Κλείστε τα μάτια και σκεφτείτε το αγαπημένο σας νησί, ευλογημένο από τη φύση και την Ιστορία. Ισως ένα από τα ελάχιστα στη χώρα που είναι ολόκληρο χαρακτηρισμένο ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο με παράλληλη απαγόρευση κυκλοφορίας αυτοκινήτων. Και φανταστείτε αυτόν τον μαγικό τόπο ζωσμένο με 600(!) θεόρατους γκρι μεταλλικούς φωτιστικούς ιστούς σαν να βρίσκεστε σε οποιονδήποτε αυτοκινητόδρομο ή σαν να οδηγείς στην Αττική Οδό.
Αυτόν τον εξόφθαλμο παραλογισμό θα κληθεί να κρίνει την Τετάρτη 4 Φεβρουαρίου το Συμβούλιο της Επικρατείας συνεκδικάζοντας τις δύο προσφυγές που έχει καταθέσει ο Δήμος Σπετσών (αιτήσεις ακυρώσεως και αναστολής) κατά της διακοπής του έργου ύστερα από αντίστοιχες αποφάσεις του υπουργείου Πολιτισμού (ΥΠΠΟ) και της Πολεοδομίας (ΥΔΟΜ) Πειραιά.
Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή: το έργο κατασκευής δικτύου ηλεκτροφωτισμού σε τμήμα 16 χιλιομέτρων της περιφερειακής οδού των Σπετσών δρομολογήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2023 από την Περιφέρεια Αττικής παραμονές των εκλογών στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, στην εκπνοή της θητείας του Γιώργου Πατούλη. Ο Δήμος Σπετσών υπογράφει σύμβαση με την εταιρεία φωτιστικών Globiled για την τοποθέτηση 600 μεταλλικών φωτιστικών ιστών ύψους 9 μέτρων επικαλούμενος λόγους οδικής ασφάλειας εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης (προϋπολογισμός: 2.555.878 ευρώ). Μπορεί να μην επιτρέπεται η ελεύθερη κίνηση οχημάτων στο νησί αλλά οι υπερασπιστές του έργου υποστηρίζουν ότι κατά την τριετία 2022-2024 καταγράφηκαν 43 τροχαία, εκ των οποίων τα 7 στην αφώτιστη περιφερειακή οδό. Ο αντίλογος ήταν ότι μόνο ένα από τα επτά ατυχήματα έγινε βραδινές ώρες για να επανέλθουν από τον δήμο και την περιφέρεια λέγοντας ότι πολλά από τα ατυχήματα δεν φτάνουν ποτέ στις αρχές. Αλλά και πάλι: δεν θα μπορούσε να διασφαλιστεί η ασφάλεια των μετακινήσεων με πολύ μικρότερο σε αριθμό και, κυρίως, μέγεθος φωτιστικών σωμάτων;
Αν και για κάθε εργασία σε μνημείο απαιτείται έγκριση του υπουργού Πολιτισμού ύστερα από σχετική γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων (ΚΣΝΜ) ο δήμος και η εταιρεία ζητούν και λαμβάνουν, ένα χρόνο μετά τη σύμβαση, το 2024, έγκριση μόνο από τις τοπικές υπηρεσίες: Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων και Τοπική Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων Αττικής, Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας και Κυκλάδων. Το έργο ξεκινάει σχεδόν εν κρυπτώ το καλοκαίρι του 2024: αντίθετα απ’ ό,τι είθισται, δεν τοποθετείται πουθενά καμία πινακίδα που να ανακοινώνει το έργο, την πηγή χρηματοδότησης, τον κύριο του έργου, τον ανάδοχο, το κόστος.
