Ο Χρήστος Κοτζαμάνης στο Πέραμα ζει 50 χρόνια με τα «καζάνια» στην αυλή του. Οι εγκαταστάσεις των δεξαμενών αποθήκευσης καυσίμων οριοθετούν την είσοδο της πόλης – οι λευκοί όγκοι των δεξαμενών είναι συνυφασμένοι με την οικονομική δραστηριότητα και τη ζωή των ανθρώπων στο Πέραμα. Τα μεσάνυχτα του περασμένου Σαββάτου ο κ. Κοτζαμάνης άκουσε σειρήνες και βγήκε στον δρόμο. Είχε ξεσπάσει πυρκαγιά στον χώρο των δεξαμενών. «Οι φλόγες δεν άγγιξαν τα καύσιμα. Δεν θα γλίτωνε κανείς», είπε ο ίδιος στην «Κ». «Φύγαμε με τη γυναίκα μου από το σπίτι και σταθήκαμε πιο κάτω. Οι δρόμοι είχαν κλείσει, επικρατούσε το αδιαχώρητο».
Ο αγωγός
Η πυρκαγιά εκδηλώθηκε πριν από τα μεσάνυχτα στα όρια των εγκαταστάσεων. Σε πλάνα drone φαίνεται να ξεπηδούν φλόγες εντός του μαντρότοιχου κι επίσης στην κάτω πλευρά της λεωφόρου Δημοκρατίας. Σε εκείνο το σημείο, κάτω από τον δρόμο, υπάρχει σήραγγα, την οποία διατρέχει αγωγός καυσίμων που φτάνει έως την προβλήτα των πετρελαιοειδών στη θάλασσα, σε απόσταση περίπου ενός χιλιομέτρου. Το σημείο της σήραγγας δεν είναι εύκολα προσβάσιμο από τον δρόμο.
Η κινητοποίηση της Πυροσβεστικής ήταν άμεση κι επίσης οι εταιρείες απομόνωσαν την παροχή καυσίμων στο δίκτυο των αγωγών που περνούν κάτω από το Πέραμα. Το «112» –ύστερα από διαβουλεύσεις με αρκετή ένταση, όπως περιέγραψαν διαφορετικές πηγές στην «Κ»– έστειλε ειδοποίηση στις 2.15 π.μ. ζητώντας από τους κατοίκους να κλείσουν τις πόρτες και τα παράθυρα. Τα πρώτα ανεπίσημα στοιχεία φέρεται να δείχνουν ως πιθανή αιτία της πυρκαγιάς τη διαρροή καυσίμων, όμως οι ακριβείς συνθήκες του περιστατικού διερευνώνται από την Πυροσβεστική, η οποία έχει ορίσει πραγματογνώμονα.
Στην είσοδο του Περάματος, μια πινακίδα καλωσορίζει τον επισκέπτη «στην πόλη της ναυτοσύνης». Οι πρώτες δεξαμενές χτίστηκαν τη δεκαετία του 1930. Στο πέρασμα των χρόνων αποθηκεύονταν εδώ βενζίνες, ναυτιλιακά καύσιμα, ντίζελ, μαζούτ, άσφαλτος και χημικά. Τα «καζάνια» και η πόλη των 50.000 κατοίκων σήμερα, μεγάλωσαν μαζί. Δεν χτίστηκαν όλα τα σπίτια νόμιμα στο Πέραμα, πάντως «αγκάλιασαν» τις δεξαμενές, ο αριθμός των οποίων αυξομειώνεται ανάλογα με τη συγκυρία της οικονομικής δραστηριότητας στο λιμάνι. Σύμφωνα με παλαιότερα στοιχεία του υπουργείου Ναυτιλίας, οι εγκαταστάσεις πετρελαιοειδών συνολικά στο Πέραμα διαθέτουν αποθηκευτική ικανότητα 175.000 τόνων – το 15% του συνόλου των αποθηκευτικών χώρων καυσίμων στην Ελλάδα.
Η στροφή του 2016
Οι πρώτες οργανωμένες διαμαρτυρίες κατοίκων για την απομάκρυνση των δεξαμενών έγιναν στα τέλη της δεκαετίας του ’80. Λίγα χρόνια αργότερα, η κρατική εταιρεία ΑΣΠΡΟΦΟΣ έκανε την πρώτη μελέτη για τη μετεγκατάστασή τους, που έμεινε στα χαρτιά. Το 1995, μετά τη μεγάλη πυρκαγιά στις εγκαταστάσεις της El Petrol, προτάθηκαν επτά πιθανά σημεία για την απομάκρυνση των δεξαμενών, όμως το θέμα «πάγωσε» ξανά. Από το 2016 κι έπειτα, πολλά ανενεργά «καζάνια» ξαναγέμισαν, ενώ αδειοδοτήθηκε η κατασκευή νέων.
