«Ευχαριστώ που μοιράστηκες αυτά τα συμπτώματα», είπε το ChatGPT στη Θεοδώρα, «είναι πολύ σχετικά και σίγουρα αξίζει να τα αντιμετωπίσεις, ειδικά στο πλαίσιο των εργαστηριακών αποτελεσμάτων σου και της μετεμμηνοπαυσιακής σου κατάστασης». Αμέσως, δημιούργησε έναν πίνακα αντιπαραβάλλοντας τα συμπτώματά της (ραγδαία τριχόπτωση, κούραση κ.ά.) με τα αποτελέσματα των εξετάσεων και προχώρησε σε ανάλυση και προτάσεις. Μεταξύ άλλων, της πρότεινε να ξεκινήσει μια συζήτηση με τον γιατρό της σχετικά με την Ορμονική Θεραπεία Υποκατάστασης (HRT) («χρειάζεστε ένα γιατρό με γνώσεις σχετικά με την εμμηνόπαυση που να ακολουθεί τις σύγχρονες οδηγίες»). Στο τέλος έγραψε: «Παρόλο που η TSH σας είναι “φυσιολογική”, πολλές γυναίκες αισθάνονται καλύτερα όταν είναι πιο κοντά στο 1,0-1,5. Σκεφτείτε: Επανάληψη του ελέγχου θυρεοειδούς (TSH, FT4, FT3) σε λίγους μήνες και προσθήκη αντισωμάτων θυρεοειδούς (TPO, TgAb) για έλεγχο αυτοάνοσης θυρεοειδικής νόσου (Hashimoto), η οποία είναι συχνή στις γυναίκες μέσης ηλικίας».
Η ΑΙ δεν το ήξερε, αλλά η Θεοδώρα κάνει υπέρηχο και αιματολογικές εξετάσεις κάθε χρόνο λόγω υπόνοιας Hashimoto. «Εστειλα στην ενδοκρινολόγο τις εξετάσεις και όταν την πήρα τηλέφωνο, μου είπε: “Ολα καλά, τα λέμε του χρόνου”. Της είπα πως “έχω φτάσει στο αμήν, νιώθω χάλια”, αλλά δεν με άκουγε. Περισσότερο με άκουσε το ChatGPT».
Ολο και περισσότεροι «ανεβάζουν» στα εργαλεία ΑΙ τις διαγνωστικές εξετάσεις για μια δεύτερη –ή και μια πρώτη– ματιά. Κάποιοι λένε ότι έτσι «τσεκάρουν» τη διάγνωση που έδωσε ο γιατρός τους, άλλοι ότι δεν έχουν χρήματα να τρέχουν στους γιατρούς για μια «απλή» ανάγνωση εξετάσεων, ορισμένοι ότι έχουν αρχίσει να απογοητεύονται από την αντιμετώπιση των επαγγελματιών υγείας. «Απευθύνθηκα σε ΩΡΛ γιατί είχα επίμονη φαγούρα στο αυτί», λέει ο Πέτρος (τα στοιχεία όλων είναι στη διάθεση της εφημερίδας). «Oμως με έδιωξε, δεν έβλεπε κάτι. Τότε έγραψα στο ChatGPT τα συμπτώματα. Μου έδωσε μια σειρά από εκδοχές και με ρώτησε κάποιες λεπτομέρειες. Στη συνέχεια μου έγραψε τι μπορεί να συμβαίνει. Πρώτο πρώτο ήταν η ξηρότητα στο αυτί είτε από χρήση μπατονέτας είτε από κολύμβηση ή ξερό, κλιματιζόμενο περιβάλλον». Ο Πέτρος έσπευσε σε δεύτερο ΩΡΛ, ο οποίος έκανε την ίδια διάγνωση, προτείνοντας μια ήπια θεραπεία με ελαιόλαδο.
«Δυστυχώς, βλέπουμε συχνά γιατρούς, ιδίως νεότερους, να “θεραπεύουν” τις εξετάσεις και όχι τον ασθενή», σημειώνει στην «Κ» ο Ευθύμιος Καπάνταης, παθολόγος με εξειδίκευση στον σακχαρώδη διαβήτη. «Κανονικά οι γιατροί δεν πρέπει να “θεραπεύουμε” εξετάσεις. Οι εξετάσεις –αυτό το μαθαίνουμε από τα πρώτα έτη της Ιατρικής– έρχονται να επιβεβαιώσουν το σενάριο της διάγνωσης». Oπως εξηγεί, το φαινόμενο ο γιατρός να μη «βλέπει» τον ασθενή, παρά μόνο τους αριθμούς, έχει συμβάλει στην καλλιέργεια αμφισβήτησης γύρω από τους ειδικούς. Η ΑΙ, ωστόσο, δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον γιατρό.
