Ο Αλέξανδρος Παπαδόγγονας, αντιναύαρχος ε.α., γεννήθηκε το 1931 στην Τρίπολη. Το 1948 εισήλθε στη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων και εξήλθε ως σημαιοφόρος το 1952. Απόφοιτος της Ναυτικής Σχολής Πολέμου και της Σχολής Αμύνης του ΝΑΤΟ, έπαιξε καίριο και αποφασιστικό ρόλο στην κίνηση ανατροπής της δικτατορίας. Μέσω του διακεκριμένου διπλωμάτη Γεωργίου Σέκερη, που υπηρετούσε τότε, το 1973, στο ΝΑΤΟ, μυημένου επίσης στο Κίνημα, ήλθε σε επαφή με τον πρώην υπουργό Εξωτερικών Ευάγγελο Αβέρωφ-Τοσίτσα, εξασφαλίζοντας έτσι, μέσω του τελευταίου, την πολιτική κάλυψη στο εγχείρημα που προβλεπόταν να εκδηλωθεί τη νύχτα 22ας προς 23η Μαΐου 1973. Με την κατάπνιξη του Κινήματος τον Μάιο του 1973 συλλαμβάνεται και φυλακίζεται στο ΕΑΤ-ΕΣΑ, όπου και υπέστη ανείπωτα βασανιστήρια, ενώ παράλληλα αποτάσσεται από τις τάξεις του Πολεμικού Ναυτικού από το χουντικό καθεστώς. Η σύγχρονη ιστορική έρευνα έχει αναδείξει τον ουσιαστικά ηγετικό ρόλο που έπαιξε ο Αλέξανδρος Παπαδόγγονας στο Κίνημα του Ναυτικού, με σκοπό την αποκατάσταση της δημοκρατικής νομιμότητας. Η σεμνότητα την οποία πάντοτε επέδειξε ως προς αυτή τη συμβολή του στη σύγχρονη ελληνική ιστορία αναδεικνύεται αβίαστα στη συνέντευξη την οποία παραχώρησε στον Βασίλη Νέδο στην «Κ» της 13ης Νοεμβρίου 2022.
Η συνεισφορά του Αλέξανδρου Παπαδόγγονα στην εδραίωση της δημοκρατίας στη χώρα εκδηλώνεται επίσης στο αμέσως προσεχές διάστημα της αναλήψεως της διακυβέρνησης της χώρας από τον εθνάρχη Κωνσταντίνο Καραμανλή. Οταν ο Ευάγγελος Αβέρωφ στην Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας, τον Ιούλιο του 1974, ανέλαβε το υπουργείο Εθνικής Αμύνης, η πρώτη του μέριμνα υπήρξε η άμεση επαναφορά στην ενέργεια, τον Αύγουστο του αυτού έτους, του συνόλου των ανδρών που συμμετείχαν στο Κίνημα του Ναυτικού και είχαν απομακρυνθεί από τις τάξεις του από το χουντικό καθεστώς.
Ετσι, στον Αλέξανδρο Παπαδόγγονα ανατέθηκε η διοίκηση του Κέντρου Εκπαιδεύσεως Κανελλόπουλος – ΚΕΚΑΝ, με παράλληλη ευθύνη της διοικήσεως των ΟΥΚ (Ομάδες Υποβρυχίων Καταστροφών). Επωμίστηκε το καθήκον φυλάξεως του Κωνσταντίνου Καραμανλή, διότι η δικτατορία δεν είχε ακριβώς πέσει. Αντιλήφθηκαν όλοι ότι πρώτος στόχος ήταν ο Κωνσταντίνος Καραμανλής. Ετσι, έστειλε έναν αριθμό βατραχανθρώπων στο ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρεταννία» όπου διέμενε ο πρωθυπουργός, ώστε να αναλάβουν, διακριτικά, την ασφάλειά του. «Τους είχα διαλέξει έναν προς έναν αυτούς που εστάλησαν στον Καραμανλή», αφηγήθηκε στη συνέντευξή του προς τον Β. Νέδο. Οταν επανήλθε στο Ναυτικό, κατάπληκτος ανακάλυψε την οικτρά εικόνα που παρουσίαζε το οπλοστάσιο στην ξηρά. Οι αποθήκες οπλισμού του Ναυτικού ήταν πρακτικά άδειες. Με σύμφωνη γνώμη του υπουργού Εθνικής Αμύνης Ευάγγελου Αβέρωφ, με τον οποίο ο Αλ. Παπαδόγγονας ήταν σε συνεχή επαφή, προέβη σε μια παράτολμη ενέργεια με το να προμηθευτούν οι άνδρες του σύγχρονο οπλισμό που φυλασσόταν με ευθύνη του ΝΑΤΟ στην Κρήτη. Οι επανελθόντες στην ενέργεια άνδρες του Κινήματος του Ναυτικού επιτήρησαν τις φιλοχουντικές δυνάμεις της πρωτεύουσας και λειτούργησαν ως οι φρουροί της Δημοκρατίας.
