Ο μαλοτήρας, το κρητικό τσάι του βουνού, ο δίκταμος, ακόμα και η ρίγανη απειλούνται! Οσο κι αν ακούγεται απίστευτο, αυτό είναι το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγουν οι φορείς προστασίας της χλωρίδας του νομού Χανίων έπειτα από μελέτες και παρατήρηση που διεξάγονται τα τελευταία χρόνια.
Σε περιοχές Νatura
«Δεν θέλαμε να δημοσιεύσουμε τις ανησυχίες μας νωρίτερα, προκειμένου να σιγουρευτούμε, όμως πλέον μπορούμε να το πούμε. Ο τρόπος με τον οποίο συλλέγονται τα ενδημικά φυτά του νομού και η γενικότερη κατάσταση του περιβάλλοντος τα απειλεί», λέει η κ. Πολύμνια Σκλαβάκη, προϊσταμένη της Διεύθυνσης Δασών της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες το πρόβλημα εντείνεται τα τελευταία χρόνια από το γεγονός ότι κάποιοι εκριζώνουν συστηματικά τα άγρια φυτά, προκειμένου να τα εμπορευθούν, αντί να τα καλλιεργήσουν.
Το κάνουν και σε περιοχές Natura που προστατεύονται από τον νόμο και με τρόπο που σταματάει τη φυσική αναπαραγωγή τους. «Είναι απαραίτητο να γίνει ορθότερη διαχείριση των βιοτόπων στους οποίους φύονται αυτά τα μοναδικά για τη βιοποικιλότητα φυτά. Θα πρέπει όσοι θέλουν να συλλέξουν να το κάνουν με άδεια και για προσωπική χρήση μόνο», λέει η κ. Σκλαβάκη.
Ο κ. Κώστας Οικονομάκης, γεωπόνος, ερευνητής του ΕΘΙΑΓΕ, υπολογίζει πως το κρητικό τσάι του βουνού, έχει μειωθεί σε ποσοστό άνω του 30% μέσα σε μια γενιά μόλις (30 χρόνια). «Πρόκειται για ενδημικό φυτό. Αν εξαφανιστεί από την Κρήτη χάνεται οριστικά», εξηγεί ο ίδιος.
Πολυπαραγοντικές αιτίες
Οι αιτίες κατά την άποψη του ιδίου, δεν περιορίζονται στην αλόγιστη και αθέμιτη εκμετάλλευση του φυτού από αγνώστους, εντός των περιοχών Natura, αλλά είναι πολυπαραγοντικές. «Η υπερεκμετάλλευση, αλλά και η υπερβόσκηση και ο τρόπος με τον οποίο τρέφονται τα αιγοπρόβατα και βεβαίως η αλλαγή χρήσεων γης, όλα οδηγούν σε πτώχευση του γενετικού υλικού που βρίσκεται στα βουνά της Κρήτης, κάτι που έχει συνέπειες τόσο για το περιβάλλον, όσο και για την οικονομία του τόπου», εξηγεί ο ίδιος.
Τα ενδημικά αυτά φυτά που αναπτύσσονται στην Κρήτη οφείλουν την ποιότητά τους σε ένα σύνολο παραγόντων που υπάρχει στο μοναδικό κρητικό οικοσύστημα. Η ανάπτυξη του τουρισμού και η εκβιομηχάνιση της τροφής των αιγοπροβάτων φαίνεται να απειλεί την ποικιλία και τον γενετικό πλούτο της Κρήτης.
«Τα αιγοπρόβατα κατέβαιναν παλαιότερα στα χειμαδιά και άφηναν τα βουνά να ανθίσουν την άνοιξη. Τώρα δεν κατεβαίνουν προς τη θάλασσα πλέον λόγω του τουρισμού με αποτέλεσμα να τρώνε τα νεαρά φυτά, αλλά κυρίως να τα ποδοπατούν και να μην τα αφήνουν να αναπτυχθούν», λέει ο κ. Οικονομάκης. «Ακόμα τα αιγοπρόβατα τρέφονται πλέον με τις ίδιες βιομηχανικές τροφές. Αν συνεχιστεί αυτή η διαδικασία δεν θα έχει καμιά διαφορά πλέον αν παίρνεις κρέας από τον Ασπρόπυργο ή από τα Λευκά όρη. Θα χαθούν οι ποιότητες της Κρήτης», καταλήγει ο ίδιος.
Η κ. Σκλαβάκη ζητάει αυστηρότερη επιτήρηση των προστατευομένων περιοχών. Οι τοπικές κοινότητες πρέπει να καταλάβουν ότι απειλείται το γενετικό κεφάλαιο του νομού, το οποίο έχει και μεγάλη οικονομική αξία, αν το εκμεταλλευτούμε σωστά, επισημαίνει.
Καλλιέργειες και εποπτεία
«Πρέπει να καλλιεργούνται αυτά τα φυτά σε γεωργικές γαίες και με τους γεωργικούς κανόνες. Η ζήτηση ρίγανης στον νομό Χανίων μόνο είναι μεγαλύτερη από την παραγωγή και αυτό θα πρέπει να αντιμετωπιστεί. Οχι με εισαγωγές και καταστροφή της άγριας ρίγανης, αλλά με καλλιέργειες και εποπτεία», καταλήγει η ίδια.
Ζητούν δημιουργία τράπεζας σπόρων
Οι τοπικοί φορείς ζητούν ακόμα τη δημιουργία τράπεζας σπόρων του νομού, ώστε να διασωθούν οι τοπικές ποικιλίες και να μπορέσουν να τις χρησιμοποιήσουν σε πολλαπλασιαστικές καλλιέργειες εφόσον χρειαστεί.
Οι πληροφορίες που περιέχονται στο γενετικό υλικό των φυτών είναι πολύτιμες και αναντικατάστατες και για την επιστήμη. Πολλά συστατικά θαυματουργών φαρμάκων προέρχονται από τα φυτά.
Η σωτηρία του γενετικού υλικού που είναι εξαιρετικά σημαντική για τη Φύση, αλλά όπως αποδεικνύεται μπορεί να είναι επωφελής και για την τσέπη. Με αυτό τον τρόπο θα υπάρχει η δυνατότητα να παράγονται προϊόντα με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που δεν θα μοιάζουν με όλα τα άλλα και άρα θα έχουν προνομιακή θέση στην αγορά.
«Θα πρέπει ακόμα να κατοχυρωθεί το γενετικό υλικό αυτών των φυτών, ώστε να μπορεί να γίνει ορθή εκμετάλλευσή τους. Ηδη στη Βουλγαρία καλλιεργούν μια ποικιλία κρητικού τσαγιού του βουνού για φαρμακευτικούς σκοπούς, ύστερα από παραγγελία γερμανικής βιομηχανίας. Θα έπρεπε να έχουμε κατοχυρώσει αυτό το γενετικό υλικό, ώστε να μπορούμε να το εκμεταλλευθούμε στη συνέχεια εξασφαλίζοντας την αποκλειστικότητα», εξηγεί ο κ. Οικονομάκης.
Αξίζει να σημειωθεί πως η καλλιέργεια και η προστασία αυτών των φυτών είναι, ή μπορεί να είναι βασική οικονομική δραστηριότητα για τους Κρήτες των βουνών.
