Καθώς η πολιτική ζωή γλιστρά κάθε μέρα και περισσότερο στην ανέλεγκτη τοξικότητα, κυβέρνηση και αντιπολίτευση έχουν εμπλακεί σε ένα μπρα ντε φερ αναφορικά με το δυστύχημα των Τεμπών.
Το δυστύχημα, ως τέτοιο, έχει πλέον επισκιασθεί από τη διαχείρισή του. Μισές αλήθειες λέγονται, η αποσιώπηση ή ο επιλεκτικός τονισμός γεγονότων δεν είναι ασυνήθης, και λεκτικά πυροτεχνήματα εκστομίζονται, σε έναν αγώνα ωμής κατίσχυσης.
Η κυβέρνηση είναι φειδωλή με την αλήθεια, ενώ η αντιπολίτευση δεν θέτει τα σωστά ερωτήματα. Αμφότεροι σκιαμαχούν, αποσκοπώντας σε πολιτικά οφέλη. Οπως σε κάθε αγώνα τελικής επικράτησης, η αναζήτηση της αλήθειας καθίσταται δευτερεύουσα υπόθεση.
Δεν θάπρεπε να είναι έτσι. Οσοι νοιάζονται για αλήθεια και δικαιοσύνη, οφείλουν να το αποδεικνύουν με την ποιότητα του λόγου τους. Να μην εντυπωσιοθηρούν, να είναι διαφανείς, να σέβονται τα γεγονότα, να αναζητούν περαιτέρω γεγονότα, και να θέτουν εύλογα ερωτήματα. Πάρτε τη διαβόητη υπόθεση του μπαζώματος.
Εγινε μπάζωμα στα Τέμπη; Με βάση το πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ, ναι, έγινε, και, μάλιστα, τέσσερις και κάτι ώρες μετά το δυστύχημα. Γράφει το πόρισμα (σ. 112): «Στις 04:00 η πρώτη μπουλντόζα και 2 μεγάλοι γερανοί είχαν αρχίσει να φτάνουν στο σημείο και ο επιτόπιος επικεφαλής της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας ζήτησε να ισοπεδωθεί η περιοχή δίπλα στο βαγόνι Β2, ώστε οι γερανοί να εγκατασταθούν με ασφάλεια. Το έργο ξεκίνησε κατά τη διάρκεια της νύχτας και με το πρώτο φως οι γερανοί μπήκαν στη θέση τους και άρχισαν να λειτουργούν, ανυψώνοντας συντρίμμια και ολόκληρα βαγόνια. Τις επόμενες 3 ημέρες, κλήθηκε πρόσθετος εξοπλισμός (μπουλντόζες, εκσκαφείς, φορτηγά με επίπεδη επιφάνεια, χωματουργικά κ.λπ.) να βοηθήσει στην ανέλκυση συντριμμιών προκειμένου να ανακτηθούν οι σοροί».
Το πόρισμα, περαιτέρω, γράφει ότι η έρευνα για σορούς και ανθρώπινα λείψανα τερματίστηκε στις 3 Μαρτίου 2023 (τρεις μέρες μετά το δυστύχημα). Το πόρισμα ρητά αναφέρει ότι η απόφαση του τερματισμού της έρευνας «δεν είναι με κανένα τρόπο καταγεγραμμένη» (σ. 115). Επίσης, «η απόφαση να τερματιστεί η έρευνα για ανθρώπινα λείψανα σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα φαίνεται να συνδέεται με την απόφαση για γρήγορη εκκαθάριση του σημείου του ατυχήματος και μετακίνηση όλων των τρακαρισμένων οχημάτων και όλων των συντριμμιών από το σημείο του ατυχήματος σε άλλο κοντινό σημείο».
Τα ερωτήματα που προκύπτουν είναι τα εξής:
Πρώτον, ποιος έδωσε την εντολή για μπάζωμα; Γνωρίζουμε από τα μέχρι τώρα στοιχεία ότι στο μπάζωμα ενεπλάκη η Περιφέρεια Θεσσαλίας, η οποία αναζήτησε γερανούς, φορτηγά κ.λπ. Η Περιφέρεια, δηλαδή, υλοποίησε το μπάζωμα, και σε αυτό αναφέρεται το διαβόητο email Τριαντόπουλου. Το email δεν αναφέρει τίποτα για οδηγίες μπαζώματος (σε αυτό έχει δίκιο η κυβέρνηση), αλλά για πληρωμή εργασιών για το μπάζωμα («αποκατάσταση/διαμόρφωση χώρου δυστυχήματος») .
Εδωσε η Περιφέρεια την εντολή για το εσπευσμένο μπάζωμα; Δεν το γνωρίζουμε; Αν την έδωσε, έπραξε σωστά; Είναι μέσα στις αρμοδιότητές της; Αν όχι, ποια κυβερνητική ή κρατική αρχή έδωσε την εντολή; Γνωρίζοντας τον υπερσυγκεντρωτισμό του ελληνικού κράτους και τη βαρύτητα του δυστυχήματος, το πιθανότερο είναι ότι η εντολή δόθηκε κεντρικά από την κυβέρνηση. Η κυβέρνηση οφείλει να δηλώσει επισήμως τι έκανε και να εξηγήσει το σκεπτικό της.