Τα δρομάκια στο Πέραμα έχουν κλίση εδάφους 20%, το γουργουρητό των γερανών και των μηχανημάτων της Cosco φτάνει ψηλά μέχρι τα τελευταία σπίτια. Οι δεξαμενές περιβάλλονται από ψηλό μαντρότοιχο με αγκαθωτό σύρμα στην κορυφή, κάμερες και κανόνια νερού. Λίγες έχουν απομείνει εκτός της εγκατάστασης να σκουριάζουν – στα έγκατά τους αποθηκευόταν παλιότερα καυστική ποτάσα.
Το 1930 άρχισαν να χτίζονται οι πρώτες δεξαμενές, στις οποίες κατά καιρούς έχουν αποθηκευτεί βενζίνη, ναυτιλιακά καύσιμα, ντίζελ, μαζούτ, άσφαλτος και χημικά. Γύρω τους αναπτύχθηκε σταδιακά μια πόλη 50.000 κατοίκων
Το σπίτι του Γιώργου Τσαγκάρη χωρίζει από τη μάντρα των δεξαμενών ένας στενός δρόμος – από το μπαλκόνι του σχεδόν ακουμπά τις δεξαμενές. «Την Κυριακή πίστεψα ότι θα ανατιναχθούν. Ακούγονταν σειρήνες και χτυπούσαν οι καμπάνες. Με πήραν τα παιδιά μου και φύγαμε», είπε στην «Κ». «Ποτέ δεν ήρθε κάποιος να μας πει ότι θα κάνουμε άσκηση εκκένωσης και διαφυγής. Και στην πραγματικότητα δεν πιστεύω ότι τα «καζάνια» θα φύγουν κάποτε από εδώ».
Ποιος αποφασίζει
Η έκταση της εγκατάστασης των δεξαμενών είναι ιδιωτική, μάλιστα το μεγαλύτερο μέρος της είχε παραχωρηθεί στις εταιρείες από την Εκκλησία αρκετές δεκαετίες πίσω. Οι τοπικές αρχές δεν έχουν απολύτως καθαρή εικόνα για τον αριθμό των ενεργών δεξαμενών, κι επομένως για την πληρότητα και το είδος των αποθηκευμένων καυσίμων. Αυτό συμβαίνει διότι ο δήμος γνωμοδοτεί για την αδειοδότηση των εγκαταστάσεων, για την οποία τελικά αποφασίζει το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Τα τελευταία χρόνια με απόφαση των εταιρειών έχουν απομακρυνθεί δεξαμενές από το Πέραμα για να στηθούν σε άλλες περιοχές της Δυτικής Αττικής. Στο πέρασμα των ετών, επίσης, εταιρείες έχουν συγχωνευτεί και «καζάνια» έχουν αλλάξει ιδιοκτήτες. Λιγότερες δεξαμενές στο ίδιο σημείο σημαίνει μικρότερη κλάση βιομηχανικής εγκατάστασης, επομένως κατά μία έννοια πιο ελαστικούς κανόνες ασφαλείας για μεγάλο ατύχημα, είπε στην «Κ» πηγή που παρακολουθεί το θέμα από τη δεκαετία του ’90.
Ο δήμαρχος Περάματος Γιάννης Λαγουδάκος βρέθηκε από την αρχή στο σημείο της πυρκαγιάς τα ξημερώματα της Κυριακής. Επικοινώνησε με τα νοσοκομεία της Δυτικής Αττικής και τους σταθμούς του ΕΚΑΒ και επίσης ζήτησε να σταματήσει η αποβίβαση των φέρι μποτ της Σαλαμίνας για να μην επιβαρυνθεί περισσότερο η λεωφόρος Δημοκρατίας, ο μοναδικός δρόμος διαφυγής από την πόλη. «Η καταστροφή στο Μάτι θα φάνταζε μικρή», είπε στην «Κ». Εργαζόμενοι στο λιμάνι ανέφεραν ότι δεν τους επιτράπηκε να φύγουν από το πόστο τους τις πρώτες ώρες της πυρκαγιάς.
Στο δημοτικό συμβούλιο
Το πρωί της Δευτέρας ο δήμαρχος κατέθεσε στην Εισαγγελία Πειραιά μηνυτήρια αναφορά κατά παντός υπευθύνου και το ίδιο βράδυ συγκάλεσε δημοτικό συμβούλιο. Στον τρίτο όροφο του δημαρχείου δεν έλειψε η ένταση. Ο ίδιος απάντησε στην αντιπολίτευση ότι δεν κατέθεσε μήνυση ονομαστικά κατά των εταιρειών, προκειμένου η έρευνα να συμπεριλάβει και όσους ελέγχουν την αδειοδότηση και λειτουργία των εγκαταστάσεων πετρελαιοειδών.
