Η «απροθυμία» του Δημοσίου να συμμορφωθεί με τις δικαστικές αποφάσεις –υπάρχουν περιπτώσεις που «διαρκούν» 15 έως και 20 χρόνια– στοίχισε στο κράτος περισσότερα από 1,3 εκατ. ευρώ την τελευταία τριετία, αφού «τιμωρήθηκε» και με χρηματικές κυρώσεις από τα τριμελή συμβούλια συμμόρφωσης των διοικητικών δικαστηρίων. Οταν η ολιγωρία της διοίκησης έρχεται να προστεθεί στη μακρόχρονη καθυστέρηση δικαστικής επίλυσης μιας διαφοράς, ο πολίτης περιέρχεται σε κατάσταση αρνησιδικίας, αφού ακόμη και οι καθυστερημένες αποφάσεις που τον δικαιώνουν μένουν στα χαρτιά. Μπορεί η υποχρέωση συμμόρφωσης του κράτους στις αποφάσεις των δικαστηρίων να είναι συνταγματικά κατοχυρωμένη, αλλά η ανεξέλεγκτη παραβίασή της οδήγησε την πολιτεία να θεσπίσει άλλον έναν νόμο το 2002 –εκτελεστικό του Συντάγματος– με τον οποίο ορίστηκαν συγκεκριμένοι κανόνες για τη συμμόρφωση των κρατικών υπηρεσιών στις δικαστικές αποφάσεις, καθώς προβλέπονται σοβαρές χρηματικές και άλλες κυρώσεις, ενώ θεσπίστηκαν τα τριμελή συμβούλια συμμόρφωσης των δικαστηρίων που επιλαμβάνονται αυτών των υποθέσεων.
Απαλλοτριώσεις, πολεοδομικά ζητήματα, οικοδομικές άδειες, θέματα διαχείρισης παραθαλάσσιων ζωνών, υπαγωγή σε επενδυτικούς νόμους, αλλά και ζητήματα κοινωνικής ασφάλισης αποτελούν κάποιες από τις κατηγορίες ανεκτέλεστων αποφάσεων, ενώ το δημοσιονομικό κόστος, οι λόγοι δημοσίου συμφέροντος, οι διοικητικές δυσλειτουργίες και η αδυναμία κατανόησης(!) της δικαστικής απόφασης είναι οι συνηθέστεροι λόγοι που επικαλείται η διοίκηση για την αδράνειά της.
Πόσο κοστίζει στο Δημόσιο
Από τα στοιχεία που έχει η «Κ» στη διάθεσή της συνάγεται ότι για τα έτη 2023 και 2024 το κράτος καλείται να καταβάλει 515.450 ευρώ για άρνησή του να συμμορφωθεί, ενώ το ποσό για το 2025 ξεπερνάει τις 800.000 ευρώ, αφού μόνο από μια απόφαση μη συμμόρφωσης η διοίκηση καλείται να καταβάλει περισσότερα από 600.000 ευρώ.
Ενδεικτικά, για το 2023 το Δημόσιο κλήθηκε να πληρώσει 272.100 ευρώ για μη συμμόρφωση σε 48 αποφάσεις που έχουν εκδοθεί από τα αρμόδια συμβούλια των διοικητικών δικαστηρίων όλων των βαθμίδων. Το ποσό των 76.000 ευρώ άγγιξαν οι τέσσερις αποφάσεις περί μη συμμόρφωσης που εξέδωσε το Συμβούλιο της Επικρατείας.
Μια απόφαση αφορά χρηματικές κυρώσεις ύψους 10.000 ευρώ για κάθε αιτούντα (πέντε αιτούντες) που επέβαλε σε τέσσερα συναρμόδια υπουργεία το Συμβούλιο Συμμόρφωσης του ΣτΕ για το ζήτημα των επαγγελματικών δικαιωμάτων των αποφοίτων ΤΕΙ, που εκκρεμεί εδώ και 13 χρόνια, θέτοντας σε επαγγελματική ομηρία χιλιάδες αποφοίτους. Ανάλογη απόφαση εκδόθηκε και το 2025, με το ΣτΕ να προχωράει στην επιβολή χρηματικών κυρώσεων από 5.000-12.000 ανά αιτούντα (περίπου 100 πρόσωπα) και το Δημόσιο να καλείται να πληρώσει ποσό που ξεπερνάει τις 600.000 ευρώ! Μάλιστα, ήταν η τέταρτη κατά σειρά κύρωση για την ίδια υπόθεση, καθώς είχαν προηγηθεί επιβολές προστίμων το 2018, το 2021 και αυτή του 2023.
Αντιστοίχως, με άλλη απόφαση του ΣτΕ επιβάλλεται στη διοίκηση πρόστιμο 20.000 ευρώ επειδή δεν συμμορφώθηκε σε δύο αποφάσεις της ολομέλειας από το 2005.
