«Τα αυθαίρετα είναι ένα σημαντικό κοινωνικό πρόβλημα, που δημιουργήθηκε τόσο από την έλλειψη μιας συγκεκριμένης πολεοδομικής πολιτικής, όσο και από την ανάγκη του Ελληνα να αποκτήσει ένα σπίτι για την οικογένειά του.
Με τον νέο οικιστικό νόμο 1337/1983, το θέμα των αυθαιρέτων αντιμετωπίζεται –επιτέλους– οριστικά και αμετάκλητα. Το ΥΧΟΠ έπειτα από αεροφωτογραφίσεις και ειδικές έρευνες και μελέτες που έχει κάνει, έχει επισημάνει ένα προς ένα όλα τα αυθαίρετα. Παράλληλα, ειδικά συνεργεία με επιτόπου επισκέψεις θα βεβαιώνουν την ύπαρξη των αυθαιρέτων αυτών, αλλά και όσων εν τω μεταξύ έχουν χτιστεί. Γι’ αυτό εκείνο που πρέπει κάθε ιδιοκτήτης αυθαιρέτου να κάνει αμέσως είναι να δηλώσει στο πολεοδομικό γραφείο της περιοχής του το αυθαίρετό του, για να ακολουθήσουν οι διαδικασίες που θα δώσουν τις δυνατότητες νομιμοποίησής του, οι οποίες είναι περισσότερες από ό,τι ο καθένας φαντάζεται».
Η καμπάνια
Με αυτήν την παράγραφο και κεντρικό σλόγκαν «Εχεις αυθαίρετο; Αν το δηλώσεις, μπορείς να το σώσεις» ξεκινούσε το κείμενο της διάσημης καμπάνιας του τότε υπουργείου Χωροταξίας, Οικισμού και Περιβάλλοντος (ΥΧΟΠ), για τη νομιμοποίηση αυθαιρέτων το καλοκαίρι του 1983.
Εχουν περάσει περισσότερα από 40 χρόνια, αλλά, όπως αποδεικνύεται εκ του αποτελέσματος, ούτε η αυθαίρετη δόμηση έχει σταματήσει ούτε βεβαίως η νομιμοποίησή της.
Σύμφωνα με στοιχεία που παρέσχε το υπουργείο Περιβάλλοντος στην «Κ» από τη βάση δεδομένων του Τεχνικού Επιμελητηρίου, οι δηλώσεις πολεοδομικών αυθαιρεσιών την τελευταία 15ετία έχουν ξεπεράσει τα 2,5 εκατομμύρια – και η υποβολή τους συνεχίζεται, καθώς παρατάθηκε πρόσφατα έως το 2028. Ολα αυτά, σύμφωνα με όλους τους πρόσφατους νόμους για τα αυθαίρετα, με «κόκκινη γραμμή» την κατασκευή του αυθαιρέτου έως το καλοκαίρι του 2011, την οποία όμως κανείς δεν ελέγχει. Πιο συγκεκριμένα:
• Με τον νόμο Παπακωνσταντίνου για τα αυθαίρετα (4014/2011) υποβλήθηκαν 56.060 δηλώσεις με τις οποίες «τακτοποιήθηκαν» 3.228.362 τετραγωνικά μέτρα κύριων χώρων και 1.989.755 τετραγωνικά βοηθητικών χώρων. Ο μικρός αριθμός των δηλώσεων οφείλεται στο γεγονός ότι, μετά την ακύρωση του συγκεκριμένου νόμου από το ΣτΕ, η πολιτεία «υπέδειξε» τη μεταφορά των δηλώσεων στην επόμενη ρύθμιση.
• Με τον νόμο Καλαφάτη για τα αυθαίρετα (4178/2013) υποβλήθηκαν 614.429 δηλώσεις, οι οποίες αντιστοιχούν σε 38.677.251 τετραγωνικά κύριων χώρων και 16.338.534 τετραγωνικά βοηθητικών χώρων. Τα πρόστιμα που θα καταβληθούν αντιστοιχούν σε 1,85 δισ. ευρώ.