Η εικοσαετία
Στο λεγόμενο Μεσοπρόθεσμο Πρόγραμμα το 2018 είχε ψηφιστεί ένα άρθρο που ορίζει ότι οι βιομηχανικές δραστηριότητες σε περιοχές χωρίς καθορισμένες χρήσεις γης μπορούν να συνεχίσουν τη λειτουργία τους για χρονικό διάστημα 20 ετών από την ημερομηνία καθορισμού της χρήσης γης. Πηγές τής τότε κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ μιλώντας στην «Κ» απέδωσαν την παραπάνω διάταξη στις μνημονιακές οδηγίες. Στην πράξη, για να αρχίσει να μετράει η παράταση των 20 ετών απαιτείται η ανανέωση του τοπικού πολεοδομικού σχεδίου, το οποίο στο Πέραμα βρίσκεται στο τελικό στάδιο, όμως δεν έχει ολοκληρωθεί.
175 χιλιάδες τόνοι είναι, σύμφωνα με παλαιότερα στοιχεία του υπουργείου Ναυτιλίας, η συνολική χωρητικότητα των εγκαταστάσεων πετρελαιοειδών στο Πέραμα.
Η προηγούμενη δημοτική αρχή είχε υποβάλει τον φάκελο –τότε προβλεπόταν γενικό πολεοδομικό σχέδιο– στα τέλη του 2022, όμως δεν εγκρίθηκε από το υπουργείο λόγω παρέλευσης προθεσμιών. Η νέα δημοτική αρχή το 2024 ανέθεσε σε ιδιωτική εταιρεία (υπεγράφη σύμβαση 120.000 ευρώ) την εκπόνηση νέου σχεδίου –αυτή τη φορά τοπικού πολεοδομικού σχεδίου– το οποίο εκτιμάται ότι θα είναι έτοιμο έως τα μέσα του 2026. Για τη χρήση γης στην περιοχή των δεξαμενών προτείνεται πράσινο και ζώνη μεικτής κατοικίας, επομένως δεν προβλέπεται η λειτουργία εγκαταστάσεων δεξαμενών.
Στο ίδιο δημοτικό συμβούλιο έγινε γνωστό ότι ο Δήμος Περάματος επέβαλε πρόσφατα για πρώτη φορά σε εταιρείες πετρελαιοειδών τέλη χρήσης υπεδάφους (σημ. για τη λειτουργία αγωγών) και πρόστιμα συνολικού ύψους 93,8 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2014-2023. Πηγές εταιρειών είπαν στην «Κ» ότι έχει κατατεθεί προσφυγή και ότι πολλοί αγωγοί στην «κοιλιά» του Περάματος είναι ανενεργοί τα τελευταία χρόνια.
Αποκλεισμένοι
Την Τρίτη στη μικρή πόλη στην άκρη της Δυτικής Αττικής επικρατούσε μια καθημερινή ησυχία. Στις δεξαμενές, εκτός από τους φύλακες, υπήρχε ένα συνεργείο που έκανε μετρήσεις περιμετρικά του μαντρότοιχου. Το υπέδαφος του οδοστρώματος της λεωφόρου Δημοκρατίας θα χρειαστεί ενίσχυση στο σημείο της πυρκαγιάς. Λίγες δεκάδες μέτρα μακριά, η Μαριαλένα Συριοπούλου εργάζεται σε ένα αναψυκτήριο. Είπε στην «Κ» ότι έφυγε από τη δουλειά της πριν από τα μεσάνυχτα του Σαββάτου, ακριβώς την ώρα που η αστυνομία είχε κλείσει τον δρόμο.
Eκανε τον κύκλο για να βγει στην άλλη άκρη του Περάματος, μένοντας σε πολλά σημεία ακινητοποιημένη για ώρα μέσα στο αυτοκίνητο. Οταν έφτασε στο τέλος, η αστυνομία ζητούσε από τα αυτοκίνητα να γυρίσουν πίσω. Σκέφτηκε τότε να πάρει το φέρι μποτ απέναντι για τη Σαλαμίνα, ώστε να περάσει στη συνέχεια από το δεύτερο πορθμείο του μικρού νησιού πίσω στην Ελευσίνα – ένα παράδοξο by pass εκτάκτου ανάγκης στο Πέραμα. Ομως, στο μεταξύ τα δρομολόγια των φέρι μποτ είχαν σταματήσει. Εμεινε για πολλές ώρες στη Σαλαμίνα και όταν τελικά έφθασε στο σπίτι της, είχε σχεδόν ξημερώσει.