Τον Οκτώβριο του 1974 ο Αλέξανδρος Παπαδόγγονας παραιτήθηκε από τις τάξεις του Πολεμικού Ναυτικού εντασσόμενος στη Νέα Δημοκρατία ως υποψήφιός της στην Α΄ Αθηνών, εκλεγόμενος μέχρι και το 2000, ανελλιπώς, σε οκτώ (8) διαδοχικές εκλογικές αναμετρήσεις.
Διετέλεσε υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας (1974-1977 και 1992-1993), Μεταφορών και Επικοινωνιών (1977-1980) και αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Αμύνης (1990-1991). Επί της υπουργίας του στο υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας αυξήθηκε εντυπωσιακά το ναυτιλιακό συνάλλαγμα που εισέρρευσε στη χώρα μας, όπως και ο αριθμός των υπό ελληνική σημαία πλοίων. Με αναθεωρημένες συλλογικές συμβάσεις αυξήθηκαν οι αμοιβές των ναυτικών μας, βελτιώθηκαν κατά 70% οι συντάξεις τους και αυξήθηκε κατά 100% το εφάπαξ στους συνταξιοδοτούμενους ναυτικούς.
Στη θητεία του στο υπουργείο Μεταφορών ολοκληρώθηκε όλο το δύσκολο μέρος της προεργασίας για το νέο αεροδρόμιο παρά τις εκτεταμένες πολιτικές αντιπαραθέσεις, κινητοποιήσεις και δικαστικούς αγώνες. Βελτίωσε τις μετακινήσεις των Αθηναίων αντικαθιστώντας τα αστικά λεωφορεία της πρωτεύουσας με καινούργια μάρκας Ikarus. Αποφάσισε την καθιέρωση των λεωφορειολωρίδων στο κέντρο των Αθηνών και την υποχρεωτική χρήση ζωνών ασφαλείας στα αυτοκίνητα. Επί της θητείας του στο υπουργείο αυτό μπήκαν οι βάσεις για το μετρό της Αθήνας, αφού επί των ημερών του ξεκίνησαν και προχώρησαν οι μελέτες για την κατασκευή του.
Η θητεία του στο υπουργείο Εθνικής Αμύνης συνέπεσε με την ολοκλήρωση στην Ελλάδα του προγράμματος ενίσχυσης του Πολεμικού Ναυτικού με φρεγάτες και υλικό. Η αναμόρφωση που άρχισε τότε έβαλε το Πολεμικό Ναυτικό σε μια νέα εποχή. Μόλις τώρα, ύστερα από 35 χρόνια, βρίσκεται σε εξέλιξη μια νέα αναμόρφωσή του.
Προσπάθησε να αποκαταστήσει τη δημοκρατία το 1973, και την προστάτεψε το 1974. Κατόπιν, ως μέλος όλων των κυβερνήσεων που σχημάτισε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής μετά το 1974, μετείχε στη γιγάντια προσπάθεια για την εδραίωση της δημοκρατίας και την ένταξη στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, δηλαδή την οριστική ένταξη της χώρας στη Δύση. Είναι ένας από τους ανθρώπους που κατάφεραν αυτό το μεγάλο επίτευγμα.
Το ήθος του αναδεικνύεται από το γεγονός ότι, πρώην υπουργός και βουλευτής Αθηνών, άνθρωπος που πέτυχε τόσο πολλά για το έθνος, προτιμούσε πάντοτε την προσφώνηση «κύριε ναύαρχε» από όποια άλλη. Επειδή αυτή έδειχνε τη δική του αίσθηση της υποχρέωσής του για υπηρεσία προς την πατρίδα.
Ο εμπνευσμένος επικήδειος λόγος του προέδρου της Βουλής Νικήτα Κακλαμάνη αποδίδει στο ακέραιο την ευγνωμοσύνη του έθνους για όσα υπέρ αυτού και της Δημοκρατίας ο Αλέξανδρος Παπαδόγγονας έπραξε.
* Ο κ. Ιωάννης Κ. Θεοδωρόπουλος είναι δικηγόρος.