• Τέλος, με τον νόμο Σταθάκη (4495/2017), που βρίσκεται ακόμη σε ισχύ, μέχρι στιγμής έχουν υποβληθεί 1.915.460 δηλώσεις, οι οποίες αντιστοιχούν σε 100.949.521 τετραγωνικά κύριων χώρων και 39.249.117 τετραγωνικά βοηθητικών χώρων. Να σημειωθεί ότι περαιωμένο είναι μόνο το 35% των περιπτώσεων (677.318 δηλώσεις), δηλαδή έχει αποπληρωθεί όλο το πρόστιμο και έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία. Αντιθέτως το 21,6% των δηλώσεων (414.586 δηλώσεις) βρίσκεται σε επεξεργασία και ακόμη 10% (192.829 δηλώσεις) βρίσκεται στο στάδιο της αρχικής υποβολής. Συνολικά τα πρόστιμα που θα εισπραχθούν είναι περίπου 3,32 δισ. ευρώ.
Oπως προκύπτει, λοιπόν, από το 2011 έχουν υποβληθεί 2.585.949 δηλώσεις «τακτοποίησης» πολεοδομικών παρανομιών όλων των ειδών και μεγεθών, με τις οποίες νομιμοποιήθηκαν ή θα νομιμοποιηθούν συνολικά 142,8 εκατ. τετραγωνικά μέτρα κύριων χώρων και 57,5 εκατ. τετραγωνικά μέτρα βοηθητικών χώρων, συνολικά λίγο περισσότερο από 200 εκατ. τετραγωνικά παράνομων χώρων!
Να δοθεί παράταση – «Δηλώσεις (σ.σ. των ρυθμίσεων 2011 και 2013) δεν “μεταφέρθηκαν” στις νεότερες, πιθανώς λόγω κόστους ή άλλων αδυναμιών. Συμφωνώ ότι πρέπει να δοθεί μια προθεσμία για την περαίωσή τους», λέει ο πρόεδρος του ΤΕΕ Γιώργος Στασινός.
Αν στις δηλώσεις αυθαιρέτων προσθέσουμε και εκείνες που έγιναν με τον βραχύβιο νόμο Σουφλιά για τους ημιυπαίθριους (3775/2009), ήτοι 6.790, και τον νόμο Μπιρμπίλη για τους ημιυπαίθριους (3843/2010), ήτοι 890.021 δηλώσεις, τότε οι συνολικές δηλώσεις πολεοδομικών παρανομιών από το 2009 έως σήμερα ξεπερνούν τα 3,48 εκατομμύρια.
Οι «νεκρές» δηλώσεις
Με βάση την επισκόπηση των στοιχείων, οι ρυθμίσεις του 2011 και του 2013 εξακολουθούν να έχουν δηλώσεις σε πρώιμα στάδια της διαδικασίας υποβολής δήλωσης, καθώς δεν υπήρχε προθεσμία για την ολοκλήρωση της κάθε υπόθεσης. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν «νεκρές» δηλώσεις που «σέρνονται» για περισσότερο από μία δεκαετία.
«Πρόκειται για δηλώσεις που δεν “μεταφέρθηκαν” στις νεότερες ρυθμίσεις, πιθανώς λόγω κόστους ή άλλων αδυναμιών. Συμφωνώ ότι πρέπει να δοθεί μια προθεσμία για την περαίωσή τους, ώστε να ξεκαθαρίσει η κατάσταση», αναφέρει ο πρόεδρος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος Γιώργος Στασινός.