«Βλέπουμε συχνά γιατρούς, ιδίως νεότερους, να ‘‘θεραπεύουν’’ τις εξετάσεις και όχι τον ασθενή», λέει ο παθολόγος Ευθύμιος Καπάνταης, εξηγώντας ότι το φαινόμενο έχει συμβάλει στην καλλιέργεια αμφισβήτησης γύρω από τους ειδικούς. Η ΑΙ, ωστόσο, δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον γιατρό.
«Οι περισσότεροι σημειώνουν ένα-δύο συμπτώματα και περιμένουν να τους λυθεί το πρόβλημα. Και η ΑΙ βγάζει συνήθως όχι μία, αλλά σειρά διαγνώσεων, που κάνουν τα άτομα να πελαγώνουν. Συνήθως κρατούν την πιο σοβαρή, όχι την πιο προφανή, και τους χαλάει η διάθεση. Πανικοβάλλονται και είτε αποσύρονται είτε τρέχουν από τον έναν γιατρό στον άλλο, γιατί αυτά που ακούν στο ιατρείο είναι διαφορετικά από αυτά που άκουσαν από την ΑΙ». Είναι διαφορετικά διότι στον γιατρό, όπως υπογραμμίζει ο κ. Καπάνταης, αναφέρουν το ιστορικό τους και τις συνοδούς παθήσεις, πράγματα που λαμβάνονται υπόψη στην τελική διάγνωση. «Ενας πυρετός για παράδειγμα δεν είναι μόνο ένας αριθμός· υπάρχει διαδικασία του πυρετού. Μπορεί να κάνει ρίγη ή ατονία ή θόλωση διάνοιας. Ενας γιατρός είτε θα τα ρωτήσει όλα αυτά είτε θα τα παρατηρήσει». Κάπως έτσι καθυστερεί η διάγνωση, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τις πιο σοβαρές παθήσεις.
Οι «μαντεψιές»
Δεν ισχύει πάντως ότι τα νέα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης έχουν διαβάσει σχεδόν ό,τι έχει γραφεί και διαθέτουν την πιο πλήρη βάση γνώσης; «Η πραγματικότητα είναι κάπως διαφορετική», σχολιάζει στην «Κ» ο Μανόλης Γουάλλες, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου με έρευνα στα πεδία της τεχνητής νοημοσύνης και της ιατρικής πληροφορικής και επιστημονικά υπεύθυνος προγραμμάτων κατάρτισης σχετικά με τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης. «Είναι βέβαια αλήθεια ότι τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης έχουν πρόσβαση σε ασύλληπτα πολλές πληροφορίες. Αν όμως έπρεπε κάθε φορά να εξετάζουν όλη αυτή την πληροφορία για να απαντήσουν σε ένα ερώτημά μας, δεν θα απαντούσαν ποτέ. Οπότε τι κάνουν; “Μαντεύουν” ποιες λίγες πληροφορίες μπορεί να είναι σχετικές με αυτό που ρωτάμε και με βάση αυτές αποφασίζουν πώς θα μας απαντήσουν. Κάποιες φορές κάνουν καλή “μαντεψιά” και απαντούν καλά, άλλες φορές απαντούν σχεδόν ανόητα. Ενας εξειδικευμένος γιατρός μπορεί να μην έχει στο μυαλό του όλη την ιατρική βιβλιογραφία, έχει όμως το προνόμιο να γνωρίζει ποιες πληροφορίες είναι σχετικές με το κάθε περιστατικό ώστε να μπορεί να τις αναζητήσει – ας μην ξεχνάμε πως ο καλός γιατρός δεν μένει σε αυτά που γνωρίζει ήδη, αλλά μελετά την πιο πρόσφατη βιβλιογραφία για τα θέματα που εξετάζει, ιδίως όταν αυτά παρουσιάζουν ιδιαιτερότητες. Αρα, αν και μπορεί να τύχουν και περιπτώσεις στις οποίες ένα αυτοματοποιημένο εργαλείο θα δώσει καλύτερη απάντηση, μόνον ο εξειδικευμένος γιατρός έχει μια εγγυημένη σταθερότητα στη μεθοδολογία και στην ορθότητά του».
