Οι καρδιαγγειακές παθήσεις συνεχίζουν να είναι η κυριότερη αιτία θανάτου στην Ευρώπη, απ’ την οποία κάθε χρόνο χάνουν τη ζωή τους 1,7 εκατ. άνθρωποι. Ο αριθμός και μόνο είναι ανησυχητικός. Ωστόσο, αυτό που είναι πραγματικά απαράδεκτο είναι ότι το 80% αυτών των θανάτων θα μπορούσε να προληφθεί, με άλλα λόγια θα μπορούσε να αποφευχθεί.
Οι περισσότεροι από εμάς γνωρίζουμε κάποιον με μια τέτοια πάθηση: γονιό, συνάδελφο, φίλο. Σε πολλές περιπτώσεις υπήρχαν προειδοποιητικά σημάδια – υψηλή αρτηριακή πίεση, υψηλή χοληστερόλη, υψηλό σάκχαρο. Αυτές οι αφανείς παθήσεις μπορεί να μην εντοπίζονται επί χρόνια και να εξελίσσονται χωρίς συμπτώματα έως την πρώτη καρδιακή προσβολή ή το πρώτο εγκεφαλικό επεισόδιο, όταν είναι πια αργά. Πολύ συχνά όμως οι άνθρωποι δεν γνωρίζουν ακριβώς τις σχετικές τιμές για τον εαυτό τους.
Γι’ αυτό πρέπει να αλλάξουμε πορεία στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Με το νέο σχέδιο «Ασφαλείς καρδιές» της Ε.Ε., περνάμε αποφασιστικά από την αντίδραση στις καρδιαγγειακές παθήσεις στην πρόληψή τους. Καιρό τώρα τα συστήματα υγείας μας είναι διαρθρωμένα για την αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων και όχι για την ανάληψη δράσης σε πρώιμο στάδιο. Το πρόγραμμα «Ασφαλείς καρδιές» θέτει στο επίκεντρο την πρόληψη, τις τακτικές εξετάσεις και την ανίχνευση σε πρώιμο στάδιο. Στόχος είναι οι απλοί και αποτελεσματικοί έλεγχοι υγείας να γίνουν μια φυσιολογική συνήθεια της ζωής των ενηλίκων σε ολόκληρη την Ευρώπη, ώστε οι άνθρωποι να μπορούν να κατανοούν τους κινδύνους που τους επηρεάζουν πολύ πριν εμφανίσουν κάποια σοβαρή ασθένεια.
Η ανάγκη αυτή είναι επιτακτική. Σήμερα, 54% των ενηλίκων στην Ε.Ε. είναι υπέρβαροι. Ενας στους τρεις νέους είναι υπέρβαρος ή παχύσαρκος και το 20% απ’ αυτούς πρόκειται να παρουσιάσει ή έχει ήδη διαβήτη τύπου 2. Ο διαβήτης, το υπερβολικό βάρος και η παχυσαρκία είναι βασικοί παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη καρδιαγγειακών παθήσεων. Η πανδημία COVID-19 έχει εντείνει τις τάσεις αυτές. Εάν δεν αναλάβουμε δράση, ολόκληρες μελλοντικές γενιές θα εγκλωβιστούν σε μια κατάσταση επιδεινωμένης υγείας, με χρόνιες παθήσεις, ενώ θα ασκείται αφόρητη πίεση στα συστήματα υγείας μας.
Ακρογωνιαίος λίθος του προγράμματος «Ασφαλείς καρδιές» είναι η τακτική μέτρηση της αρτηριακής πίεσης, του σακχάρου και της χοληστερόλης. Οι εξετάσεις αυτές είναι γρήγορες, φθηνές και αξιόπιστες. Ωστόσο, εκατομμύρια Ευρωπαίοι περνούν χρόνια χωρίς να τις κάνουν ποτέ. Θα υποστηρίξουμε τη διενέργεια τακτικών ιατρικών ελέγχων και θα δρομολογήσουμε μια πανευρωπαϊκή εκστρατεία για να κινητοποιήσουμε τους ανθρώπους με το σύνθημα «Μάθε τις τιμές σου». Πρόκειται για μία από τις πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις για τη δημόσια υγεία που έχουμε στη φαρέτρα μας, την οποία δεν έχουμε αξιοποιήσει όσο θα έπρεπε εδώ και πάρα πολύ καιρό.
Θα ενισχύσουμε επίσης την ενημέρωση του κοινού σχετικά με τους κληρονομικούς παράγοντες κινδύνου στο πλαίσιο των προγραμμάτων προσυμπτωματικού ελέγχου, ώστε ο κόσμος να κατανοεί καλύτερα και να λαμβάνει υπόψη το οικογενειακό ιστορικό, να έχει σαφέστερη καθοδήγηση, αλλά και να υπάρχει καλύτερος συντονισμός μεταξύ των συστημάτων υγείας.
