Είχε γράψει ο αρχιτέκτων Βασίλης Σγούτας πως «την πόλη μας δεν πρέπει να την κρίνουμε μόνο ορθολογικά, αλλά και με τα μάτια της ψυχής μας. Και με τα μάτια των άλλων». Ο,τι συνέβαινε στο αστικό τοπίο, από τις μεγάλες ιεραρχήσεις ώς την ταπεινή, πλην τόσο σημαντική καθημερινότητα, τον απασχολούσε, τον βασάνιζε, τον οδηγούσε σε νέα σκέψη, με ενθουσιασμό και με ένα πάθος σύμφωνα με τους δικούς του όρους: ήρεμη δύναμη και στοχασμός πριν από τη δράση.
Χωρίς δεύτερη σκέψη θα μπορούσε να πει κανείς πως ο Βασίλης Σγούτας, από τις μεγάλες πρόσφατες απώλειες, υπήρξε ένας τζέντλεμαν, του είδους που σπανίζει, που φθίνει πλέον και που σε λίγα χρόνια θα μείνει χωρίς εκπροσώπους.
Η ευρυμάθειά του, τόσο συγκινητική όταν τη δεχόσουν ως ακροατής, ήταν ιδιαιτέρως αποτελεσματική στη θεώρηση των αρχιτεκτονικών ζητημάτων καθώς το γραφείο του (Σγούτας Αρχιτέκτονες, στο οποίο εντάχθηκε και ο γιος του Δημήτρης Σγούτας, επίσης αρχιτέκτων, το 1999) είχε και έχει μια μεγάλη δραστηριότητα με έργα διαφόρων τυπολογιών στην Ελλάδα, την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή.
Ο κοσμοπολιτισμός του Βασίλη Σγούτα ενίσχυε, καταπώς διαφαίνεται από τη συνολική στάση και πορεία του, την αγάπη του προς την Ελλάδα. Είχε όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά ενός ευπατρίδη με την απλότητα και τη σεμνότητα που πηγάζει από χρόνια εκπαίδευσης, μάθησης, πράξης και σκέψης. Ο ίδιος ήταν ένας φυσικός κρίκος σε μια γενιά αρχιτεκτόνων με ρίζες στον 19ο αιώνα και με προοπτική μέσα στο σώμα του 21ου.
Ο Βασίλης Σγούτας, παρά το δικό του διακριτό και εξαιρετικό έργο (μελέτες αλλά και παραγωγή δημόσιου λόγου), υπήρξε περήφανος υιός του Κώστα Σγούτα (Κωνσταντινούπολη 1897 – Αθήνα 1983), αποφοίτου της Ecole Centrale των Παρισίων, με σημαντικό έργο στη διάρκεια του Μεσοπολέμου αλλά και μεταπολεμικά (άλλωστε ο Βασίλης Σγούτας ξεκίνησε επαγγελματικά το 1961 ως εταίρος στο γραφείο του πατέρα του). Δεν είναι υπερβολή να διατυπωθεί η εκτίμηση πως ο Κώστας Σγούτας ανήκει στους επιφανείς της αθηναϊκής αρχιτεκτονικής της εποχής του με πρωταγωνιστικό ρόλο τόσο στον σχεδιασμό προσφυγικών οικισμών, κατοικιών και σχολικών κτιρίων όσο και κατοικιών για τη μεσοαστική Αθήνα.
Η ρίζα της οικογενειακής παράδοσης ανάγεται ωστόσο στον Λουκά Σγούτα, αδελφό του παππού του Βασίλη Σγούτα, το όνομα του οποίου δεσπόζει στο οικογενειακό ταφικό μνημείο στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών.
Σύμφωνα με την ιστορικό της αρχιτεκτονικής, συγγραφέα και ομότιμο καθηγήτρια ΕΚΠΑ, Ελένη Φεσσά-Εμμανουήλ, ο Λουκάς Σγούτας υπήρξε «διακεκριμένος αρχιτέκτων της αθηναϊκής Μπελ Επόκ με σπουδές στη Σχολή Καλών Τεχνών της Γλασκώβης και, κατά τον Κώστα Μπίρη, συντάκτης του πολεοδομικού σχεδίου του Νέου Φαλήρου (1876)».
