Μια τυχαία Τετάρτη απόγευμα: σε ένα από τα αναρίθμητα στενά του Παγκρατίου, που είναι πλημμυρισμένα από Ι.Χ. και στις δύο όχθες τους, ο απελπισμένος οδηγός εντοπίζει μια ελεύθερη θέση στάθμευσης. Με αστραπιαίες κινήσεις κοκαλώνει το μεγάλο, οικογενειακό του αυτοκίνητο, βγάζει αλάρμ και επιχειρεί το οριακά ακατόρθωτο: να το στριμώξει στο ελάχιστο κομμάτι δρόμου που του κληρώθηκε χωρίς να «βρει» στα εκατέρωθεν σταθμευμένα οχήματα. Μου ζητάει να τον βοηθήσω με τους άπειρους ελιγμούς που χρειάζονται, ενώ τα πρώτα κορναρίσματα ακούγονται από το κονβόι που έχει σχηματιστεί πίσω του.
Το παρκάρει όπως όπως, ίσα ίσα για να περάσουν οι πιο ανυπόμονοι. Δεν είναι ευχαριστημένος. «Θα το στρώσω», μου λέει αποφασιστικά αναψοκοκκινισμένος. Αλλά με την πρώτη στραβοτιμονιά ο καθρέφτης βρίσκει σε παρακείμενο σταθμευμένο όχημα· ένας δυσοίωνος ήχος παρατεταμένης τριβής ανάμεσα σε μεταλλικά στοιχεία προειδοποιεί για κάτι αρκετά χειρότερο. Σε λίγο θα βγει από το αυτοκίνητό του με ένα κοιμισμένο κοριτσάκι στον ώμο. «Τον ακούμπησα, ε;», ρωτάει προβληματισμένος στη θέα μιας χαραξιάς στην πίσω πόρτα. «Να αφήσω χαρτάκι, τι λέτε;».
Κουνάω το κεφάλι μου με κατανόηση. Το ξέρω καλά αυτό το βλέμμα απελπισίας. Για ένα δευτερόλεπτο βλέπω στο πρόσωπό του την απόγνωση εκατοντάδων χιλιάδων κατοίκων του κέντρου της Αθήνας, αλλά και των προαστίων. Αυτό που το 2010 και το 2018 ήταν κατά τόπους ήδη «δύσκολο» ή «προβληματικό», το 2026 έχει λάβει διαστάσεις καθημερινής αγωνίας. «Το ρεκόρ μου είναι μία ώρα παρά πέντε λεπτά», μου λέει ο Στέφανος Π., ενώ η μικρή δεν έχει πάρει είδηση από την «περιπέτεια» του μπαμπά. «Δεν ήταν έτσι πριν από την πανδημία, τουλάχιστον σε αυτό το κομμάτι του Παγκρατίου».
Ο «στόλος»
Μα πώς να είναι, από τη στιγμή που μόνο το 2025 έκλεισε με ρεκόρ 16ετίας όσον αφορά τις πωλήσεις νέων αυτοκινήτων; Από τα 144.155, συνολικά, νέα οχήματα τουλάχιστον τα μισά προστέθηκαν στα 4.273.726 που γνωρίζουμε ότι κυκλοφορούσαν στην Αττική το 2023. Και δεν υπολογίζουμε τα μεταχειρισμένα που πουλήθηκαν τη χρονιά που μας πέρασε. Το σημαντικότερο; Οδηγοί σαν τον Στέφανο δεν έχουν στα χέρια τους τις επιλογές του παρελθόντος, ακόμη κι αν ήθελαν να βάλουν το χέρι βαθιά στην τσέπη. Οι χώροι στάθμευσης σε μια ακτίνα 100-150 μέτρων από το σπίτι του είναι όλοι γεμάτοι με λίστες αναμονής.
