Αισθάνεσαι (περίπου) όπως ο προφήτης Ιωνάς στην κοιλιά του βιβλικού κήτους. Ο χώρος για να σταθείς και να κινηθείς ανάμεσα σε καλώδια και κυκλώματα είναι εξαιρετικά περιορισμένος. Υστερα από λίγο το ίδιο το σώμα προσαρμόζεται. Υιοθετεί αυτοματισμούς συρρίκνωσης, ενώ τα μάτια συνηθίζουν να θεωρούν φως τη λάμψη των μηχανολογικών ενδείξεων. Η ζωή μέσα σε ένα υποβρύχιο μόνον απλή υπόθεση δεν είναι. Κάποιοι δεν θα άντεχαν ούτε μία ώρα δίχως να πάθουν κρίση κλειστοφοβίας. Ομως αξιωματικοί και ναύτες του Π.Ν. μπορεί να περάσουν ακόμη και μήνα δίχως ανάδυση. Και αν έως σήμερα αυτό το γνώριζαν μόνον όσοι είχαν υπηρετήσει, τώρα έχουμε την ευκαιρία να το βιώσουμε και εμείς, έστω και επιδερμικά.
Ο «Πρωτεύς», που αποτελεί το πρώτο μεγάλο «έκθεμα» του πάρκου «Οδυσσέας: Οι Ελληνες και η θάλασσα», έγινε πλέον ολοκληρωμένο μουσείο, καθώς το εσωτερικό του κατέστη επισκέψιμο ύστερα από μετατροπές. Προτού παραδοθεί επισήμως στο κοινό τους πρώτους μήνες του 2026, η «Κ» ξεναγήθηκε στους στενούς διαδρόμους του από τον μηχανικό του Π.Ν. υποπλοίαρχο Αλέξανδρο Χριστοδούλου, τον ιδιώτη μηχανικό Γιάννη Σπανό και τον ναυπηγό Θανάση Παπανδρίκο, συνεργάτη του ευεργέτη Αρη Θεοδωρίδη και μέλος του Δ.Σ. της ΑΜΚΕ «Κύκλωψ».
Εργο 4 εκατ. ευρώ
Πέρα από τα έξοδα αποκατάστασης του υποβρυχίου που έφτασαν περίπου στα 4 εκατ. ευρώ, ο χαμηλών τόνων Δραμινός εφοπλιστής που ίδρυσε την «Κύκλωψ» έχει δώσει 35 εκατ. ευρώ στην πολιτεία για το τεράστιο έργο που θα μεταμορφώσει στα επόμενα τρία χρόνια το θαλάσσιο μέτωπο του Παλαιού Φαλήρου με ένα κομψότατο αρχιτεκτόνημα διά χειρός Ηβης Νανοπούλου και ένα αναμορφωμένο άλσος ναυτικής παράδοσης αλλά και νέας τεχνολογίας. Πλάι στο θωρηκτό «Αβέρωφ», στην τριήρη και στο «Λίμπερτι», που θα έρθει από το λιμάνι του Πειραιά, ο «Πρωτεύς» θα εκπέμψει το δικό του στίγμα, αυτή τη φορά από την επιφάνεια και όχι από τα βάθη της θάλασσας. Eρχεται να συμπληρώσει ένα τεράστιο εκπαιδευτικό κενό: είμαστε από τις μεγαλύτερες δυνάμεις στη Μεσόγειο σε αριθμό υποβρυχίων, δίχως να έχουμε καμιά εξοικείωση με τη λειτουργία αλλά και τη μεγάλη συμμετοχή τους στην άμυνα της χώρας μας.
Το 54 μέτρων σουλούπι του είναι εντυπωσιακό. Ακόμη πιο εντυπωσιακή όμως ήταν η μεταφορά του στη σημερινή θέση του, πάνω σε μια πλωτή δεξαμενή από τον ναύσταθμο Σαλαμίνας, τον Φεβρουάριο του 2025. Ηταν μια επιχείρηση ειδικής δυσκολίας, που στέφθηκε με επιτυχία όχι μόνον ως προς το ταξίδι, αλλά και ως προς την ίδια την τοποθέτηση πάνω σε αντισεισμική βάση. Είχαν προηγηθεί η τεχνική μελέτη και η ενίσχυση του εδάφους για να αντέξει με ασφάλεια τους 800 τόνους του.