Πρόκειται για αποφάσεις που αφορούσαν την περιβαλλοντική νομοθεσία, ειδικά την αρχή της αειφορίας (βιώσιμης ανάπτυξης) και τη χωροθέτηση μεγάλων έργων υποδομής (π.χ. μονάδες διαχείρισης απορριμμάτων) εντός προστατευόμενων περιοχών, όπως ο Υμηττός.
Δεκαεπτά ανάλογες αποφάσεις εξέδωσε το Διοικητικό Εφετείο, επιβάλλοντας συνολικά στο Δημόσιο κυρώσεις ύψους 57.500 ευρώ, ενώ με 27 αποφάσεις το Διοικητικό Πρωτοδικείο υποχρεώνει τη διοίκηση στην καταβολή 138.750 ευρώ. Ανάμεσα στις αποφάσεις υπάρχει περίπτωση χρηματικής κύρωσης 12.000 ευρώ έπειτα από 13 έτη μη συμμόρφωσης για άρση απαλλοτρίωσης, αλλά και δύο ακόμη με πρόστιμο 15.000 και 60.000 ευρώ για τον ίδιο λόγο και έπειτα από μη συμμόρφωση της διοίκησης για δέκα και έντεκα χρόνια αντιστοίχως.
Εντυπωσιακός είναι ο αριθμός και για το 2024, με το Δημόσιο να καλείται να πληρώσει 243.350 ευρώ επειδή δεν εναρμονίστηκε με δικαστικές αποφάσεις.
Με την απόφαση 17/2024 το ΣτΕ διαπίστωσε ότι για τρία χρόνια το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών δεν ευθυγραμμίστηκε με την απόφασή του για απαλλαγή από την καταβολή διοδίων των κατοίκων της Π.Ε. Ιωαννίνων στους σταθμούς Τύριας, Παμβώτιδος και Μαλακασίου της Εγνατίας Οδού. Ετσι, επέβαλε στο αρμόδιο υπουργείο χρηματική ποινή ύψους 70.000 ευρώ.
Ξεκάθαρη διατύπωση. Στο τραπέζι της συζήτησης έχει τεθεί και ο τρόπος γραφής των αποφάσεων, με στόχο να αποτυπώνονται με πιο κατανοητό τρόπο και στο διατακτικό τους να είναι ξεκάθαρη η θέση του δικαστηρίου στο εκάστοτε ζήτημα.
Με 24 αποφάσεις του Διοικητικού Εφετείου επιβλήθηκαν στη διοίκηση ποσά ύψους 38.900 ευρώ. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει χρηματική κύρωση 3.000 ευρώ ύστερα από πάροδο μεγαλύτερη των 15 ετών μη συμμόρφωσης για άρση αναγκαστικής απαλλοτρίωσης.
Περίπου 120.000 ευρώ στοιχίζουν στο κράτος οι αβελτηρίες του για το 2024 έπειτα από αποφάσεις του Διοικητικού Πρωτοδικείου. Στην περίπτωση δύο αξιωματικών της ΕΛ.ΑΣ. απαιτήθηκαν πέντε χρόνια και κοινοποίηση δύο πρακτικών περί μη συμμόρφωσης στη διοίκηση για την απόδοση διαφοράς επιδόματος υπηρεσίας αλλοδαπής. Με χρηματική κύρωση 500 ευρώ επιβαρύνθηκε η διοίκηση, καθώς δεν συμμορφώθηκε επί εννέα χρόνια αναφορικά με την καταβολή της διαφοράς των αποδοχών σε εργαζόμενο ΝΠΔΔ, λόγω παράνομης μη αναγνώρισης χρόνου προϋπηρεσίας.
Σε άλλη υπόθεση η χώρα μας υπέστη και μια καταδίκη από το ΕΔΔΑ, όταν δεν κατάφερε να συμμορφωθεί έπειτα από 14 χρόνια για την άρση ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης, με το Διοικητικό Πρωτοδικείο να επιβάλει κύρωση 10.000 ευρώ, ενώ για τον ίδιο λόγο επέβαλε σε άλλη περίπτωση κύρωση 8.000 ευρώ μετά πάροδο 17 ετών.
Εντυπωσιακή αύξηση
Η αύξηση του αριθμού των αποφάσεων που εκδίδονται για την αδιαφορία της διοίκησης είναι εντυπωσιακή σε σχέση με τα πρώτα χρόνια εφαρμογής του νόμου του 2002. Το 2005 το Τριμελές Συμβούλιο εξέδωσε τις πρώτες τέσσερις αποφάσεις με τις οποίες διαπιστώθηκε αδικαιολόγητη μη συμμόρφωση της διοίκησης και επιβλήθηκαν οι πρώτες χρηματικές κυρώσεις. Η πρώτη υπόθεση που υποχρέωνε σε καταβολή ποσού 20.000 ευρώ αφορούσε την παράλειψη σφράγισης κέντρου διασκέδασης σε νησί του Αιγαίου, ενώ σε άλλη περίπτωση επιβλήθηκε πρόστιμο 10.000 ευρώ εξαιτίας της μη συμμόρφωσης του Διεπιστημονικού Οργανισμού Αναγνώρισης Τίτλων (ΔΟΑΤΑΠ) προς απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας με την οποία ακυρώθηκε η απόρριψη αιτήματος αναγνώρισης ισοτιμίας βρετανικού πτυχίου.