Ακόμη και το ευρύχωρο Polis Park της οδού Ριζάρη με τις 300 από τις 600 θέσεις του να διατίθενται πλέον αποκλειστικά για μηνιαίες συνδρομές περιοίκων (στα 240 ευρώ) είναι «φουλ». Ο Θοδωρής Δασκαλόπουλος, ιδιοκτήτης μικρού υπόγειου χώρου στάθμευσης που «βλέπει» στην πλατεία του «Κάραβελ», λέει ότι οι δικές του θέσεις για μόνιμους κατοίκους αδειάζουν πολύ δύσκολα. Ο ίδιος χρεώνει 230 ευρώ τον μήνα. «Η ζήτηση ανέβηκε κατακόρυφα όταν έκλεισε το “Χίλτον” και χάθηκαν πολλές θέσεις τόσο για διερχόμενους όσο και για όσους νοίκιαζαν με τον μήνα», συμπληρώνει.
Αλλά δεν είναι μόνο επιμέρους έκτακτα γεγονότα που επηρεάζουν το κυκλοφοριακό «μικροκλίμα» κάθε γειτονιάς. «Τι να σας πω; Οτι έχω πελάτες φοιτητές που πηγαίνουν στη σχολή τους με το αμάξι που τους αγόρασε ο μπαμπάς επειδή πέρασαν στις Πανελλαδικές;», μου λέει ένας εργαζόμενος σε υπαίθριο χώρο στάθμευσης στου Ζωγράφου.
Αλλά πέρα από τις προσωπικές μαρτυρίες υπάρχουν και τα νούμερα που αποτυπώνουν την εκρηκτική αύξηση της ζήτησης. Η αύξηση του μέσου τιμήματος μεταβίβασης θέσης στάθμευσης στα όρια του Δήμου Αθηναίων την περίοδο 2019-2025 εκτοξεύτηκε στο 742%. Σε πυκνοκατοικημένες συνοικίες της Αθήνας το κόστος ενοικίασης θέσης στάθμευσης υπερδιπλασιάστηκε. Η συνολική εικόνα αποτυπώνει μια αγορά που θυμίζει «κανονική» αγορά ακινήτων. Στον Λυκαβηττό μια θέση στάθμευσης μπορεί να αλλάξει χέρια με αντίτιμο μεγαλύτερο των 90.000 ευρώ – περισσότερο απ’ όσο κοστίζει ένα δυάρι στα Πατήσια.
Ασφυξία
Οι οδηγοί δέχονται επιπλέον πίεση από τον περασμένο Σεπτέμβριο όταν άρχισε να εφαρμόζεται ο νέος και κατά πολύ αυστηρότερος Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας. Αν και το βασικό δόγμα του νέου ΚΟΚ είναι η αποτροπή της επικίνδυνης οδήγησης, πλέον και οι πιο «αθώες» παραβάσεις, όπως η απλή παράνομη στάθμευση, συνοδεύονται από αφαίρεση άδειας οδήγησης για δέκα ημερολογιακές ημέρες. Το μέτρο προκάλεσε ασφυξία στις αρμόδιες υπηρεσίες και στενοί συνεργάτες του αναπληρωτή υπουργού Μεταφορών Κωνσταντίνου Κυρανάκη βεβαιώνουν ότι θα υπάρξουν σύντομα «σημειακές» μόνο διορθωτικές κινήσεις επί των νέων διατάξεων του νέου ΚΟΚ και μια από αυτές θα είναι η μη αφαίρεση διπλώματος σε περίπτωση απλής παράβασης.
Πάντως, ο προϊστάμενος της Διεύθυνσης Δημοτικής Αστυνομίας του Δήμου Αθηναίων, Πουλίκος Δικαιάκος, δηλώνει στην «Κ» ότι με την εφαρμογή του νέου Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας παρατηρείται μείωση των βεβαιωμένων παραβάσεων, γεγονός που αποδίδεται στη μεγαλύτερη συμμόρφωση των οδηγών λόγω του αυστηρότερου πλαισίου κυρώσεων. «Ωστόσο, παρά τη μείωση των παραβάσεων, έχει αυξηθεί ο γραφειοκρατικός φόρτος της υπηρεσίας, καθώς το νέο πλαίσιο του ΚΟΚ προβλέπει στη μεγάλη πλειονότητα των παραβάσεων την αφαίρεση άδειας ικανότητας οδήγησης».
