Στα τέλη της δεκαετίας του ’90 ο Δημήτρης Αβραμόπουλος είχε εμπνευστεί ένα ηλεκτρονικό σύστημα ελέγχου της πρόσβασης των Ι.Χ. στο κέντρο της Αθήνας. Η πρωτεύουσα είχε μόλις αναλάβει τη διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004 και ο τότε δήμαρχος της πόλης είχε πιστέψει ότι η Αθήνα θα μπορούσε να εξελιχθεί –με αυτήν την ευκαιρία– σε κανονική ευρωπαϊκή πόλη. Και δεν ήταν ο μόνος.
Βασικό εργαλείο εκείνου του ευρηματικού συστήματος ήταν μια σειρά από βυθιζόμενες μπάρες που θα λειτουργούσαν από ισάριθμες ηλεκτρονικές στήλες ελέγχου εισόδου και εξόδου των οχημάτων. Αν και το μεγαλύτερο μέρος της υποδομής τοποθετήθηκε σχετικά σύντομα, το σύστημα δεν λειτούργησε ποτέ.
Μισό τέταρτο αιώνα μετά, στο νότιο άκρο του επονομαζόμενου Ιαπωνικού Κήπου, στις παρυφές του Παγκρατίου, μια τέτοια στήλη ελέγχου που προφανώς δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ επιβιώνει μέχρι σήμερα και στέκεται περήφανη (αλλά παντελώς ξεχαρβαλωμένη) στη θέση της. Ας μην υποτιμάμε το «εύρημα», γιατί θα είχε σίγουρα θέση στο απέραντο πάρκο αστικής αρχαιολογίας που είναι σήμερα το κέντρο της Αθήνας.
Καρτοτηλέφωνα, ατελείωτες σκουριασμένες κατασκευές ανακύκλωσης που δεν χρησιμοποιούνται εδώ και δεκαετίες (στην ευρωπαϊκή πόλη με το μικρότερο ποσοστό ανακύκλωσης στη Δυτική Ευρώπη), αγρίως βανδαλισμένα κουβούκλια και εκδοτήρια εισιτηρίων (στην εποχή που ακυρώνεις το εισιτήριό σου με την τραπεζική σου κάρτα), παραπήγματα που κάποτε ήταν τουαλέτες, πάσης φύσεως εμπόδια που σε άλλες εποχές επιτελούσαν πιθανότατα κάποιον ευγενή σκοπό και τώρα απλώς χάσκουν παρατημένα σε πεζοδρόμια και πλατείες, συνθέτουν αυτό το συναρπαστικό μωσαϊκό εγκατάλειψης, αδιαφορίας και σαδομαζοχιστικής επιβάρυνσης του δημόσιου χώρου.
Καταγραφή και ξήλωμα – Τα είδη οπτικής όχλησης θα κατηγοριοποιηθούν και στη συνέχεια θα αποξηλωθούν όσα είναι στην ευθύνη του Δήμου, ενώ θα ειδοποιηθούν άλλοι φορείς για να απομακρύνουν τα δικά τους, εξηγεί ο αντιδήμαρχος Υποδομών Ανδρέας Γραμματικογιάννης.
«Η ύπαρξη σταθερών κατασκευών που εμποδίζουν την προσβασιμότητα των πολιτών σε κοινόχρηστους χώρους αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της πόλης σήμερα», παραδέχεται ο αντιδήμαρχος Υποδομών Ανδρέας Γραμματικογιάννης, συμπληρώνοντας ότι το ελάχιστο πλάτος πεζοδρομίων οφείλει να φτάνει τουλάχιστον το 1,5 μέτρο χωρίς εμπόδια, κάτι που για την Αθήνα μοιάζει πολυτέλεια. Ωστόσο, ο Δήμος Αθηναίων επιχειρεί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα του οπτικού θορύβου στο σύνολό του. Με ποιον τρόπο;
«Προχωρώντας σε πλήρη καταγραφή όλων των εμποδίων στα πεζοδρόμια, από αυθαίρετα τοποθετημένα κολωνάκια και παροπλισμένες υποδομές μέχρι εγκαταλελειμμένα κουβούκλια και κατεστραμμένες πινακίδες και στα επτά δημοτικά διαμερίσματα. Μέχρι το τέλος του χρόνου, δηλαδή σε λίγες εβδομάδες από σήμερα», συνεχίζει ο αντιδήμαρχος Υποδομών, «θα έχουμε ολοκληρώσει την καταγραφή και όλα τα σχετικά σημεία θα αναρτηθούν σε έναν ψηφιακό διαδραστικό χάρτη στην ιστοσελίδα του δήμου. Θα κατηγοριοποιήσουμε τα είδη οπτικής όχλησης και στη συνέχεια θα αρχίζουμε να αποξηλώνουμε όσες κατασκευές είναι δικής μας ευθύνης, ενώ ταυτόχρονα θα καλέσουμε κάθε εμπλεκόμενο φορέα να απομακρύνει τις αντίστοιχες δικές του».