Προσφάτως πήρε μεγάλη δημοσιότητα η περίπτωση της τεχνητής νοημοσύνης της Microsoft που είχε πολύ καλύτερα ποσοστά σωστών διαγνώσεων από ό,τι οι γιατροί με τους οποίους συγκρίθηκε. Τι ισχύει; Σύμφωνα με την Εύη Τόγια, πτυχιούχο Εφαρμοσμένης Ψυχολογίας από το University of Manchester και υποψήφια διδάκτορα στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου με έρευνα στα πεδία της συμπερίληψης και της αξιοποίησης της τεχνολογίας για την άμβλυνση των κοινωνικών ανισοτήτων, στη συγκεκριμένη μελέτη χρησιμοποιήθηκε το Microsoft AI Diagnostic Orchestrator. «Είναι ένα πολύ εξειδικευμένο σύστημα, σχεδιασμένο και εκπαιδευμένο να αντιμετωπίζει σύνθετα ιατρικά χαρακτηριστικά, το οποίο –και αυτό είναι το πιο σημαντικό– δεν είναι διαθέσιμο στο κοινό. Τα εργαλεία στα οποία έχουμε πρόσβαση εμείς, όπως για παράδειγμα το ChatGPT, σε τίποτα δεν μοιάζουν με αυτό. Οπότε οι “ειδήσεις” πως η τεχνητή νοημοσύνη ξεπερνά τους γιατρούς έχουν πιο πολύ αξία για να μας δείχνουν τι να περιμένουμε για το μέλλον, αλλά όχι για να μας εξηγούν τι ισχύει στο παρόν». Οπως αναφέρει, στην άλλη γνωστή περίπτωση, όταν χρησιμοποιήθηκε το GPT-4 για οφθαλμολογικές διαγνώσεις, «το σύστημα ξεπέρασε τους ειδικευόμενους ιατρούς, όχι όμως και τους ειδικευμένους, ενώ για να επιτευχθούν αυτά τα αποτελέσματα προηγήθηκε προσεκτικό prompt engineering, δηλαδή “κατασκευή” των ιδανικών ερωτημάτων, ώστε να κατευθυνθεί το σύστημα στο πώς πρέπει να λειτουργήσει. Δεν θα είχε τα ίδια αποτελέσματα εάν απλώς του περιγράφαμε τα συμπτώματά μας, όπως θα τα περιέγραφε ένας μη γιατρός, και το ρωτούσαμε “πες μου τι έχω και τι να κάνω”».
Παράλληλη πρόοδος
Υπάρχει η πιθανότητα να αντικατασταθεί ο γιατρός από τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης; «Οχι», απαντά ο κ. Καπάνταης. «Αν χρησιμοποιηθεί σωστά, η ΑΙ μπορεί να βοηθήσει. Πρέπει όμως να έχουμε υπόψη ότι η ιατρική είναι η επιστήμη με τη μεγαλύτερη εξέλιξη. Αυτή η γνώση μπορεί να περάσει στην ΑΙ, αλλά όχι “χωνεμένη”». Από την άλλη, σημειώνει ο κ. Γουάλλες, και η εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης είναι ραγδαία. «Μπορεί τα εργαλεία να μην είναι άριστα, γίνονται όμως κάθε μέρα καλύτερα. Στο εγγύς μέλλον θα μπορούμε να τα εμπιστευόμαστε ακόμη περισσότερο, ιδίως για κάποια μη κρίσιμα ζητήματα πρωτοβάθμιας περίθαλψης». Ή και για πιο σοβαρά. Οπως επισημαίνει η κ. Τόγια, συστήματα αυτόματης διάγνωσης που βασίζονται σε τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης πετυχαίνουν εξαιρετικές επιδόσεις σε όλο και περισσότερους τομείς της υγείας. «Χαρακτηριστικό είναι το σύστημα Delphi-2M, με όνομα ταιριαστό λόγω της ικανότητάς του να βλέπει στο ιατρικό μας μέλλον, που προβλέπει πάνω από 1.000 ασθένειες, κάποιες από αυτές ολόκληρες δεκαετίες πριν εκδηλωθούν τα πρώτα συμπτώματά τους!». Ο ρόλος του γιατρού, πάντως, θα παραμένει στον πυρήνα. «Κάποτε και ο δημοσιογραφικός κόσμος στοιχημάτιζε ότι τίποτε δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον κεντρικό ρόλο της τυπωμένης εφημερίδας που ο αναγνώστης πληρώνει για να διαβάσει», λέει ο κ. Γουάλλες. «Και όμως, κάποιοι μπορεί να διαβάσουν αυτό το ρεπορτάζ σε ψηφιακή μορφή, δωρεάν. Ο ρόλος του δημοσιογράφου παραμένει, ίσως κάπως διαφορετικός από πριν, πάντα όμως κεντρικός στη διαδικασία της ενημέρωσής μας».
«Το σύστημα Delphi-2M, με όνομα ταιριαστό λόγω της ικανότητάς του να βλέπει στο ιατρικό μας μέλλον, προβλέπει πάνω από 1.000 ασθένειες, κάποιες από αυτές ολόκληρες δεκαετίες πριν εκδηλωθούν!», τονίζει η Εύη Τόγια, πτυχιούχος Εφαρμοσμένης Ψυχολογίας από το University of Manchester.
