά) κι ένα δίκτυο ποδηλατοδρόμων που θα διέρχεται κεντρικές συνοικίες της Αθήνας συνολικού μήκους 17,3 χλμ., υπό τον Δήμο Αθηναίων.
«Δεν είναι μόνο η έλλειψη ποδηλατοδρόμων – χωρίς τους οποίους προφανώς δεν θα αλλάξει η υπάρχουσα κατάσταση», μας λέει ο Σπύρος Παπαγεωργίου, ένας από τους πιο αξιόπιστους θεσμικούς εκπροσώπους της ποδηλατικής κοινότητας στην Ελλάδα. «Σημαντική είναι και η έλλειψη απλών και οικονομικών υποδομών που θα μπορούσαν να γίνουν αμέσως, όπως οι θέσεις στάθμευσης ή οι πληροφοριακές πινακίδες για τους υπάρχοντες χρήστες ποδηλάτου». Στον Σπύρο Παπαγεωργίου δεν αρέσει να γκρινιάζει και υποστηρίζει ότι η διαχρονική ατολμία της κεντρικής διοίκησης να στηρίξει το ποδήλατο οφείλεται στην έλλειψη μακροπρόθεσμης στρατηγικής για τη βιώσιμη κινητικότητα, αλλά και στο πολιτικό κόστος που προκύπτει από την ιδέα ότι η δημιουργία ποδηλατικών υποδομών θέτει σε κίνδυνο θέσεις στάθμευσης Ι.Χ., ακόμη κι αν οι μισές από αυτές είναι παράνομες. Επίσης απορρίπτει πολύ γρήγορα τη σκέψη ότι η Αθήνα είναι μορφολογικά ακατάλληλη για ποδήλατο, ειδικά με την ανάπτυξη των πωλήσεων των ποδηλάτων με ηλεκτρική υποβοήθηση.
«Οι πωλήσεις περίπου 300.000 την τελευταία τριετία στην Αττική δείχνουν το ακριβώς αντίθετο. Οι πολίτες ενδιαφέρονται για το ποδήλατο. Δεδομένα από μια μεμονωμένη πλατφόρμα καταγραφής, όπως το Strava, μας λένε ότι μόνο το 2025 στην Αττική καλύφθηκαν με ποδήλατο αποστάσεις μήκους 15,6 εκατ. χιλιομέτρων, με σχεδόν το 30% από αυτά να αφορούν αμιγώς διαδρομές αστικής μετακίνησης. Αυτό που χρειαζόμαστε είναι πολιτική απόφαση, μακροχρόνιο σχεδιασμό και βραχυπρόθεσμες, άμεσες λύσεις από την οολιτεία και φυσικά εθνική στρατηγική για το ποδήλατο και τη βιώσιμη κινητικότητα», καταλήγει ο κ. Παπαγεωργίου.