Τα ψηφιακά εργαλεία και η τεχνητή νοημοσύνη θα δώσουν ώθηση σ’ αυτή τη μετάβαση. Συνδυάζοντας στοιχεία από τακτικούς ελέγχους, απεικονιστικές εξετάσεις και ηλεκτρονικά μητρώα υγείας, οι γιατροί θα είναι σε θέση να εντοπίζουν τους κινδύνους νωρίτερα και να παρεμβαίνουν με μεγαλύτερη ακρίβεια. Χρειάζεται όμως επιπλέον να ευαισθητοποιήσουμε τους πολίτες και να τους βοηθήσουμε να παίρνουν τις σωστές αποφάσεις. Οι πολίτες θα πρέπει να κατανοούν τις συνέπειες των επιλογών τους. Με τα σωστά εργαλεία, ένας ασθενής μπορεί να καταλάβει πώς οι αποφάσεις για τον τρόπο ζωής του σήμερα διαμορφώνουν την υγεία του αύριο – και πώς, αλλάζοντας πορεία, μπορεί να κερδίσει χρόνια ζωής με καλύτερη υγεία.
Για αυτό το έργο, η Ε.Ε. θα επενδύσει 20 εκατ. ευρώ στην ανάπτυξη εργαλείων Τ.Ν. και εργαλείων που βασίζονται στα δεδομένα, τα οποία θα επιτρέπουν τον έγκαιρο εντοπισμό και την πιο στοχευμένη πρόληψη των καρδιαγγειακών παθήσεων.
Πρόληψη όμως σημαίνει και αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων. Η σχέση μεταξύ υπερεπεξεργασμένων τροφίμων, παχυσαρκίας και διαβήτη τύπου 2 είναι αποδεδειγμένη. Ο διαβήτης τύπου 2 εξακολουθεί να αυξάνεται, ενώ τουλάχιστον οι μισοί από τους πάσχοντες είναι παχύσαρκοι. Πρέπει να είμαστε ειλικρινείς με τους καταναλωτές. Γι’ αυτό θα θεσπίσουμε την αναγραφή σαφέστερων πληροφοριών που θα δείχνουν πόσο επεξεργασμένο είναι ένα προϊόν για την κατηγορία του, ώστε οι άνθρωποι να μπορούν να κάνουν συνειδητές επιλογές για το τι τρώνε. Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα είναι μια κρίσιμη πρόκληση για τη δημόσια υγεία που θα πρέπει να αντιμετωπιστεί τα επόμενα έτη.
Ο καπνός και τα προϊόντα νικοτίνης εξακολουθούν να είναι ένας σημαντικός παράγοντας κινδύνου. Ενώ τα ποσοστά καπνίσματος έχουν μειωθεί, η χρήση νέων νικοτινούχων προϊόντων από τους νέους έχει αυξηθεί ραγδαία. Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε να παραπλανάται η νέα γενιά. Την επόμενη χρονιά θα επικαιροποιήσουμε τους κανόνες της Ε.Ε., θα εντείνουμε τους ελέγχους στο διαδικτυακό μάρκετινγκ που στοχεύει τους νέους και θα σπάσουμε τον μύθο ότι τα νέα νικοτινούχα προϊόντα είναι αβλαβή. Οι νέοι και οι νέες πρέπει να επιλέγουν με βάση τα δεδομένα, όχι τις διαφημίσεις.
Τέλος, το πρόγραμμα «Ασφαλείς καρδιές» αφορά την πρόσβαση σε καλύτερα διαγνωστικά εργαλεία σε ολόκληρη την Ενωση, πριν από την εμφάνιση των συμπτωμάτων. Είτε είναι πιεσόμετρα και ηλεκτροκαρδιογράφοι, που λειτουργούν με Τ.Ν., είτε βασικές απεικονιστικές συσκευές, οι ασθενείς θα πρέπει να έχουν στη διάθεσή τους αυτά τα εργαλεία πιο γρήγορα και πιο ισότιμα. Η Πράξη για τη Βιοτεχνολογία θα επιταχύνει την έρευνα και την κλινική ανάπτυξη, αλλά και τις καινοτόμους θεραπείες, όπως τα καρδιακά επιθέματα που έχουν υποστεί βιοτεχνολογική επεξεργασία. Ταυτόχρονα, οι επικαιροποιημένοι κανόνες για τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα θα άρουν τις κανονιστικές καθυστερήσεις, ώστε οι αναγκαίες τεχνολογίες να μπορούν να φτάνουν στους ασθενείς χωρίς περιττές καθυστερήσεις.
Οι καρδιαγγειακές παθήσεις δεν είναι αναπόφευκτες. Με το πρόγραμμα «Ασφαλείς καρδιές» η Ευρώπη επιλέγει τη δράση σε πρώιμο στάδιο αντί για την καθυστερημένη παρέμβαση, την πρόληψη πριν αντί για τις τύψεις μετά, και μια ζωή με περισσότερα υγιή χρόνια αντί για απώλειες που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί. Εάν δεν δράσουμε τώρα, ολόκληρη η επόμενη γενιά Ευρωπαίων θα ζει με χρόνιες παθήσεις που θα μπορούσαν να μην είχαν εμφανιστεί ποτέ, με όλες τις κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες που θα έχει αυτό. Εάν δράσουμε τώρα, μπορούμε να δώσουμε σε εκατομμύρια Ευρωπαίους την ευκαιρία να ζήσουν πιο πολύ και πιο καλά.
* Ο κ. Ολιβερ Βάρχεϊ είναι Ευρωπαίος επίτροπος Υγείας και Καλής Μεταχείρισης των Ζώων.