Μισόν αιώνα «μάχιμος»
Οταν είχα πρωτοδεί το υποβρύχιο στον ναύσταθμο πριν από τρία χρόνια, φαίνονταν τα σημάδια της καταπόνησής του. Ναυπηγήθηκε στο Κίελο, παραδόθηκε στο Πολεμικό Ναυτικό το 1972 και παροπλίστηκε το 2022. Κάποια από τα εξαρτήματά του είχαν αφαιρεθεί για να τοποθετηθούν σε άλλα υποβρύχια της ίδιας σειράς, τα οποία ακόμη περιπολούσαν. Αλλωστε, αυτή η φουρνιά που πρωτοκατασκευάστηκε από τους Γερμανούς για την Ελλάδα αποδείχθηκε διεθνώς μία από τις πλέον επιτυχημένες όλων των εποχών. Στη Σαλαμίνα, ο «Πρωτεύς» απέπνεε την αύρα του εξουθενωμένου βετεράνου. Τώρα που τον ξανασυνάντησα, έλαμπε φρεσκοβαμμένος και υπερήφανος κάτω από τον ήλιο σαν να είχε βάλει την επίσημη στολή με τα παράσημα, έτοιμος για παρέλαση. Μια μεταλλική σκάλα είχε τοποθετηθεί στο πλάι του για να είναι προσβάσιμος στους επισκέπτες. Εκεί μας περίμενε ο υποπλοίαρχος Χριστοδούλου με το πιστό του σκυλί ράτσας Ακίτα, τη Μασάμι, που στα γιαπωνέζικα θα πει κομψή κυρία και έχει παρακολουθήσει ως μασκότ όλες τις επισκευές.
Ο πενηντάχρονος μηχανικός υπηρέτησε 22 συναπτά χρόνια στα υποβρύχια, κυρίως στον «Ωκεανό» που είναι πανομοιότυπος με τον «Πρωτέα». Οταν έκλεισε αυτός ο κύκλος, θέλησε να μετατεθεί στο θωρηκτό «Αβέρωφ». Σε αυτό είχε υπηρετήσει ο παππούς του στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και είχε αφήσει ως ευχή στον εγγονό να κλείσει εκεί την καριέρα του. «Ηδη από τότε που ήμουν στον “Ωκεανό” συζητούσαμε με τον καπετάνιο στο “Αβέρωφ”, αρχιπλοίαρχο Σωτήρη Χαραλαμπόπουλο, ότι θα ήταν ωραία ιδέα να υπάρξει και ένα υποβρύχιο μουσείο. Ακουγόταν σαν μακρινό όνειρο, μέχρι που εμφανίστηκε από τον ουρανό ένας χορηγός, ο κ. Θεοδωρίδης. Οταν λοιπόν έμαθα ότι πρόκειται να έρθει εδώ ο “Πρωτεύς”, αποφάσισα να βοηθήσω με όλες μου τις γνώσεις. Αλλωστε, ήταν συνδεδεμένος και με μια ωραία ανάμνησή μου: με αυτόν πήγα το πρώτο μου εκπαιδευτικό ταξίδι κάτω από το νερό το 1995. Ημουν 20 χρόνων», θυμάται. «Οι συνάδελφοί μου κάνουν πλάκα», συνεχίζει. «”Είσαι ο πρώτος που βγήκε στη στεριά και πήρε μαζί του υποβρύχιο”, μου λένε, επειδή εκτός από τον “Αβέρωφ” στον οποίο ξέρω το μηχανοστάσιο πολύ καλά, τώρα φροντίζουμε και τον “Πρωτέα”. Οι μηχανικοί των πολεμικών πλοίων και των υποβρυχίων έχουν όλη την εικόνα κάθε μηχανής μέσα στο μυαλό τους. Γνωρίζουν με κλειστά μάτια τα πάντα.
