Σημαντική και σταθερή άνοδος των καρκίνων του γαστρεντερικού συστήματος που εμφανίζονται σε ηλικίες κάτω των 50 ετών καταγράφεται τα τελευταία χρόνια. Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στον καρκίνο του παχέος εντέρου, που σήμερα αποτελεί μία από τις κυριότερες αιτίες θανάτου από καρκίνο σε άνδρες και γυναίκες κάτω των 50 ετών, αλλά επεκτείνεται και σε άλλες γαστρεντερικές κακοήθειες, όπως ο καρκίνος του παγκρέατος, του στομάχου, του οισοφάγου, της σκωληκοειδούς απόφυσης, των χοληφόρων και των νευροενδοκρινών όγκων. Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, η συχνότητά τους αυξήθηκε κατά 15% την περίοδο 2010 έως 2019.
Η αύξηση αυτή είναι ταχύτερη σε σύγκριση με άλλους καρκίνους που εμφανίζονται σε νεαρότερες ηλικίες. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι επίσης το γεγονός ότι τα άτομα που γεννήθηκαν μετά το 1990 έχουν διπλάσιο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου και τετραπλάσιο κίνδυνο καρκίνου του ορθού σε σύγκριση με όσους γεννήθηκαν τη δεκαετία του 1950. Παρότι τα υψηλότερα ποσοστά διάγνωσης παρατηρούνται σε ηλικίες 40-49 ετών, η ταχύτερη αύξηση καταγράφεται σε άτομα 20 και 30 ετών. Οσο μικρότερη είναι η ηλικία, τόσο πιο απότομη φαίνεται να είναι η άνοδος της συχνότητας. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η αύξηση του καρκίνου του παγκρέατος σε μικρότερες ηλικίες, κυρίως σε γυναίκες.
Παγκοσμίως, αποτελεί πλέον τον τέταρτο συχνότερο καρκίνο πρώιμης έναρξης, με δεκάδες χιλιάδες νέες διαγνώσεις ετησίως. Η πρόγνωση παραμένει εξαιρετικά φτωχή και η διάγνωση μεταστατικής νόσου σε άτομα 30 ή 40 ετών έχει τεράστιο ψυχολογικό και κοινωνικό αντίκτυπο. Παρότι δεν έχουν εντοπιστεί σαφείς βιολογικοί δείκτες ή ανατομικές διαφορές που να εξηγούν την αύξηση αυτή, τα δεδομένα υποδηλώνουν ότι πρόκειται για ένα πραγματικό και επιταχυνόμενο φαινόμενο.
Με βάση δημοσίευση του ASCO post (της Αμερικανικής Εταιρείας Κλινικής Ογκολογίας) τον Ιανουάριο 2026, η καθηγήτρια Θεραπευτικής, Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής, παθολόγος Θεοδώρα Ψαλτοπούλου (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, νοσοκομείο «Αλεξάνδρα») και η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου αναφέρονται στο τι γνωρίζουμε μέχρι τώρα για τους λόγους που μπορεί να σχετίζονται με την αύξηση αυτών των καρκίνων σε μικρές ηλικίες. Οπως επισημαίνουν, «μέρος αυτών των καρκίνων σχετίζεται με γενετική προδιάθεση. Υπολογίζεται ότι το 15%-30% των περιπτώσεων φέρει παθογόνες κληρονομικές μεταλλάξεις, όπως το σύνδρομο Lynch. Ωστόσο, η κληρονομικότητα από μόνη της δεν μπορεί να εξηγήσει τη ραγδαία αύξηση που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια, γεγονός που στρέφει το ενδιαφέρον των ερευνητών σε περιβαλλοντικούς και βιολογικούς παράγοντες».
Και συνεχίζουν: «Παράγοντες όπως η παχυσαρκία, η κακή διατροφή, η σωματική αδράνεια, το κάπνισμα και η κατανάλωση αλκοόλ έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου. Ωστόσο, σε μεγάλο ποσοστό οι νεαροί ασθενείς δεν πληρούν αυτούς τους παράγοντες κινδύνου. Πολλοί είναι φυσιολογικού βάρους, σωματικά δραστήριοι και ακολουθούν υγιεινό τρόπο ζωής, γεγονός που υποδηλώνει ότι κάτι άλλο στο σύγχρονο περιβάλλον συμβάλλει στην ανάπτυξη της νόσου».
Το μικροβίωμα έχει βρεθεί στο επίκεντρο της έρευνας. Σύμφωνα με τη δημοσίευση του ASCO post, μία από τις πιο σημαντικές και πρόσφατες ανακαλύψεις αφορά τον ρόλο του εντερικού μικροβιώματος. Μελέτες έχουν δείξει ότι η παρουσία ενός συγκεκριμένου βακτηρίου, του E.coli που παράγει την τοξίνη colibactin, είναι τρεις φορές συχνότερη σε ασθενείς κάτω των 40 ετών με καρκίνο του παχέος εντέρου σε σύγκριση με μεγαλύτερους ασθενείς.
Η colibactin είναι μια γονιδιοτοξική ουσία που μπορεί να προκαλέσει μεταλλάξεις στο DNA των κυττάρων του εντέρου, αφήνοντας χαρακτηριστικά «μοριακά αποτυπώματα» που εντοπίζονται συχνότερα σε καρκίνους πρώιμης έναρξης. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι το βακτήριο αυτό φαίνεται να εγκαθίσταται στο μικροβίωμα ήδη από την παιδική ηλικία, πιθανώς επηρεαζόμενο από διατροφή δυτικού τύπου και χαμηλή πρόσληψη φυτικών ινών.
Οπως τονίζεται στη δημοσίευση, «η κατανόηση των αιτιών που οδηγούν στην αύξηση των γαστρεντερικών καρκίνων πρώιμης έναρξης αποτελεί επιτακτική ανάγκη. Η ανακάλυψη αξιόπιστων, οικονομικά προσιτών βιοδεικτών και η ενίσχυση της δημόσιας ενημέρωσης μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στην πρόληψη και στη βελτίωση της επιβίωσης. Η ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με τα πρώιμα συμπτώματα και η απομάκρυνση της αντίληψης ότι “ο καρκίνος αφορά μόνο μεγαλύτερες ηλικίες” είναι κρίσιμα βήματα για την αντιμετώπιση ενός προβλήματος που, δυστυχώς, φαίνεται να αφορά ολοένα και περισσότερους νέους ανθρώπους».