Η λύση; Ακριβή και ελεγχόμενη
Εφόσον το σύστημα ελεγχόμενης στάθμευσης λειτουργεί υπέρ του μόνιμου κατοίκου, γιατί δεν επεκτείνεται σε πυκνοκατοικημένες οικιστικές ζώνες, όπως στους Αμπελοκήπους, στο Παγκράτι και στην Κυψέλη, ρωτάω την αντιδήμαρχο Αστικής Αναζωογόνησης και Ανθεκτικότητας του Δήμου Αθηναίων Μάρω Ευαγγελίδου.
«Σκοπός μας είναι η εκπόνηση μελέτης για την επέκταση του μέτρου σε πλήθος οικιστικών ζωνών, σε όλο τον Δήμο της Αθήνας. Επί του παρόντος βρίσκεται σε στάδιο ολοκλήρωσης η επέκταση της υπάρχουσας ζώνης ελεγχόμενης στάθμευσης στην περιοχή Μακρυγιάννη. Φιλοδοξία μας είναι, όχι μόνο να καλύψουμε σύντομα μια επέκταση της ελεγχόμενης εκεί όπου υπάρχουν οι μεγάλες πιέσεις (Παγκράτι, Αμπελόκηποι, Κυψέλη), αλλά ταυτόχρονα να καθιερώσουμε μια νέα μεθοδολογία σχεδιασμού και διαχείρισης που θα επιτρέψει τον προσδιορισμό ευρύτερων περιοχών για την επέκταση του συστήματος».
Η άποψη του συγκοινωνιολόγου και καθηγητή στο ΕΜΠ Κωνσταντίνου Κεπαπτσόγλου επικοινωνεί με τη δημόσια συζήτηση για το ίδιο θέμα στα μεγάλα μητροπολιτικά κέντρα της Ευρώπης: η δυνατότητα στάθμευσης πρέπει να είναι περιορισμένη και να είναι ακριβή, έτσι ώστε ο κάτοικος (και ακόμη περισσότερο ο επισκέπτης) να αποθαρρύνεται να χρησιμοποιήσει το Ι.Χ. του.
«Η δυσκολία εύρεσης θέσης στάθμευσης οφείλεται στον συνδυασμό της αυξημένης χρήσης Ι.Χ. και στον περιορισμένο διαθέσιμο χώρο για τον σκοπό αυτό. Οι παραπάνω συνθήκες στις ελληνικές πόλεις, ελλείψει αστυνόμευσης, οδηγούν και σε εκτεταμένη παράνομη στάθμευση, με σημαντικές παρενέργειες στην οδική κυκλοφορία και ασφάλεια. Η σύγχρονη πρακτική είναι εκείνη του περιορισμού της διαθεσιμότητας νόμιμης και παράνομης στάθμευσης ή και της τιμολόγησης αυτής, ειδικά στα κέντρα των πόλεων, ώστε να αποθαρρύνεται η χρήση Ι.Χ. και να προτιμώνται άλλα μέσα μετακίνησης. Ως εκ τούτου η στάθμευση, ειδικά στα κέντρα πόλεων και προαστίων, επιδιώκεται να είναι δαπανηρή. Από την άλλη, θα πρέπει να εξυπηρετούνται και κάποιες ελάχιστες ανάγκες στάθμευσης (μονίμων κατοίκων αλλά και επισκεπτών). Στο πλαίσιο αυτό, η ανάπτυξη χώρων στάθμευσης εκτός της οδού αποτελεί συχνά χρήσιμη έως και αναγκαία, αλλά και ιδιαίτερα ακριβή επένδυση. Η δε οργάνωση, διαχείριση και τιμολόγηση των θέσεων παρά την οδό είναι αναγκαίο εργαλείο ώστε να εξασφαλίζονται θέσεις για τους μόνιμους κατοίκους. Συνολικά, ο περιορισμός των διαθέσιμων θέσεων στάθμευσης, σε συνδυασμό με τη διαχείριση αυτών, αποτελεί μονόδρομο για τη βελτίωση των συνθηκών στάθμευσης στις ελληνικές πόλεις».