»Εδώ και ένα χρόνο προσπαθούμε να το μεταμορφώσουμε σε μουσείο. Οταν ήρθε στο Φάληρο, δεν είχε ούτε σύνδεση με ρεύμα. Τώρα ανάβουν ορισμένες ενδείξεις, επιτελούνται κάποιες λειτουργίες, όπως π.χ. να βγαίνουν έξω τα πτερύγια. Επίσης, έχουν τοποθετηθεί συστήματα πυρανίχνευσης, πυρασφάλειας, κάμερες και μένει ο κλιματισμός. Μέσα από την ξενάγηση, λοιπόν, θα μπορεί κανείς να καταλάβει πολλά για τα όργανα, τον πλου, αλλά και να δει το σύστημα οπλισμού. Για μικρούς και μεγάλους είναι ένα συναρπαστικό θέαμα. Θυμάμαι πως όταν ο γιος και η κόρη μου σε μικρή ηλικία είχαν μπει μέσα στον “Ωκεανό”, μου έλεγαν ότι στα μάτια τους μοιάζει με διαστημόπλοιο. Δεν μπορούσαν να κρύψουν τον θαυμασμό προς τον πατέρα τους για τη δουλειά του. Την ίδια εντύπωση πιστεύω ότι θα έχουν όσοι μπουν στον “Πρωτέα”. Μάλιστα, δεν θα τοποθετήσουμε ανδρείκελα – οι επισκέπτες θα μπορούν να καθίσουν στη θέση του κυβερνήτη και να αγγίξουν το πηδάλιο, το περισκόπιο, τις τορπίλες. Επίσης θα μπορούν να δουν πού κοιμούνται οι ναύτες, πού βρίσκεται η κουζίνα. Να ζήσουν λίγο τον στενό χώρο.
»Προσωπικά ήθελα να γίνω πιλότος και τελικά κατέληξα στα υποβρύχια, που απαιτούν ιδιαίτερη ψυχοσύνθεση για να μπορέσεις να αντέξεις. Οχι μόνον εσύ, αλλά και η οικογένειά σου. Η μάνα μου, λ.χ., αποφάσισε να δει πώς είναι το εσωτερικό ενός υποβρυχίου τώρα που επισκευάζουμε τον “Πρωτέα”: “Σήμερα που δεν ταξιδεύεις πλέον κάτω από το νερό, θα έρθω να δω πώς είναι”, μου είπε. Οταν μπήκε μέσα συμπλήρωσε: “Καταλαβαίνω πια και όλες τις παραξενιές που έβγαλες με τα χρόνια”.
»Το μεγαλύτερο διάστημα που έχω περάσει συνεχόμενα κάτω από το νερό είναι 33 μέρες. Είναι εξουθενωτικό, αλλά όσοι υπηρετούν στα υποβρύχια ξέρουν ότι είναι μέρος της δουλειάς. Κυρίως ξέρουν ότι αν συμβεί κάτι κακό, οι πιθανότητες διάσωσης είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Μεγαλώνοντας, όμως, αντί να συνηθίζεις γίνεται ίσως πιο δύσκολο. Εχουμε ζήσει στιγμές πολεμικής έντασης σε διάφορα γεγονότα. Το πώς τα αντιμετωπίζεις, επίσης, έχει να κάνει και με την ηλικία. Οσο είσαι πιο νεαρός, θεωρείς ότι είσαι και αθάνατος, σαν τα πιτσιρίκια που παίρνουν πρώτη φορά τιμόνι. Το βασικό για να υπηρετήσεις στα υποβρύχια είναι να μην έχεις προβλήματα με την κλειστοφοβία, να τα έχεις βρει με το υπόλοιπο πλήρωμα και να μην κουβαλάς θέματα από έξω μέσα».
Καλό για… ξυραφάκια
Υποβρύχια και πλοία έχουν το καθένα την τύχη του. «Ο “Πρωτεύς” θα μπορούσε να καταλήξει παλιοσίδερα και να γίνει… ξυραφάκια, επειδή τα υποβρύχια έχουν καλά μέταλλα. Οχι μόνον τη γλίτωσε, αλλά θα έχει και καλή δεύτερη ζωή ως μουσείο…», συμπληρώνει ο κ. Χριστοδούλου. Και μάλιστα σε ένα πολύ ωραίο πάρκο, όπου ήδη έχει επιλεγεί ο κατασκευαστής και σε λίγο καιρό θα μπουν μπροστά οι εργασίες, όπως μας ενημερώνει ο ναυπηγός κ. Παπανδρίκος.
Από την πλευρά του, ο μηχανικός Γιάννης Σπανός, ο οποίος εργάζεται στον «Πρωτέα» από τότε που ήταν στον ναύσταθμο, δείχνει να καμαρώνει για την τεράστια διαφορά: από ένα παροπλισμένο «κήτος» μετατρέπεται σε συναρπαστικό επισκέψιμο χώρο.