Oπως εκτιμά, η ρύθμιση «τακτοποίησης» πολεοδομικών παρανομιών πρέπει να αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά και όχι να οδεύει από παράταση σε παράταση. «Η δυνατότητα νομιμοποίησης πολεοδομικών παρανομιών των κατηγοριών 1-4 θα πρέπει να μείνει ανοιχτή. Θα σας εξηγήσω με ένα παράδειγμα. Ας υποθέσουμε ότι σταματάει η δυνατότητα αυτή και ύστερα από κάποιο διάστημα αποφασίζετε να πουλήσετε το σπίτι των γονιών σας. Ανακαλύπτετε τότε ότι το διαμέρισμα δεν είναι σύμφωνο με τα σχέδια, ένα πάρα πολύ κοινό πρόβλημα. Δεν θα έχετε καμία εναλλακτική. Κατά τη γνώμη μου, πρέπει η πολιτεία να επαναφέρει και τη δυνατότητα τακτοποίησης της κατηγορίας 5 ειδικά για τα δημόσια κτίρια, καθώς υπάρχει πλήθος κτιρίων που ανεγέρθηκαν μεν με σχέδια και όλες τις κατάλληλες μελέτες, αλλά χωρίς οικοδομική άδεια, όπως οι εγκαταστάσεις πολλών πανεπιστημίων σε όλη τη χώρα». Σημειώνει, τέλος, ότι το ΤΕΕ θα ολοκληρώσει εντός του 2026 έργο για τον εντοπισμό αυθαιρέτων κατά την κατασκευή τους.
«Αυτή η νοοτροπία, ότι “τα γενόμενα ουκ απογίγνονται”, κάπου πρέπει να τελειώσει», εκτιμά ο Κώστας Σερράος, καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ. «Δόθηκε πολύς χρόνος για να τακτοποιηθούν οι παρανομίες. Τα 15 χρόνια ήταν υπεραρκετά. Αν η πολιτεία θεωρεί ότι δεν υπάρχει πρόβλημα, ας επιτρέψει τη νομιμοποίηση αυθαιρέτων για πάντα. Ειδάλλως ας τηρήσει τις προθεσμίες που έχει δώσει και ας σταματήσει να δίνει συνεχώς παρατάσεις. Κατά τη γνώμη μου, το χειρότερο πρόβλημα αυτών των ρυθμίσεων είναι ότι εκπαιδεύουν την κοινωνία στην αυθαιρεσία και επιβραβεύουν όσους παρανομούν».
Οι ενστάσεις
«Η παράταση των προθεσμιών από μόνη της δεν με βρίσκει αντίθετο», εκτιμά ο Κώστας Μενουδάκος, επίτιμος πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας. «Συμφωνώ ότι υπάρχουν πολλοί που από αμέλεια ή ακουσίως δεν έκαναν εγκαίρως αίτηση για να τακτοποιήσουν τυχόν μικροπαρανομίες στα ακίνητά τους. Επίσης, κάποιος μπορεί να κληρονομήσει ένα τέτοιο ακίνητο και μετά, λόγω της απαγόρευσης δικαιοπραξιών σε ακίνητα με αυθαίρετα, να μην μπορεί να το αξιοποιήσει. Για την κατηγορία 5 δεν ισχύουν αυτά τα επιχειρήματα, δεν μπορεί να έχεις ένα κτίριο τόσο παράνομο και να μην το γνωρίζεις. Για εμένα η μεγάλη αδυναμία του συστήματος είναι ότι δεν ελέγχονται οι δηλώσεις, κατά πόσον αναφέρονται σε παρανομίες που όντως έγιναν πριν από το 2011. Ο κίνδυνος είναι να έχουμε δημιουργήσει ένα μηχανισμό συνέχισης της παρανομίας. Αυτό με προβληματίζει και δεν αφορά μόνο τα αυθαίρετα, αλλά και την έκδοση των οικοδομικών αδειών, όπου επίσης δεν υπάρχει κανένας έλεγχος. Φοβάμαι ότι με αυτό το σύστημα μπορεί να έχει δημιουργηθεί μια νέα γενιά αυθαιρέτων».
