Το περιβάλλον, φυσικό ή πολιτιστικό, συνιστά δικαίωμα του κάθε πολίτη και από τον κανόνα αυτό δεν πρέπει να εξαιρούνται τα εμποδιζόμενα άτομα. Περαιτέρω, τα μνημεία επιτελούν την πολιτιστική τους λειτουργία μόνο ως μέρος της συλλογικής μνήμης και επομένως πρέπει να είναι προσβάσιμα από το σύνολο της κοινωνίας. Η σκέψη αυτή, με την οποία το ΣτΕ απέρριψε τις προσφυγές κατά της δημιουργίας τελεφερίκ στην Ανω Πόλη της Μονεμβασιάς, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς ενδεχομένως να ανοίγει ένα μεγάλο πεδίο εφαρμογών για περιοχές και μνημεία που σήμερα δεν είναι εύκολα προσβάσιμα.
Η επιχειρηματολογία του ΣτΕ αναπτύχθηκε στις αποφάσεις 6/2026 και 7/2026 του Ε΄ τμήματος, με τις οποίες απορρίφθηκαν οι προσφυγές της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, του Συλλόγου Φίλων Μονεμβασιάς, της Οργάνωσης Γη και πολιτών κατά της εγκατάστασης τελεφερίκ στη Μονεμβασιά.
Το δικαστήριο στάθηκε και σε νομικούς λόγους (όπως την προτεραιότητα της περιβαλλοντικής αδειοδότησης ή της αρχαιολογικής έγκρισης), αλλά το μεγαλύτερο ενδιαφέρον έγκειται στη βασική θέση στην οποία βασίστηκε επί της ουσίας το σκεπτικό. Σύμφωνα με πληροφορίες (καθώς οι αποφάσεις δεν έχουν ακόμα καθαρογραφεί), το δικαστήριο έκανε αναφορά στις συνταγματικές διατάξεις περί προστασίας ατόμων με αναπηρίες και της Διεθνούς Σύμβασης του ΟΗΕ του 2007 για την πρόσβαση των εμποδιζόμενων ατόμων σε πολιτιστικούς χώρους. Στη συνέχεια, οι δικαστές έκριναν ότι τα μνημεία επιτελούν την πολιτιστική τους λειτουργία μόνον ως μέρος της συλλογικής μνήμης, την οποία προϋποθέτουν αλλά και τροφοδοτούν. Ομως, υποστήριξε το ΣτΕ, τα μνημεία δεν έχουν αυτοαναφορική σημασία ούτε μεταφυσική έννοια και σκοπό, αλλά πρέπει να είναι, κατά το δυνατόν, προσιτά σε όλους. Σύμφωνα με το δικαστήριο η «μηδενική λύση», δηλαδή το να μην κατασκευαστεί το έργο, σωστά αποκλείστηκε, διότι το έργο διευκολύνει όχι μόνο τα εμποδιζόμενα άτομα, αλλά και τους αρχαιολόγους που έχουν την ευθύνη συντήρησης των αρχαιοτήτων της Ανω Πόλης. Αντίθετα με τις μελέτες εξετάστηκαν ακόμα και οι αρχιτεκτονικές πλευρές του έργου, ώστε να μειωθεί όσο γίνεται το αποτύπωμά του.
Προφανώς, καταλήγει το δικαστήριο, οι επεμβάσεις σε μνημεία πρέπει να τεκμηριώνουν τις αναμενόμενες επιπτώσεις στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον, κάτι που στη συγκεκριμένη περίπτωση έγινε με επάρκεια. Το δικαστήριο έκρινε ότι οι περιορισμοί της περιβαλλοντικής νομοθεσίας είχαν τηρηθεί με την εκπόνηση ειδικής οικολογικής αξιολόγησης καθώς η περιοχή της Μονεμβασιάς είναι σημαντική για τα πουλιά.
Το ερώτημα που τώρα προκύπτει είναι κατά πόσον οι αποφάσεις αυτές «ανοίγουν τον δρόμο» και για άλλα ανάλογα έργα, που μέχρι σήμερα απορρίπτονταν λόγω των επιπτώσεών τους, στη βάση της βελτίωσης της προσβασιμότητας. Υπενθυμίζεται ότι το ΣτΕ είχε τον περασμένο Ιούνιο διατάξει το «πάγωμα» των εργασιών, μέχρι την εκδίκαση των κυρίως προσφυγών. Οι προσφεύγοντες είχαν υποστηρίξει ότι η εκτέλεση των εργασιών θα προκαλέσει ανεπανόρθωτη βλάβη στο μνημειακό σύνολο της Μονεμβασιάς, που έχει ειδικό προστατευτικό καθεστώς ήδη από 1922.
