Παραμονή Χριστουγέννων δόθηκε προς διαβούλευση το νομοσχέδιο του υπουργείου Πολιτισμού για την καταπολέμηση της διακίνησης πλαστών έργων τέχνης. Μεταξύ άλλων προβλέπει τη σύσταση μητρώου ορκωτών πραγματογνωμόνων, την καταστροφή των ψευδεπίγραφων έργων, καθώς και ποινή κάθειρξης έως δέκα ετών σε περίπτωση που η εξαπάτηση γίνεται κατ’ επάγγελμα, σε εμπορική κλίμακα, ή στο πλαίσιο της δράσης κάποιας εγκληματικής οργάνωσης.
Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στο νομοσχέδιο, όποιος κατασκευάζει, παραποιεί, εκθέτει, διακινεί, διαθέτει, μεταβιβάζει, κατέχει ή δέχεται στην κατοχή του με οποιονδήποτε τρόπο έργο τέχνης ή συλλεκτικό αντικείμενο με σκοπό την παραπλάνηση ως προς την ταυτότητα του δημιουργού του, την προέλευσή του, τη χρονολόγησή του, τη φύση του, την αξία του ή τη σύνθεσή του, τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον έξι μηνών και χρηματική ποινή 5.000 ευρώ. Το πλαίσιο ποινών αλλάζει όταν συντρέχουν επιβαρυντικές περιστάσεις. Μία εξ αυτών είναι το επίμαχο έργο να έχει αξία άνω των 120.000 ευρώ.
Εάν το αντικείμενο έχει κατασκευαστεί εξαρχής με σκοπό την παραπλάνηση θα διατάσσεται από το αρμόδιο δικαστήριο η καταστροφή του ενώπιον τριμελούς επιτροπής. Το έργο θα δημεύεται ή θα καταστρέφεται εφόσον κριθεί πλαστό, ακόμη και σε περίπτωση αθώωσης του κατηγορουμένου αν διαπιστωθεί ότι δεν ενήργησε με δόλο, ή εάν ενδεχομένως παύσει η ποινική δίωξη.
Παράλληλα προβλέπεται η δημιουργία ενός μητρώου ορκωτών πραγματογνωμόνων. Οσοι εγγράφονται σε αυτό θα μπορούν να αναλαμβάνουν τη διαπίστωση της γνησιότητας ενός έργου έπειτα από αίτημα ιδιωτών, ή διοικητικής, δικαστικής ή εισαγγελικής αρχής.
Οι πραγματογνώμονες θα πρέπει να διαθέτουν πτυχίο στην Ιστορία της Τέχνης ή στη Συντήρηση Εργων Τέχνης, καθώς και τουλάχιστον δεκαετή αποδεδειγμένη επαγγελματική εμπειρία, στη διαχείριση, επιμέλεια, συντήρηση, αποκατάσταση, τεκμηρίωση, εκτίμηση ή έκθεση έργων τέχνης και συλλογών. Για την εγγραφή στο μητρώο θα διενεργούνται εξετάσεις από πενταμελή επιτροπή η οποία θα απαρτίζεται από τρεις ιστορικούς τέχνης και δύο συντηρητές. Ακόμη όσοι εγγράφονται στο μητρώο θα παρακολουθούν υποχρεωτικά δωρεάν επιμορφωτικά προγράμματα που θα διοργανώνονται από το υπουργείο Πολιτισμού σε συνεργασία με την Εθνική Πινακοθήκη.
Λόγω των ημερών στη διαβούλευση δεν υπάρχουν ακόμη πολλά σχόλια. Ο Μανόλης Πλατσιδάκης, συλλέκτης έργων τέχνης και ανεξάρτητος ερευνητής του έργου του ζωγράφου Γιάννη Σπυρόπουλου, παρακολουθεί με διερευνητική ματιά τους πίνακες που κυκλοφορούν στην εγχώρια αγορά τα τελευταία χρόνια. «Η θεσμική αναγνώριση του ζητήματος από την πολιτεία είναι αναμφίβολα θετική», λέει στην «Κ», αλλά εκφράζει τον προβληματισμό του κατά πόσον το προτεινόμενο πλαίσιο μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η προσέγγιση παραμένει κυρίως ποινική και «η παρέμβαση του κράτους ενεργοποιείται αφού έχει ήδη συντελεστεί η ζημία, αφού το έργο έχει εκτεθεί, διαφημιστεί ή πωληθεί και ο αγοραστής έχει εξαπατηθεί». Οπως παρατηρεί, απουσιάζουν από το νομοσχέδιο η πρόληψη και η ρύθμιση της αγοράς, καθώς «δεν θεσπίζονται εκ των προτέρων δεσμευτικές υποχρεώσεις δέουσας επιμέλειας για γκαλερί, εμπόρους και οίκους δημοπρασιών, ούτε προβλέπονται σαφείς κυρώσεις για πλημμελή έλεγχο προέλευσης και αυθεντικότητας».
Ενα ακόμη ζήτημα στο οποίο στέκεται είναι ότι σε αντίστοιχες περιπτώσεις η διεθνής πρακτική αναγνωρίζει και τη σημασία εξειδικευμένων εργαστηρίων και διεπιστημονικών γνωμοδοτήσεων. Η διαβούλευση θα παραμείνει ανοιχτή σε σχόλια μέχρι τις 8 Ιανουαρίου 2026.
Το ζήτημα της διακίνησης πλαστών έργων τέχνης έχει απασχολήσει κατ’ επανάληψη τα τελευταία χρόνια τις ελληνικές αστυνομικές αρχές. Η πιο πρόσφατη υπόθεση εξιχνιάσθηκε στα τέλη Νοεμβρίου. Κατά την αστυνομική επιχείρηση κατασχέθηκαν περισσότεροι από 480 πίνακες ζωγραφικής και σχέδια, τα περισσότερα εκ των οποίων εκτιμάται ότι είναι πλαστά. Μεταξύ αυτών υπήρχαν και έργα που αποδίδονταν στον Παρθένη. Πραγματογνώμονας επισήμανε στους αστυνομικούς ότι τα πιστοποιητικά αυθεντικότητας που συνόδευαν ορισμένους πίνακες ήταν όμοια με εκείνα που είχαν κατασχεθεί σε άλλη μεγάλη υπόθεση πλαστογραφίας τον Ιούνιο του 2025. Εδιναν την εικόνα ότι είχαν γίνει από το ίδιο χέρι και το μόνο που άλλαζε ήταν η υπογραφή.
