Η χθεσινή συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν μπορεί να αποδειχθεί περισσότερο χρήσιμη απ’ ό,τι φαίνεται σε πρώτη ανάγνωση. Δύο και πλέον χρόνια μετά την υπογραφή της Διακήρυξης των Αθηνών και ενώ το πνεύμα αυτής είχε αρχίσει να ατονεί, διότι από τους τρεις πυλώνες του πολιτικού διαλόγου, της θετικής ατζέντας και των μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης, μόνο η δεύτερη είχε αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο. Και είναι αλήθεια ότι τους τελευταίους μήνες, χωρίς να έχει φτάσει σε ανησυχητικά επίπεδα, η ένταση είχε επιστρέψει στο πεδίο, κυρίως στη θάλασσα, υπήρχε μεγαλύτερη κινητικότητα τουρκικών μαχητικών στον εναέριο χώρο και είχαν πυκνώσει οι δηλώσεις από τουρκικής πλευράς που φανέρωναν την ενόχλησή της για σειρά ενεργειών της Αθήνας.
Η έκδοση NAVTEX, παρότι πρόκειται για κοινή πρακτική των δύο κρατών, λόγω της αόριστης διάρκειάς της, είχε προκαλέσει εντύπωση στην ελληνική πλευρά, ενώ οι δηλώσεις στοχοποίησης του Ελληνα υπουργού Αμυνας επανέφεραν τη γνωστή τακτική της Τουρκίας να δημιουργεί διαχωριστικές γραμμές μεταξύ υπουργών και ευρύτερα πολιτικών στελεχών, κατατάσσοντάς τους σε αδιάλλακτους και συμβιβαστικούς. Η ελληνική πλευρά αντέδρασε με ψυχραιμία και έτσι εκτονώθηκε μεγάλο μέρος της έντασης πριν από τη συνάντηση. Αυτό επέτρεψε οι δύο ηγέτες να συζητήσουν σε καλό κλίμα και κατά κάποιον τρόπο να αποκαταστήσουν την επικοινωνία τους, μετά από ενάμιση χρόνο διακριτικών αποστάσεων.
Θέλοντας να στείλουν ένα καθαρό και ισχυρό μήνυμα τόσο στο εσωτερικό όσο κυρίως στο εξωτερικό, τα δύο μέρη είχαν προκαθορίσει τη χορογραφία των δηλώσεών τους ώστε οι δεδομένες και σοβαρές διαφωνίες να παρουσιάζονταν με κομψό τρόπο, δίνοντας έμφαση σε όσα μας ενώνουν, σε κοινές προκλήσεις και ασφαλώς στις συμφωνίες χαμηλής πολιτικής. Μάλιστα ήταν από τις ελάχιστες φορές που ο Ελληνας πρωθυπουργός καταδίκασε ανοιχτά τους εποικισμούς του Ισραήλ στη Δυτική Οχθη, προφανώς σε μια προσπάθεια να δείξει στην Αγκυρα ότι η Αθήνα δεν ταυτίζεται με την τωρινή ισραηλινή ηγεσία. Και ήταν μάλλον η πρώτη φορά που ο Τούρκος πρόεδρος δεν έκανε καμία αναφορά στο Κυπριακό, όπου ως γνωστόν οι θέσεις της Τουρκίας τα τελευταία χρόνια μετατοπίστηκαν πολύ μακριά από τα ψηφίσματα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών περί διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας. Απέφυγε δηλαδή τη δημόσια νύξη ενός ζητήματος που αυτή τη στιγμή διχάζει περαιτέρω Ελλάδα και Τουρκία. Πιθανότατα ένας επιπλέον λόγος ήταν ότι η Λευκωσία ασκεί αυτή τη στιγμή την ευρωπαϊκή προεδρία και είναι δεδομένο ότι η Αγκυρα δεν θέλει να βάλει απέναντί της την Ευρώπη, σε μια στιγμή που οι περισσότεροι Ευρωπαίοι αναγνωρίζουν σε αυτήν σημαίνοντα ρόλο στα ζητήματα άμυνας και ασφάλειας. Προς τούτο, εκτός απροόπτου, ο πρόεδρος Ερντογάν θα επιδιώξει να εδραιώσει περαιτέρω την εικόνα του σταθεροποιητή και ειρηνοποιού, προκειμένου, μεταξύ άλλων, να αποκτήσει ισχυρό χαρτί αξιοπιστίας, το οποίο θα διευκολύνει όσους στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ επιζητούν μια στενότερη συνεργασία με την Τουρκία.
Με τις αυταρχικές μεθόδους στο εσωτερικό της χώρας του να αναμένεται ενόψει και των εκλογών να διευρυνθούν, τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή να απορροφούν μεγάλο μέρος του διπλωματικού χρόνου της Τουρκίας, με άδηλη, μάλιστα, έκβαση σε μέτωπα που αποτελούν προτεραιότητα γι’ αυτήν, ο πρόεδρός της αναζητεί την έξωθεν καλή μαρτυρία –που διασφαλίζεται μέσα και από τις λειτουργικές σχέσεις με την Ελλάδα– προκειμένου να συμψηφίσει το διπλωματικό κεφάλαιο που αναγκάζεται να ξοδεύει σε άλλα πεδία.
* O κ. Κωνσταντίνος Φίλης είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων (IGA), καθηγητής του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος.