Το 2006 εκδόθηκαν πέντε αποφάσεις, εκ των οποίων οι τρεις αφορούσαν μη συμμόρφωση προς απόφαση με την οποία ακυρώθηκε σιωπηρή άρνηση της διοίκησης να άρει ρυμοτομική απαλλοτρίωση, ενώ το 2007 επιβλήθηκε πρόστιμο μόνο σε δύο περιπτώσεις.
«Μεταρρύθμιση τώρα»
Πάνω από 20 χρόνια μετά τις νομοθετικές αλλαγές του 2002 και τη λειτουργία των τριμελών συμβουλίων συμμόρφωσης, η προώθηση μιας δραστικότερης λύσης μοιάζει επιτακτική. Αν και το φαινόμενο «ανυπακοής» της διοίκησης δεν απαντάται μόνο στην ελληνική έννομη τάξη, ο νομοθέτης έως σήμερα διστάζει να υιοθετήσει αποτελεσματικά μέτρα εξαναγκασμού της διοίκησης σε συμμόρφωση προς τις δικαστικές αποφάσεις.
Ηδη συγκροτήθηκε ομάδα εργασίας, η οποία θα αναλάβει τη μεταρρύθμιση του νομοθετικού πλαισίου σχετικά με τη συμμόρφωση της δημόσιας διοίκησης προς τις δικαστικές αποφάσεις. Η ομάδα, επικεφαλής της οποίας έχει τεθεί ο σύμβουλος Επικρατείας Ιωάννης Παπαγιάννης, απαρτίζεται από έγκριτους νομικούς, δικαστικούς λειτουργούς και ακαδημαϊκούς με εξειδίκευση στο διοικητικό δίκαιο.
Σύμφωνα με πληροφορίες, κύριο μέλημα φέρεται να είναι η εύρεση φόρμουλας συνεργασίας των επιτροπών τριμελούς συμμόρφωσης με τη διοίκηση, μια στενότερη δηλαδή συνεργασία των εμπλεκομένων φορέων προκειμένου να είναι αποτελεσματική η συμμόρφωση στις δικαστικές αποφάσεις.
«Συχνά οι λόγοι της μη συμμόρφωσης είναι ότι η διοίκηση δεν κατανοεί τη δικαστική απόφαση. Ηδη προβλέπεται ότι ο εισηγητής δικαστής μπορεί να επικοινωνεί με τη διοίκηση και να την επικουρεί, αλλά εξετάζονται τρόποι ώστε αυτό να γίνεται ευκολότερα και θεσμοθετημένα», εξηγεί αρμόδια πηγή στην «Κ». Στο τραπέζι της συζήτησης έχει τεθεί και ο τρόπος γραφής των αποφάσεων, με στόχο να αποτυπώνονται με πιο κατανοητό τρόπο και στο διατακτικό τους να είναι ξεκάθαρη η θέση του δικαστηρίου στο εκάστοτε ζήτημα.
Προς αυτή την κατεύθυνση κινείται και κεντρικά η κυβέρνηση, καθώς –όπως πρόσφατα έγραψε η «Κ»– ο Κωστής Χατζηδάκης έχει επεξεργαστεί βασικές νομοθετικές πρωτοβουλίες με στόχο την πάταξη της γραφειοκρατίας. Ανάμεσα στις προθέσεις της κυβέρνησης φαίνεται ότι είναι η ίδρυση σε κάθε υπουργείο ενός τριμελούς οργάνου που θα υπάγεται κατευθείαν στον υπουργό, το οποίο θα διασφαλίζει τη συμμόρφωση με δικαστικές αποφάσεις εντός προθεσμίας έξι μηνών από την έκδοσή τους, ενώ σε αντίθετη περίπτωση θα επιβάλλει κυρώσεις.
Οι αριθμοί
272.100 ευρώ κλήθηκε να καταβάλει το Δημόσιο το 2023 για μη συμμόρφωση σε 48 δικαστικές αποφάσεις.
243.350 ευρώ ήταν το αντίστοιχο ποσό που κλήθηκε να καταβάλει το Δημόσιο το 2024.
800.000 ευρώ και πλέον ήταν ο «λογαριασμός» για το Δημόσιο το 2025 – μόνο από μία απόφαση μη συμμόρφωσης η Διοίκηση καλείται να καταβάλει περισσότερα από 600.000 ευρώ.
