«Γνωρίζει πραγματικά κανείς τι είναι η Σομαλιλάνδη;», αναρωτήθηκε κάπως προβοκατόρικα ο Ντόναλντ Τραμπ, λίγα 24ωρα μετά την απόφαση του Ισραήλ να αναγνωρίσει ως ανεξάρτητο κράτος την αποσχισθείσα επαρχία της Σομαλίας. Αντίθετα με τον Αμερικανό πρόεδρο, η ελληνική Υπηρεσία Ασύλου γνωρίζει τη Σομαλιλάνδη.
Τα τελευταία χρόνια οι χειριστές της υπηρεσίας στην Αθήνα έχουν εξετάσει αιτήματα Σομαλών γυναικών που ζήτησαν διεθνή προστασία στη χώρα μας. Σε τουλάχιστον δύο πρόσφατες περιπτώσεις οι νεαρές γυναίκες περιέγραψαν ότι είχαν υποστεί κλειτοριδεκτομή – «ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων ισοδυναμεί με βασανιστήρια», σημειώνεται στους υπηρεσιακούς φακέλους, στοιχεία των οποίων τέθηκαν υπόψη της «Κ».
Στην πρώτη υπόθεση μια Σομαλή, γεννημένη το 2005, πέρασε με βάρκα από τις τουρκικές ακτές στη Λέσβο. Είπε ότι συγγενείς της την πιέζουν να παντρευτεί έναν μεγαλύτερο σε ηλικία άνδρα κι επίσης ότι φοβάται για τη ζωή της. Στον φάκελο υπήρχε ιατρική βεβαίωση ότι η ίδια είχε υποστεί κλειτοριδεκτομή στη Σομαλία. Το αίτημα για άσυλο όμως απορρίφθηκε και η υπόθεση αναπέμφθηκε στην Αρχή Προσφυγών στην Αθήνα.
Στην απόφαση σημειώνεται ότι το 45% των γυναικών στη Σομαλία παντρεύεται πριν από τα 18 και το 9% πριν από τα 15 έτη. Σύμφωνα με το Ταμείο των Ηνωμένων Εθνών για τον Πληθυσμό (UNFPA), «η διάκριση μεταξύ αναγκαστικού και προκαθορισμένου γάμου μπορεί να είναι λεπτή. (σ.σ. Οι γυναίκες) μπορεί επίσης να “ανταλλάσσονται μεταξύ γειτονικών φυλών” για τη δημιουργία συμμαχιών, τη επισφράγιση ειρηνευτικών συμφωνιών και την πρόσβαση σε ζώνες βόσκησης». Επιπλέον, όπως σημειώνεται, οι βιασμοί συχνά «επιλύονται» με καταναγκαστικούς γάμους.
Αιτήματα Σομαλών γυναικών που ζήτησαν διεθνή προστασία στη χώρα μας έχουν εξετάσει τα τελευταία χρόνια οι χειριστές της ελληνικής υπηρεσίας.
Δεν είναι όμως μόνο αυτό. Το ομοσπονδιακό σύνταγμα της Σομαλίας περιγράφει τον ακρωτηριασμό των γυναικείων γεννητικών οργάνων ως «σκληρή και εξευτελιστική συνήθη πρακτική που ισοδυναμεί με βασανιστήρια (και) απαγορεύεται», ωστόσο συμβαίνει σχεδόν καθολικά σε όλη τη χώρα, όπως σημειώνεται, για λόγους θρησκευτικής και πολιτιστικής ταυτότητας.
Εκτελείται συνήθως από μια «τοπική γυναίκα, με τη χρήση μαχαιριών, ψαλίδια ή ξυραφάκια (…) ενώ οι γυναίκες συγγενείς κρατούν το κορίτσι κάτω». Το «τελετουργικό» συχνά περνάει από τη μια γενιά στην άλλη μέσω των γυναικών. Στις αστικές περιοχές συμβαίνει συχνά όταν τα σχολεία είναι κλειστά και στις αγροτικές περιοχές κατά τη διάρκεια της βροχερής περιόδου, όπως χαρακτηριστικά περιγράφεται.
Στον φάκελο γίνεται ειδική αναφορά στη Σομαλιλάνδη, στην αποσχισθείσα επαρχία στα βόρεια της χώρας. «Η πρακτική της κλειτοριδεκτομής επικρατεί με ποσοστό περίπου 98% στη Σομαλία και 99,1% στη Σομαλιλάνδη μεταξύ των γυναικών ηλικίας 15-49», σημειώνεται στην απόφαση της Υπηρεσίας Ασύλου. Το 2018 οι υγειονομικές αρχές στη Σομαλιλάνδη είχαν περάσει από χωριό σε χωριό για να εξηγήσουν στις τοπικές κοινωνίες ότι ο ακρωτηριασμός των γεννητικών οργάνων έχει άμεσες και μακροπρόθεσμες αρνητικές επιπτώσεις στη σωματική και στην ψυχική υγεία των γυναικών – σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να σκοτώσει. Μετά από αυτό, πολλές γυναίκες άρχισαν να επιλέγουν θεωρούμενους ως λιγότερο παρεμβατικούς τύπους κλειτοριδεκτομής, όπως αναφέρεται στην απόφαση.
«Η μετεγκατάσταση της προσφεύγουσας δεν κρίνεται εύλογη, διότι (…) η πρακτική ακρωτηριασμού γυναικείων οργάνων στη Σομαλία αφενός μεν δεν τιμωρείται ποινικά, αφετέρου δε η συνολική επικράτηση της εν λόγω πρακτικής δεν έχει αλλάξει σημαντικά τα τελευταία χρόνια», σημειώνεται στην απόφαση της Υπηρεσίας Ασύλου, με την οποία χορηγήθηκε καθεστώς πρόσφυγος στη Σομαλή γυναίκα.
Στη δεύτερη υπόθεση μια γυναίκα από την αφρικανική χώρα είχε επίσης ζητήσει διεθνή προστασία στην Ελλάδα, περιγράφοντας ότι φοβάται για τη ζωή της. Σε πρώτο βαθμό το αίτημα απορρίφθηκε στη Λέσβο και χρειάστηκε νέα συνέντευξη στην Αρχή Προσφυγών στην Αθήνα. «Αν αρνηθείς να υποστείς κλειτοριδεκτομή σημαίνει ότι αρνείσαι την παράδοση και θα σε γεμίσουν ντροπή οι άνθρωποι που είναι γύρω σου», είπε η ίδια.