Μπλόκο
Η Αναργύρειος Κοργιαλένειος Σχολή Σπετσών (ΑΚΣΣ) –ιδιοκτήτης του 45% της επιφάνειας του νησιού (την οποία διασχίζει ο δρόμος) και συνεχιστής του οράματος του ιδρυτή της, εθνικού ευεργέτη Σωτηρίου Ανάργυρου, για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος– αντιλαμβανόμενη ότι το έργο θα οδηγήσει σε αισθητική υποβάθμιση και αλλοίωση της φυσιογνωμίας του νησιού, αποστέλλει εγγράφως στις 10 Σεπτεμβρίου του 2024 στη (νέα) δήμαρχο και στο Δημοτικό Συμβούλιο Σπετσών επείγουσα έκκληση για τη μη υλοποίηση του έργου. Δεν υπάρχει απάντηση.
Στη συνέχεια ενημερώνει την ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού (ΥΠΠΟ) και το ΥΠΠΟ προβαίνει στη διακοπή των εργασιών και προωθεί το έργο προς κρίση από το ΚΣΝΜ. Στις 19 Ιουνίου του 2025, το Συμβούλιο γνωμοδοτεί ομόφωνα για τη μη έγκριση εργασιών ηλεκτροφωτισμού στο νησί των Σπετσών. Τα επιχειρήματα είναι δύο: «το έργο αλλοιώνει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της νήσου» και «δεν προσκομίστηκαν οι απαιτούμενες κυκλοφοριακές μελέτες και μελέτες οδικής ασφάλειας, που θα τεκμηρίωναν την αναγκαιότητα των παρεμβάσεων».
Αυτή είναι η αρχή ενός δικαστικού θρίλερ. Ο Δήμος Σπετσών και η εταιρεία Globiled καταθέτουν τον Οκτώβριο του 2025 στο ΣτΕ (Ε΄ Τμήμα, πρόεδρος: Χρήστος Ντουχάνης) αίτηση αναστολής με προσωρινή διαταγή και αίτηση ακύρωσης της απόφασης του ΥΠΠΟ. Ο πρόεδρος του Ε΄ Τμήματος εκδίδει ο ίδιος στις 3 Νοεμβρίου προσωρινή διαταγή συνέχισης του έργου και το έργο επανεκκινεί. Στη συνέχεια, στις 28 Νοεμβρίου, ο ίδιος και οι σύμβουλοι του ΣτΕ Δημήτρης Βασιλειάδης και Χρήστος Παπανικολάου κάνουν δεκτή την αίτηση αναστολής του Δήμου Σπετσών. Μέχρι την επανεκκίνηση των εργασιών έχουν τοποθετηθεί ήδη αρκετοί από τους 600 στύλους.
Η Κοργιαλένειος Σχολή επανέρχεται ζητώντας από το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) να την ενημερώσει αν το έργο έχει λάβει έγκριση από το Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής. Το αρμόδιο Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής Νήσων απαντά πως δεν έχει δοθεί (ούτε έχει ζητηθεί) έγκριση του έργου. Ο γενικός γραμματέας του ΥΠΕΝ ζητεί από την ΥΔΟΜ (Πολεοδομία) Πειραιώς να διακόψει το έργο. Η ΥΔΟΜ Πειραιώς διακόπτει το έργο την παραμονή Πρωτοχρονιάς και ενημερώνει σχετικά το Αστυνομικό Τμήμα Σπετσών (βλ. συνημμένο). Το έργο βρίσκεται έκτοτε σε διακοπή, ενώ περίπου το 60% έχει ολοκληρωθεί (350 φωτιστικοί ιστοί, περίπου).
Η δικάσιμος για την αίτηση ακύρωσης της απόφασης του ΥΠΠΟ και της απόφασης διακοπής της ΥΔΟΜ Πειραιώς (συνεκδίκαση) έχει προσδιοριστεί για τις 4 Φεβρουαρίου στο Ε΄ Τμήμα του ΣτΕ με αναβαθμισμένη επταμελή σύνθεση, ενδεικτική της σοβαρότητας της υπόθεσης.