Είναι σαφές, συνεπώς, πως ο Βασίλης Σγούτας, όταν γεννήθηκε στην Αθήνα το έτος 1934, είδε το φως της ζωής σε ένα πνευματικό και επαγγελματικό περιβάλλον με όλες εκείνες τις σημάνσεις μιας πυκνής διαδρομής διακλαδιζόμενης στο σώμα του ελληνικού αστισμού. Εφερε, όμως, ο ίδιος, όπως φάνηκε από την πορεία της δικής του ζωής, την ποιότητα και το φως μιας χαρισματικής προσωπικότητας.
Οσοι τον γνώρισαν μιλούν, δίχως εξαιρέσεις, για το ήθος και την ευγένεια, που προερχόταν όχι μόνο από το οικογενειακό κύτταρο αλλά και από την αυτόνομη εξέλιξή του μέσα από τις σπουδές, τη δική του οικογένεια, τα διαβάσματα, τα ταξίδια και την αφοσίωση στο αρχιτεκτονικό του έργο. Αν και λειτουργούσε μέσα από τους όρους της αγοράς, παρέμενε κατά βάθος άνθρωπος με στοχαστική και φιλοσοφική θεώρηση, όπως διαφαίνεται από αυτές τις δύο φράσεις, προερχόμενες από το βιβλίο του «Ενας Αθηναίος για την πόλη του» (εκδ. Πλέθρον, 2021):
«Πουθενά δεν είναι πιο εμφανής η συνέχεια της Αθήνας», έγραφε, «από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, απ’ ό,τι στη χλωρίδα της. Ελιές, πεύκα και κυπαρίσσια, πλατάνια και συκιές, ροδιές, δάφνες, μυρτιές και ταπεινοί άκανθοι και ασφόδελοι, όλα σε τούτη τη γη της Αθήνας φύτρωναν από τότε που άρχισε να γράφεται η ιστορία».
Αυτός ο άνθρωπος που στεκόταν με συγκίνηση στα χορταράκια των ιστορικών λόφων της Αθήνας και που πάσχιζε για την αστική επίπλωση και την εύρυθμη λειτουργία της μητρόπολης, είχε φθάσει να διατελέσει πρόεδρος της Διεθνούς Ενωσης Αρχιτεκτόνων (UIA) την περίοδο 1999-2002, γενικός γραμματέας τα προηγούμενα χρόνια (1993-1999) και από το 2019, επίτιμος πρόεδρός της. Αυτή η τεράστια τιμή για Ελληνα αρχιτέκτονα κορυφώνεται στη θέσπιση διεθνούς βραβείου στο όνομά του (Vassilis Sgoutas Prize από το 2007). Απονέμεται ανά τριετία σε αρχιτέκτονες που έχουν συμβάλει στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης σε περιοχές κάτω από το όριο της φτώχειας.
Τη διεθνή εμπειρία του είχε καταθέσει στο βιβλίο του «A Journey with the Architects of the World» (2007), μεταφρασμένο και στην κινεζική γλώσσα. Σε αυτό το συνεχές της διεθνούς εμπειρίας μέσα από μία επί της ουσίας πατριωτική οπτική για τον δικό του τόπο, ο Βασίλης Σγούτας εξελίχθηκε στα χρόνια της ωριμότητάς του σε πρέσβη του πολιτισμού μας.
Οι δικές του, νεανικές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Κέιπ Τάουν ήταν ένα φυσικό επακόλουθο της δράσης του πατέρα του, Κώστα Σγούτα, στη Νότιο Αφρική (στη δεκαετία του 1950). Η διεθνής εμπειρία του εμπλουτίστηκε εκείνα τα χρόνια της διαμόρφωσης στη διάρκεια της συνεργασίας του με το Γραφείο Δοξιάδη στο Ιράκ. Ηταν ένας προθάλαμος που τον έφερε πίσω στην Αθήνα ωριμότερο για να αρχίσει την αρχιτεκτονική του σταδιοδρομία στην πατρίδα του το έτος 1961, σε ηλικία 27 ετών.
Ακμαίος ώς το τέλος με πλουσιότατο αρχιτεκτονικό έργο, κληρονομιά μιας ήδη σημαντικής οικογενειακής παράδοσης, ευλογημένος να έχει τους δυο γιους του Δημήτρη και Κώστα και τα εγγόνια του, ο Βασίλης Σγούτας μένει στη μνήμη μας ως ένας διανοούμενος ενεργός αρχιτέκτων. Η παρουσία του, το ήθος του και το κριτικό πνεύμα του ήδη λείπουν.