Δεύτερον, ήταν συνετή η εντολή για «γρήγορη εκκαθάριση του σημείου του ατυχήματος»; Ηταν επιβεβλημένη η βιασύνη; Και το συναφές ερώτημα: έγινε το μπάζωμα με τον σωστό τρόπο;
Ενώ κάποιο μπάζωμα ήταν απαραίτητο προκειμένου οι γερανοί να έχουν σταθερή βάση λειτουργίας στον χώρο του δυστυχήματος, είναι σχεδόν βέβαιο ότι ο τρόπος με τον οποίο υλοποιήθηκε το μπάζωμα ήταν ιδιαιτέρως προβληματικός. Το πόρισμα αναφέρει ξεκάθαρα ότι χάθηκε πολύτιμο αποδεικτικό υλικό. Γράφει το πόρισμα: «Κατά συνέπεια, ο τόπος του δυστυχήματος δεν αντιμετωπίστηκε ως φέρων οποιαδήποτε πολύτιμα στοιχεία, δεν συλλέχθηκαν δείγματα και δεν κρατήθηκε προσεκτική καταγραφή των συντριμμιών πριν τα βαριά μηχανήματα σηκώσουν και μπαζώσουν (trample) τα πάντα, πριν αφαιρεθεί το χαλίκι και καθαριστεί η περιοχή» (σ.111).
Η βιασύνη και η προχειρότητα του μπαζώματος τεκμηριώνονται σε διάφορα σημεία στο πόρισμα:
- «Στην περίπτωση του δυστυχήματος στα Τέμπη, δεν καταγράφηκαν ίχνη, στοιχεία ή στοιχεία αναγνώρισης από τόπο του δυστυχήματος. Οι νεκροί μεταφέρθηκαν στο νεκροτομείο χωρίς καμία αρίθμηση ή αναγνώριση […]». «Ο τόπος του δυστυχήματος δεν αντιμετωπίστηκε ως φέρων οποιαδήποτε πολύτιμα στοιχεία, δεν συλλέχθηκαν δείγματα και δεν κρατήθηκε προσεκτική καταγραφή των συντριμμιών πριν τα βαριά μηχανήματα σηκώσουν και μπαζώσουν (trample) τα πάντα, πριν αφαιρεθεί το χαλίκι και καθαριστεί η περιοχή» (σ.111).
- «Με παρόμοιο τρόπο, η αιτία της πυρόσφαιρας και της πυρκαγιάς δεν διερευνήθηκε παρά μόνο στις 29 Μαρτίου, όταν ομάδα χημικών που ορίστηκαν από τον ανακριτή μετέβησαν στον τόπο του δυστυχήματος και στο σημείο όπου φυλάσσονταν τα λείψανα στα βαγόνια, προκειμένου να συλλεχθούν δείγματα εδάφους και επιχρίσματα για χημική ανάλυση. Ωστόσο, τόσο η Αστυνομία όσο και η Πυροσβεστική συνέταξαν έγγραφο με φωτογραφίες και συνοπτική έκθεση, υποθέτοντας ότι αυτό ήταν αρκετό ως χαρτογράφηση του τόπου του ατυχήματος, κάτι που είναι ενδεικτικό της έλλειψης κατανόησης της σημασίας αυτού του βήματος για τη διασφάλιση μιας εις βάθος ανάλυσης του δυστυχήματος και πιθανών μαθημάτων ασφάλειας» (σ.111).
- «Η απόφαση να χρησιμοποιηθούν βαριά μηχανήματα για να σχίσουν το όχημα του εστιατορίου του τρένου και να ποδοπατήσουν και να σκάψουν τα καμένα υπολείμματά του, και στη συνέχεια να ριχτούν όλα τα καμένα συντρίμμια σε φορτηγά με χαλίκι για να μεταφερθούν, εμπόδισαν την αναγνώριση του τελευταίου [57ου] θύματος» (σ. 112).
Με άλλα λόγια, για όποιον επιμένει να είναι καλοπροαίρετος και ορθολογικός, προκύπτει αδιαμφισβήτητα ότι, ενώ πιθανότατα το μπάζωμα ήταν αναγκαίο, αυτό υλοποιήθηκε με εντόνως προβληματικό τρόπο. Αν η αντιπολίτευση διέθετε σοβαρότητα, δεν θα εστίαζε στο email Τριαντόπουλου, αλλά θα έθετε τα εξής σημαντικά ερωτήματα: Ποιος έδωσε εντολή για μπάζωμα; Πόσο αναγκαίο ήταν να γίνει το μπάζωμα εσπευσμένα; Γιατί το μπάζωμα έγινε με τόσο ερασιτεχνικό τρόπο, με αποτέλεσμα να χαθεί πολύτιμο αποδεικτικό υλικό; Ποιος φέρει την πολιτική ευθύνη για όλα αυτά;
Σε μια ώριμη δημοκρατία, η αντιπολίτευση δεν ξεφωνίζει για «συγκάλυψη» και «εγκληματική συμμορία», αλλά θέτει τα σωστά ερωτήματα, καλώντας την κυβέρνηση να λογοδοτήσει. Σε μια ώριμη δημοκρατία, επίσης, η κυβέρνηση θέτει ενώπιον της κοινής γνώμης τα πεπραγμένα της και παρέχει εξηγήσεις για τη δράση της. Σε μια ανώριμη δημοκρατία, ωστόσο, κυβέρνηση και αντιπολίτευση νοιάζονται μόνο για κατίσχυση.
Η αλήθεια και η δικαιοσύνη θα περιμένουν πολύ…
Ο κ. Χαρίδημος Τσούκας (www.htsoukas.com) είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και ερευνητής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Warwick