Περί αναγκαιότητας
Ο Δήμος Σπετσών και η δήμαρχος του νησιού Ευγενία Φραγκιά συνεχίζουν να υπερασπίζονται σθεναρά τη συνέχιση του έργου, υποστηρίζοντας (και κατά τη διάρκεια δημόσιας ενημερωτικής εκδήλωσης στις 9 Ιανουαρίου σε ένα κατάμεστο δημαρχείο) ότι σε περίπτωση ματαίωσής του τίθεται θέμα οικονομικής επιβίωσης του δήμου εφόσον διαταχθεί η επιστροφή κονδυλίων της τάξης 2,6 εκατ. ευρώ στο Ταμείο Ανάκαμψης. Σε επικοινωνία μαζί μας η κ. Φραγκιά περιορίστηκε να δηλώσει ότι αναμένει την εκδίκαση στο ΣτΕ και ότι θα σεβαστεί απολύτως οποιαδήποτε απόφασή του. Η ίδια ήταν αντιδήμαρχος όταν εγκρίθηκε το επίμαχο έργο από το Δημοτικό Συμβούλιο. Πρόσφατα, με την ιδιότητα πια της δημάρχου, και σε ένα άλλο συμβούλιο (το ΚΣΝΜ του υπουργείου Πολιτισμού) δεν είχε υπερασπιστεί ιδιαίτερα την αναγκαιότητά του. «Αν με ρωτάτε δεν ξέρω ποιο θα είναι το όφελος του νησιού», είχε πει στον προεδρεύοντα του ΚΣΝΜ και γενικό γραμματέα του ΥΠΠΟ Γιώργο Διδασκάλου. Και σε άλλο σημείο: «Σας το λέω ευθέως και έχω γνώση αυτών που θα πω, ότι ενδεχομένως αν κάποιοι άνθρωποι είχαμε δει με τρισδιάστατο πλάνο την ανάπτυξη αυτού του έργου, ενδεχομένως να είχαμε πει ότι δεν το θέλουμε έτσι αυτό το έργο, να είχαμε παρέμβει αρνητικά».
Και είχε προσθέσει η δήμαρχος Σπετσών: «Και εγώ φέρω ευθύνη γιατί το έχω ψηφίσει θετικά, το οποίο σήμερα μπορεί και να μην το έκανα», αποκαλύπτοντας στη συνέχεια ότι δεν έγινε ποτέ καμία παρουσίαση του έργου πριν από την ψηφοφορία στο Δημοτικό Συμβούλιο.
«Δεν υπήρχαν εγκρίσεις, ούτε μελέτη»
Ο Γιάννης Αίσωπος, πρόεδρος της ΑΚΣΣ, καθηγητής και πρόεδρος στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Πατρών, πιστεύει ότι το έργο του ηλεκτροφωτισμού της περιμετρικής οδού Σπετσών αλλοιώνει δραματικά το προστατευμένο από την πολιτεία φυσικό περιβάλλον του νησιού που συγκροτεί τη φυσιογνωμία αλλά και την ελκυστικότητά του και επεμβαίνει βάναυσα στο οικοσύστημα. «Ο Δήμος Σπετσών δεν έλαβε ποτέ τις προβλεπόμενες από τον νόμο εγκρίσεις και δεν υπέβαλε καμία κυκλοφοριακή μελέτη ή μελέτη οδικής ασφάλειας που να τεκμηριώνει την αναγκαιότητα του έργου. Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε, μετά από σειρά λανθασμένων και παράνομων επιλογών και αποφάσεων, την καταστροφή του νησιού και του φυσικού του περιβάλλοντος με το πρόσχημα κάποιας οικονομικής ζημίας, που πιθανότατα να μην προκύψει». Αυτός είναι ο κοινός παρονομαστής πολλών συνομιλητών του περιβαλλοντικού κινήματος, καθώς θεωρούν ότι αυτό που διακυβεύεται στη συγκεκριμένη υπόθεση είναι η ανατροπή ή μη της πάγιας νομολογίας του ΣτΕ που αφορά την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, σύμφωνα με την οποία σε μια προστατευμένη περιοχή, χαρακτηρισμένη ιστορικό διατηρητέο μνημείο, θα απαιτούνται πάντα γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων και απόφαση υπουργού, και δεν θα αρκούν οι γνωμοδοτήσεις τοπικών υπηρεσιών του υπουργείου.