Στάσεις-φαντάσματα – Κατά τις εργασίες ανάπλασης της οδού Πανεπιστημίου είχαν «ανακαλυφθεί» τέσσερις(!) ανενεργές στάσεις λεωφορείων και τρόλεϊ κατά μήκος του πιο κεντρικού δρόμου της πόλης, οι οποίες τελικά απομακρύνθηκαν.
Κολονάκια, καφάο, πινακίδες
Πολύ μεγάλο ενδιαφέρουν παρουσιάζουν τα προσωρινά αποτελέσματα της σχετικής καταγραφής για το δεύτερο δημοτικό διαμέρισμα (Παγκράτι, Μετς, Νέος Κόσμος κ.λπ.) μέχρι τα τέλη Νοεμβρίου (η διαδικασία ολοκληρώνεται στο τέλος της χρονιάς). Στην κορυφή της λίστας με τις κατασκευές που απαιτείται να μετακινηθούν από τους κοινόχρηστους χώρους βρίσκονται τα πάσης φύσεως ιδιωτικά (και 100% αυθαίρετα) κολονάκια (890) και ακολουθούν: τα σκαλοπάτια κτιρίων που καταλαμβάνουν κοινόχρηστο χώρο (320), οι κολόνες ΔΕΔΔΗΕ (268), τα εγκαταλελειμμένα / κατεστραμμένα καφάο και πίλαρ (102), οι πινακίδες κυκλοφορίας (90), οι τηλεφωνικοί θάλαμοι-καρτοτηλέφωνα (64), οι διαφημιστικές πινακίδες (60), οι κατεστραμμένες πινακίδες Τροχαίας (20), τα γραμματοκιβώτια (58) κ.λπ.
Είναι χαρακτηριστικό ότι κατά τις εργασίες ανάπλασης της οδού Πανεπιστημίου, είχαν «ανακαλυφθεί» τέσσερις(!) ανενεργές στάσεις λεωφορείων και τρόλεϊ κατά μήκος του δρόμου που τελικά απομακρύνθηκαν.
Ως προς τα καρτοτηλέφωνα, η πρόοδος που έχει συντελεστεί τους μήνες που ο Δήμος Αθηναίων και ο ΟΤΕ έχουν ενώσει τις δυνάμεις τους σταχυολογείται ως εξής: ο δήμος απομακρύνει θαλάμους από τα υπό ανάπλαση πεζοδρόμια, ενώ ταυτόχρονα υπηρεσίες του ενημερώνουν τον ΟΤΕ για τα σημεία όπου εξακολουθούν να βρίσκονται καρτοτηλέφωνα, στη συντριπτική πλειονότητά τους χωρίς τον εξοπλισμό τους και πλήρως βανδαλισμένα.
Ο ΟΤΕ μέχρι και τον Οκτώβριο είχε απομακρύνει περισσότερα από 160 καρτοτηλέφωνα, ωστόσο η γενική εικόνα είναι ότι πολλοί θάλαμοι εξακολουθούν να επιβιώνουν στη γνωστή άθλια συνθήκη, αν και οι κάποτε πολύτιμες τηλεκάρτες δεν διατίθενται εδώ και χρόνια από τα περίπτερα. Πάντως, ακόμη κι αν το πρόγραμμα αποξήλωσης «τρέξει» με πιο γρήγορους ρυθμούς, οι τηλεκάρτες δεν πρόκειται να εξαφανιστούν. Ενας μικρός αριθμός καρτοτηλεφώνων θα συνεχίζει να υπάρχει σε φυλακές, κατασκηνώσεις και υπηρεσίες υγειονομικού ενδιαφέροντος.
Πλατείες-αποθήκες
Η ένταση του προβλήματος αυξάνεται σε περιοχές όπου παρατηρούνται προχωρήμενα φαινόμενα αστικής υποβάθμισης και κοινωνικής απορρύθμισης. Η πλατεία Κάνιγγος, για παράδειγμα, θυμίζει περισσότερο «αποθήκη». Εκαταλελειμμένες ή απλώς άγρια βανδαλισμένες υποδομές που με την πρώτη ματιά πιστεύεις ότι δεν λειτουργούν πια αποτελούν την ιδιόμορφη «επίπλωση» της άτυχης πλατείας.
Από αυτήν την άποψη χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των μοβ κάδων ανακύκλωσης ρούχων και υποδημάτων της Recycom, που διαθέτει περισσότερα από 4.000 σημεία απόθεσης σε όλη τη χώρα. Δυστυχώς, η κατάσταση πολλών από αυτούς δεν τιμά τη σημαντική κοινωνική υπηρεσία που πρεσβεύει. Εν τω μεταξύ, νέοι «σφετεριστές» του δημόσιου χώρου ξεπροβάλλουν διαρκώς. Από τις πολύχρωμες στάσεις τουριστικών λεωφορείων μέχρι τα σημεία αυτόματης παραλαβής εταιρειών διαδικτυακού εμπορίου, η πόλη, αντί να «αδειάζει», δίνει την εντύπωση ότι συνεχίζει να «γεμίζει». Παρά τις περί του αντιθέτου εξαγγελίες.
